Kiaja

Kiaja (kwa jina lake la asili Ajagbe) ni lugha ya kundi la Gbe katika familia ya Niger-Congo, inayozungumzwa na watu wapatao 600,000 kusini-magharibi mwa Benin na mashariki mwa Togo unaopakana nayo. Kihistoria, Waaja ndio watu wa Gbe wa "asili" ambao kutoka kwao Wafon (Dahomey) na Waewe (Ghana/Togo) walihamia kusini katika karne ya 17 — kwa hivyo Kiaja huchukuliwa kuwa karibu zaidi na nchi ya asili ya Proto-Gbe kuliko lahaja za Kifon na Kiewe zilizoko zaidi kusini. Ufalme wa Aja wa Tado ulikuwa dola kubwa ya kabla ya ukoloni katika eneo la Ghuba ya Benin. Kiisimu, Kiaja ni sehemu ya mwendelezo wa lahaja za Gbe pamoja na Kiewe (ee) na Kifon (fon), kukiwa na ueleweka mkubwa wa pande mbili kwa lahaja zenye uhusiano wa karibu lakini chenye utambulisho wake mahususi. Falme za Allada na Dahomey za karne ya 17 zina mizizi ya Kiaja ingawa lugha yao ya nasaba ya kifalme hatimaye ilibadilika kuwa Kifon.