Atala-mọ
Kidegema
Niger-Kongo
Kidegema (jina la asili Atala-mọ, "usemi wa Kidegema") ni lugha ya Kiedoidi ya Niger-Congo ya tawi-dogo la Delta-Edoidi, inayozungumzwa katika Eneo la Serikali za Mitaa la Bonny katika Jimbo la Rivers, Nigeria. Ikiwa imetengwa kiisimu na lugha za Kiedoidi zinazojulikana zaidi (Kiedo bin, Kiurhobo urh, Kiisoko isn) na jiografia ya mito ya Delta ya Niger, Kidegema kiko karibu zaidi na Kiengenni na Kiepie ndani ya nodi ya kitaksonomia ya Delta-Edoidi. Watu wa Degema ni wavuvi-wafanyabiashara wanaoishi kando ya mito wenye mahusiano imara ya kitamaduni na Ufalme wa kihistoria wa Bonny wa enzi ya biashara ya watumwa ya Atlantiki ya karne ya 17 hadi 19. Kidegema kina sifa za kiasili za Kiedoidi: mfumo wa toni wa kileksika, upatanisho wa ngeli ya nomino, na aina ngumu ya kishazi chenye kitenzi mwishoni. Sarufi ya marejeleo ya Kari ya 2004 ndiyo nyaraka kuu za kisasa.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kidegema
Maji
mọn
/mɔn/
Moto
ọmạrị
/ɔmaɾi/
Jua
ọvịnị
/ɔvini/
Mwezi
ọsọ
/ɔsɔ/
Nyota
esi
/esi/
Mama
inyeyẹ
/iɲɛjɛ/
Baba
etete
/etete/
Mimi
mẹ
/mɛ/
Wewe
wo
/wo/
Jina
eni
/eni/
Jicho
enẹ
/enɛ/
Mkono
ọnẹ
/ɔnɛ/
Moyo
ọkọmpọnị
/ɔkɔmpɔni/
Upendo
inyiẹna
/iɲjɛna/
Mti
eyo
/ejo/
Nyumba
ọsụnẹ
/ɔsunɛ/
Mbwa
ifụnị
/ifuni/
Paka
ọchẹ
/ɔtʃɛ/
Kula
re
/ɾe/
Kunywa
da
/da/
Moja
ọmọ
/ɔmɔ/
Mbili
eva
/eva/
Habari
amọn
/amɔn/
Asante
nani
/nani/
Nzuri
ekenẹ
/ekenɛ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo zinazohusiana
| Maana | Kidegema | Kiisoko | Kiurhobo | Kiyekhee | Kiaja | Kiserer | Kiefik |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mọn /mɔn/ | ame /ame/ | ame /ame/ | amen /amen/ | esi /esi/ | mbox /mbɔx/ | mmọñ /m̩mɔŋ/ |
| Moto | ọmạrị /ɔmaɾi/ | erae /eɾae/ | erane /eɾane/ | eria /eɾia/ | ezo /ezo/ | ngir /ŋɡiɾ/ | ikañ /ikaŋ/ |
| Jua | ọvịnị /ɔvini/ | ọvẹ /ɔvɛ/ | ọvẹ /ɔvɛ/ | ovan /ovan/ | ewe /ewe/ | naangu /naːŋɡu/ | utin /utin/ |
| Mwezi | ọsọ /ɔsɔ/ | ọwa /ɔwa/ | emẹrẹ /emɛɾɛ/ | ukpoki /ukpoki/ | esun /esun/ | weer /weːɾ/ | ọfiọñ /ɔfiɔŋ/ |
| Nyota | esi /esi/ | esi /esi/ | isi /isi/ | isi /isi/ | ɣletivi /ɣletivi/ | xôr /xɔːr/ | ntantaọfiọn̄ /n̩tantaˈɔfiɔŋ/ |
| Mama | inyeyẹ /iɲɛjɛ/ | oni /oni/ | onie /onie/ | iye /ije/ | nɔ /nɔ/ | yaay /jaːj/ | eka /eka/ |
| Baba | etete /etete/ | ọsẹ /ɔsɛ/ | ọsẹ /ɔsɛ/ | ada /ada/ | to /to/ | baay /baːj/ | ete /ete/ |
| Mimi | mẹ /mɛ/ | mẹ /mɛ/ | mẹ /mɛ/ | mẹ /mɛ/ | nyɛ /ɲɛ/ | mi /mi/ | ami /aˈmi/ |
| Wewe | wo /wo/ | whẹ /ʍɛ/ | wẹ /wɛ/ | wẹ /wɛ/ | wo /wo/ | wo /wo/ | afo /aˈfo/ |
| Jina | eni /eni/ | odẹ /odɛ/ | odẹ /odɛ/ | ena /ena/ | nyikɔ /ɲikɔ/ | sant /sant/ | enyịn̄ /ɛˈɲɪŋ/ |
| Jicho | enẹ /enɛ/ | ẹro /ɛɾo/ | aro /aɾo/ | evua /evua/ | ŋku /ŋku/ | kën /kən/ | enyin /eɲin/ |
| Mkono | ọnẹ /ɔnɛ/ | obọ /obɔ/ | obọ /obɔ/ | oba /oba/ | alɔ /alɔ/ | ɓod /ɓɔd/ | ubọk /ubɔk/ |
| Moyo | ọkọmpọnị /ɔkɔmpɔni/ | udu /udu/ | udu /udu/ | itsu /itsu/ | dzi /dzi/ | xol /xɔl/ | esit /esit/ |
| Upendo | inyiẹna /iɲjɛna/ | ọsuọ /ɔswɔ/ | ẹguọnọ /ɛɡwɔnɔ/ | gbele /ɡbele/ | lɔ̃ /lɔ̃/ | mbutu /mbutu/ | ima /ima/ |
| Mti | eyo /ejo/ | orhan /oɾan/ | orhan /oɾan/ | orhan /oɾhan/ | ati /ati/ | garab /ɡaɾab/ | eto /eto/ |
| Nyumba | ọsụnẹ /ɔsunɛ/ | uwowhe /uwowhe/ | uwevwi /uweβwi/ | ukekpe /ukekpe/ | avia /avia/ | kër /kəɾ/ | ufọk /ufɔk/ |
| Mbwa | ifụnị /ifuni/ | ebọ /ebɔ/ | ebọ /ebɔ/ | agbon /aɡbon/ | avu /avu/ | xaj /xaj/ | ebua /ebua/ |
| Paka | ọchẹ /ɔtʃɛ/ | ọtọmha /ɔtɔmha/ | ọtọma /ɔtɔma/ | otsuvua /otsuvua/ | ami /ami/ | mboor /mboːɾ/ | nyabudaha /ɲabudaha/ |
| Kula | re /ɾe/ | re /ɾe/ | re /ɾe/ | gba /ɡba/ | ɖu /ɖu/ | niam /ɲam/ | dia /dia/ |
| Kunywa | da /da/ | da /da/ | da /da/ | gbo /ɡbo/ | nu /nu/ | ñam /ɲam/ | ñwọñ /ŋwɔɲ/ |
| Moja | ọmọ /ɔmɔ/ | ọvo /ɔvo/ | ọvo /ɔvo/ | ovo /ovo/ | ɖeka /ɖeka/ | leeng /leːŋɡ/ | kiet /kiet/ |
| Mbili | eva /eva/ | ivẹ /ivɛ/ | ivẹ /ivɛ/ | eva /eva/ | eve /eve/ | ɗak /ɗak/ | iba /iˈba/ |
| Habari | amọn /amɔn/ | mavọ /mavɔ/ | migwo /miɡwo/ | udze /udze/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ | nam fiyo /nam fijo/ | mọñọ /mɔɲɔ/ |
| Asante | nani /nani/ | migwo /miɡwo/ | miguo /miɡuo/ | oyabuwere /ojabuweɾe/ | amɛ akpe /amɛ akpe/ | jaaraama /dʒaːɾaːma/ | sọsọñọ /sɔsɔɲɔ/ |
| Nzuri | ekenẹ /ekenɛ/ | ọwhọ /ɔwhɔ/ | ọmaẹjẹ /ɔmaɛdʒɛ/ | edue /edue/ | nyo /ɲo/ | xaal /xaːl/ | eti /eti/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.