Izi
Kiizi
Niger-Kongo
Izii (pia huitwa Izzi au Izi) ni lugha ya Niger-Congo ya kundi la Kiigboid katika kusini-mashariki mwa Nigeria, inayoainishwa kama lugha tofauti na Kiigbo (ig) na Ethnologue na Glottolog licha ya uhusiano wao wa karibu wa kinasaba ndani ya kundi dogo la Kiigboid. Watu wa Izii wamejikita katika Jimbo la Ebonyi karibu na Abakaliki, mji mkuu wa jimbo. Kiisimu, Izii inashiriki sifa kuu za Kiigboid (mfumo wa ngeli za nomino, toni ya downstep, mpangilio wa SVO) na Kiigbo na Ekpeye (ekp), lakini ikiwa na sifa za kifonolojia na kileksika zinazoitofautisha. Tangu miaka ya 1990, programu za kusoma na kuandika za Izii zimetokeza vifaa vya elimu vilivyosanifishwa, ikiwa ni pamoja na Agano Jipya la Izii.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiizi
Maji
mini
/mini/
Moto
oku
/oku/
Jua
anwu
/aŋwu/
Mwezi
onwa
/oŋwa/
Nyota
kpakpando
/kpakpando/
Mama
nne
/nːe/
Baba
nna
/nːa/
Mimi
mụ
/mʊ/
Wewe
gị
/ɡɪ/
Jina
aha
/aha/
Jicho
anya
/aɲa/
Mkono
aka
/aka/
Moyo
obi
/obi/
Upendo
ihunanya
/ihunaɲa/
Mti
osisi
/osisi/
Nyumba
ulo
/ulo/
Mbwa
nkita
/ŋkita/
Paka
nwamba
/ŋwamba/
Kula
ri
/ɾi/
Kunywa
nu
/nu/
Moja
otu
/otu/
Mbili
abụọ
/abʊɔ/
Habari
ndo
/ndo/
Asante
ima ego
/ima eɡo/
Nzuri
oma
/oma/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo zinazohusiana
| Maana | Kiizi | Kiekpeye | Kiigbo | Kimasai | Kiluba-Kasai | Kinzima | Kikongo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mini /mini/ | mini /mini/ | mmiri /mːiɾi/ | ɛŋare /ɛŋare/ | mâyi /maːji/ | nzule /nzule/ | maza /maza/ |
| Moto | oku /oku/ | oku /oku/ | ọkụ /ɔkʊ/ | ɛnkima /ɛŋkima/ | kapia /kapia/ | sinya /sinja/ | tiya /tija/ |
| Jua | anwu /aŋwu/ | anwu /aŋwu/ | anyanwụ /aɲaŋwʊ/ | enkolong /eŋkoloŋ/ | dîba /diːba/ | ewia /ewia/ | ntangu /ntaŋɡu/ |
| Mwezi | onwa /oŋwa/ | onwa /oŋwa/ | ọnwa /ɔŋwa/ | olapa /olapa/ | ngondo /ŋɡondo/ | siane /sjane/ | ngonda /ŋɡonda/ |
| Nyota | kpakpando /kpakpando/ | opipinyenye /ɔpipiˈɲeɲe/ | kpakpando /kpakpando/ | olakira /olakira/ | mutoto /mutoto/ | nzonlenle /nzɔnlɛnlɛ/ | mbwetete /mbwetete/ |
| Mama | nne /nːe/ | nne /nːe/ | nne /nːe/ | yieyio /jiejio/ | mâmu /maːmu/ | enwo /enwo/ | mama /mama/ |
| Baba | nna /nːa/ | nna /nːa/ | nna /nːa/ | papa /papa/ | tâtu /taːtu/ | papa /papa/ | tata /tata/ |
| Mimi | mụ /mʊ/ | ma /ma/ | mụ /mʊ/ | nanʉ /nanʊ/ | meme /meme/ | me /mè/ | mono /mono/ |
| Wewe | gị /ɡɪ/ | yo /jo/ | gị /ɡɪ/ | iyie /ijie/ | wewe /wewe/ | wɔ /wɔ/ | ngeye /ŋɡeje/ |
| Jina | aha /aha/ | ewa /ɛˈwa/ | aha /aha/ | enkarna /eŋkarna/ | dîna /diːna/ | duma /duma/ | nkumbu /nkumbu/ |
| Jicho | anya /aɲa/ | anya /aɲa/ | anya /aɲa/ | ɛŋɔŋu /ɛŋɔŋu/ | dîsu /diːsu/ | anye /anje/ | disu /disu/ |
| Mkono | aka /aka/ | aka /aka/ | aka /aka/ | ɛŋaina /ɛŋaina/ | tshianza /tʃianza/ | ɛsa /ɛsa/ | koko /koko/ |
| Moyo | obi /obi/ | obi /obi/ | obi /obi/ | oltau /oltau/ | mucima /mutʃima/ | ahonle /ahonle/ | ntima /ntima/ |
| Upendo | ihunanya /ihunaɲa/ | ihunanya /ihunaɲa/ | ịhụnanya /ɪhʊnaɲa/ | eitalu /eitalu/ | dinanga /dinaŋɡa/ | ɛlɔlɛ /ɛlɔlɛ/ | zola /zola/ |
| Mti | osisi /osisi/ | osisi /osisi/ | osisi /osisi/ | olchani /oltʃani/ | mutshi /mutʃi/ | baka /baka/ | nti /nti/ |
| Nyumba | ulo /ulo/ | ulo /ulo/ | ụlọ /ʊlɔ/ | eng'aji /ɛŋadʒi/ | nzubu /nzubu/ | suakɛ /suakɛ/ | nzo /nzo/ |
| Mbwa | nkita /ŋkita/ | nkita /ŋkita/ | nkịta /ŋkɪta/ | oldia /oldia/ | mbwa /mbwa/ | kraman /kraman/ | mbwa /mbwa/ |
| Paka | nwamba /ŋwamba/ | nwamba /ŋwamba/ | nwamba /ŋwamba/ | paka /paka/ | nyao /ɲao/ | agyinamoa /adʑinamoa/ | nyau /ɲau/ |
| Kula | ri /ɾi/ | ri /ɾi/ | iri /iɾi/ | anya /aɲa/ | kudia /kudia/ | di /di/ | ku dia /ku dja/ |
| Kunywa | nu /nu/ | ñu /ɲu/ | ịṅụ /ɪŋʊ/ | oŋg /oŋɡ/ | kunua /kunua/ | nu /nu/ | ku nua /ku nwa/ |
| Moja | otu /otu/ | otu /otu/ | otu /otu/ | obo /obo/ | umue /umue/ | kʊ /kʊ/ | mosi /mosi/ |
| Mbili | abụọ /abʊɔ/ | gbibo /ɡbibo/ | abụọ /abʊɔ/ | aare /aːre/ | bibidi /bibidi/ | nwiɔ /nwiɔ/ | zole /zole/ |
| Habari | ndo /ndo/ | nno /nːo/ | nnọọ /nːɔː/ | sopa /sopa/ | moyo /mojo/ | akwaaba /akʷaːba/ | mboté /mbote/ |
| Asante | ima ego /ima eɡo/ | imela /imela/ | daalụ /daːlʊ/ | ashe /aʃe/ | tuasakidila /tuasakidila/ | medaase /medaase/ | matondo /matondo/ |
| Nzuri | oma /oma/ | oma /oma/ | ọma /ɔma/ | sidai /sidai/ | bimpe /bimpe/ | kpa /kpa/ | mbote /mbote/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.