Kinyaturu

Kinyaturu (Kirimi, kwa jina la asili Kinyaturu) ni lugha ya Kibantu ya kundi la Bantu la Tanzania ya Kati (Glottolog F32), inayozungumzwa na takriban watu 570,000 katika Mkoa wa Singida wa katikati ya Tanzania, kuzunguka mji wa Singida (makao makuu ya mkoa na kitovu cha utamaduni wa Wanyaturu). Wanyaturu kwa kawaida ni wafugaji wa ng'ombe wasiokuwa na makazi ya kudumu na wakulima wa mtama na uwele wa uwanda wa juu wenye ukame kiasi wa katikati ya Tanzania, wakishiriki sifa za kundi F30 la Ziwa Eyasi/Singida na lugha dada Kilangi (lag, F33) na, kwa mbali zaidi, Kinyamwezi (nym, F22). Kiisimu, Kinyaturu kina sifa za kawaida za Kibantu cha Mashariki (ngeli za nomino 16 au zaidi, mofolojia changamano ya kitenzi yenye upatanisho wa mtenda-mtendwa-wakati-hali, mfumo wa rejista wa toni mbili), huku maelezo ya kifonolojia ya Olson ya mwaka 1964 chini ya SIL yakiwa nyaraka kuu za kisasa. Jamii imehamia kwa kiasi kikubwa kwenye Kiswahili katika elimu na mazingira ya mijini, lakini inahifadhi Kinyaturu kama lugha kuu ya nyumbani katika vijiji vya mashambani.