Kikaonde

Niger-Kongo

FamiliaNiger-Kongo Wasemaji~400K HatiKilatini NchiZambia Lugha rasmiHapana (Kiingereza ndiyo lugha rasmi ya Zambia; Kikaonde ni mojawapo ya lugha saba za kanda zinazotambuliwa) Uhai wa lughasalama ISO 639-3kqn

Kikaonde (Kikaonde) ni lugha ya Kibantu (Glottolog L41) inayozungumzwa na takriban watu 400,000 katika Jimbo la Kaskazini-Magharibi la Zambia, likiwa na makundi madogo ng'ambo ya mpaka wa DRC huko Katanga. Kikaonde ni mojawapo ya lugha saba za kimkoa zinazotambuliwa rasmi nchini Zambia na hutumika katika elimu ya msingi na utangazaji wa ZNBC pamoja na Kibemba, Kinyanja, Kitonga, Kilozi, Kilunda na Kiluvale. Ndani ya kundi dogo la L40 la Lunda-Kaonde, Kikaonde hushiriki vipengele vingi vya msamiati na lugha dada Kilunda (lun) na Kiluvale (lue), kuonyesha uhamaji wa mfecane wa Lunda-Luba kutoka savanna ya Kongo ya kati katika karne ya 18. Kiisimu, Kikaonde kina sifa za kawaida za Kibantu (madaraja ya nomino 16 au zaidi, mofolojia changamano ya kitenzi yenye nyakati nyingi na vialamisho vya hali na namna, mfumo wa rejista wa toni mbili). Kaonde-English Dictionary ya Wright (1985) ndio marejeo ya kawaida.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kikaonde

Maji

mema

/mema/

Moto

mujilo

/mudʒilo/

Jua

juba

/dʒuba/

Mwezi

ñondo

/ɲondo/

Nyota

lutanda

/lutanda/

Mama

bama

/bama/

Baba

batata

/batata/

Mimi

amiwa

/amiwa/

Wewe

obewa

/obewa/

Jina

jizhina

/dʒiʒina/

Jicho

jiso

/dʒiso/

Mkono

kuboko

/kuboko/

Moyo

muchima

/mutʃima/

Upendo

butemwe

/butemwe/

Mti

kichi

/kitʃi/

Nyumba

nzubo

/nzubo/

Mbwa

mbwa

/mbwa/

Paka

kapuso

/kapuso/

Kula

kuja

/kudʒa/

Kunywa

kutoma

/kutoma/

Moja

umo

/umo/

Mbili

bibili

/bibili/

Habari

mwapoñai

/mwapoɲai/

Asante

nasakwilila

/nasakwilila/

Nzuri

kyawama

/kjawama/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo zinazohusiana

Maana KikaondeKiluvaleKibembaKiluba-KasaiKilundaKitonga (Zambia)Kimbundu
Maji mema /mema/ meya /meja/ amenshi /amenʃi/ mâyi /maːji/ meji /medʒi/ meenda /meːnda/ menha /meɲa/
Moto mujilo /mudʒilo/ kakahya /kakahja/ umulilo /umulilo/ kapia /kapia/ kesi /kesi/ mulilo /mulilo/ tubia /tubja/
Jua juba /dʒuba/ likumbi /likumbi/ akasuba /akasuba/ dîba /diːba/ itaŋwa /itaŋwa/ zuba /zuba/ muanya /mwaɲa/
Mwezi ñondo /ɲondo/ kakweji /kakwedʒi/ umweshi /umweʃi/ ngondo /ŋɡondo/ kakweji /kakwedʒi/ mwezi /mwezi/ ngonde /ŋɡonde/
Nyota lutanda /lutanda/ tanganyeka /taŋɡaˈɲeka/ intanda /intanda/ mutoto /mutoto/ katumbwa /katumbwa/ nyenyezi /ɲeˈɲezi/ tetembwa /teˈtembwa/
Mama bama /bama/ mama /mama/ bamayo /bamajo/ mâmu /maːmu/ mama /mama/ bama /bama/ mama /mama/
Baba batata /batata/ tata /tata/ bataata /bataːta/ tâtu /taːtu/ tata /tata/ bataata /bataːta/ tata /tata/
Mimi amiwa /amiwa/ ami /ami/ ine /ine/ meme /meme/ ami /ami/ ime /ime/ eme /eme/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.