Eshisango
Kisangu
Atlantiki-Kongo (Kibantu, magharibi Tanzania)
Sangu (Eshisango, pia Kisangu) ni lugha ya Kibantu F13 ya tambarare za Usangu kusini-magharibi mwa Tanzania, karibu na Hifadhi ya Taifa ya Ruaha. Wasangu kihistoria walikuwa wapinzani wa Wahehe (vita vya Wahehe na Wasangu vya karne ya 19 chini ya machifu Mkwawa na Mwinyikupinga), na walijenga utambulisho wa kipekee wa ufugaji wa ng'ombe unaotofautiana na jamii jirani za Kibantu za kilimo. Licha ya idadi ndogo ya wasemaji wa kisasa, lugha hii inaendelea kurithishwa kikamilifu kati ya vizazi katika jamii za vijijini.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kisangu
Maji
ameenzi
/ameːnzi/
Moto
umoto
/umoto/
Jua
liluga
/liluɡa/
Mwezi
umwesi
/umwesi/
Nyota
nyenyezi
/ɲeɲezi/
Mama
mama
/mama/
Baba
baba
/baba/
Mimi
une
/une/
Wewe
uwe
/uwe/
Jina
litawa
/litawa/
Jicho
iliho
/iliho/
Mkono
ukuboko
/ukuboko/
Moyo
umutima
/umutima/
Upendo
ulungu
/uluŋɡu/
Mti
umuti
/umuti/
Nyumba
inyumba
/iɲumba/
Mbwa
imbwa
/imbwa/
Paka
paka
/paka/
Kula
kulya
/kuʎa/
Kunywa
kunwa
/kunwa/
Moja
imo
/imo/
Mbili
avili
/aβili/
Habari
mbasala
/mbasala/
Asante
nashukulu
/naʃukulu/
Nzuri
kwifwa
/kwifwa/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, Western Tanzania) zinazohusiana
| Maana | Kisangu | Kinyaturu | Kimakonde | Kichasu | Kinyamwezi | Kishambaa | Kiyao |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ameenzi /ameːnzi/ | maazi /maːzi/ | mashi /maʃi/ | mende /mende/ | minzi /minzi/ | mazi /mazi/ | mesi /mesi/ |
| Moto | umoto /umoto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | mshika /mʃika/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Jua | liluga /liluɡa/ | nzua /nzua/ | lyuva /ʎuβa/ | idhuva /iðuʋa/ | izuba /izuβa/ | zuwa /zuwa/ | lyuwa /ʎuwa/ |
| Mwezi | umwesi /umwesi/ | umweri /umweɾi/ | mwedi /mwedi/ | mwezi /mwezi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | mwezi /mwezi/ | mwesi /mwesi/ |
| Nyota | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ | ntondwa /ntondwa/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyenyeezi /ɲeˈɲeːzi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | ndondwa /ndondwa/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mayu /majʊ/ | mama /mama/ | amao /amaː/ |
| Baba | baba /baba/ | tata /tata/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | atati /atati/ |
| Mimi | une /une/ | une /une/ | une /une/ | mine /mine/ | nene /ˈnene/ | niye /nije/ | une /une/ |
| Wewe | uwe /uwe/ | uwe /uwe/ | uve /uve/ | uwe /uwe/ | gwegwe /ˈɡweɡwe/ | weye /weje/ | mmwe /mːwe/ |
| Jina | litawa /litawa/ | izina /izina/ | lina /lina/ | izina /izina/ | lina /ˈlina/ | izina /izina/ | lina /lina/ |
| Jicho | iliho /iliho/ | iriiso /iɾiːso/ | liso /liso/ | iiso /iːso/ | liso /liso/ | izo /izo/ | liso /liso/ |
| Mkono | ukuboko /ukuboko/ | ukuboko /ukuboko/ | nkono /nkono/ | mkono /mkono/ | ikobo /ikoβo/ | ukono /ukono/ | ngaila /ŋɡaila/ |
| Moyo | umutima /umutima/ | umutima /umutima/ | mtima /mtima/ | ngiti /ŋɡiti/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | mtima /mtima/ |
| Upendo | ulungu /uluŋɡu/ | butogwa /butoɡwa/ | kupenda /kupenda/ | lumba /lumba/ | butogwa /butoɡwa/ | kwenda /kwenda/ | chikondi /tʃikondi/ |
| Mti | umuti /umuti/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ | mti /mti/ | mti /mti/ | mti /mti/ | mtela /mtela/ |
| Nyumba | inyumba /iɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ |
| Mbwa | imbwa /imbwa/ | imbwa /imbwa/ | nshenye /nʃeɲe/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Paka | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Kula | kulya /kuʎa/ | kuria /kuɾia/ | kulya /kuʎa/ | kurya /kuɾja/ | kulya /kuʎa/ | kuya /kuja/ | kulya /kuʎa/ |
| Kunywa | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kukumbila /kukumbila/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ |
| Moja | imo /imo/ | umwe /umwe/ | nimo /nimo/ | imwe /imwe/ | imo /imo/ | imo /imo/ | mo /mo/ |
| Mbili | avili /aβili/ | aviri /aβiri/ | vavili /vaʋili/ | avili /aβili/ | ibili /iβili/ | mbili /mbili/ | iŵili /iβili/ |
| Habari | mbasala /mbasala/ | mbukire /mbukiɾe/ | nakushukuru /nakuʃukuɾu/ | shiloi /ʃiloi/ | mwadita /mwadita/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | salama /salama/ |
| Asante | nashukulu /naʃukulu/ | asante /aˈsante/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mwasanga /mwasaŋɡa/ | twabakaba /twaβakaβa/ | asante /asante/ | nakwete /nakwete/ |
| Nzuri | kwifwa /kwifwa/ | kihi /kihi/ | shibwana /ʃibwana/ | mwamba /mwamba/ | lihi /lihi/ | hedi /hedi/ | chechete /tʃetʃete/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.