Gengbe
Kigen
Niger-Kongo
Kigen (Gengbe, pia hujulikana kama Mina) ni lugha ya Kigbe ya kundi la Kwa la Niger-Congo, izungumzwayo na takriban watu 400,000 hadi 500,000 hasa katika Mkoa wa Pwani kusini mwa Togo karibu na Aného (mji mkuu wa kihistoria wa Mina/Gen na kituo cha awali cha biashara cha Kikoloni cha Denmark/Ujerumani), pamoja na idadi kubwa zaidi kuvuka mpaka magharibi-kusini mwa Benin (Mkoa wa Mono). Gen ni lugha-dada ya Kiewe (ee) na Kifon (fon) ndani ya msururu wa lahaja za Kigbe, na inaeleweka kwa kiasi na zote mbili. Kihistoria, watu wa Gen ni vizazi vya wahamiaji wa Akan kutoka Elmina (Ghana) — jina la asili "Gen" linatokana na "Mina" (kituo cha biashara cha Kireno).
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kigen
Maji
tsi
/tsi/
Moto
dzo
/dzo/
Jua
ɣe
/ɣe/
Mwezi
dzinkɛ
/dʒinkɛ/
Nyota
ɣletsivi
/ɣletsivi/
Mama
nɔ
/nɔ/
Baba
tɔ
/tɔ/
Mimi
nyɛ
/ɲɛ/
Wewe
wò
/wò/
Jina
ŋkɔ
/ŋkɔ/
Jicho
ŋku
/ŋku/
Mkono
alɔ
/alɔ/
Moyo
dzi
/dzi/
Upendo
lɔ̃lɔ̃
/lɔ̃lɔ̃/
Mti
ati
/ati/
Nyumba
aƒe
/aɸe/
Mbwa
avu
/avu/
Paka
agbo
/aɡbo/
Kula
ɖu
/ɖu/
Kunywa
no
/no/
Moja
ɖeka
/ɖeka/
Mbili
eve
/eve/
Habari
ado
/ado/
Asante
akpe
/akpe/
Nzuri
nyo
/ɲo/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo zinazohusiana
| Maana | Kigen | Kiewe | Kiaja | Kifon | Kijapani (enzi ya Heian) | Kijapani cha Kati | Kiurhobo |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | tsi /tsi/ | tsi /tsi/ | esi /esi/ | sin /sĩ/ | 水 /midu/ | 水 /midu/ | ame /ame/ |
| Moto | dzo /dzo/ | dzo /dzo/ | ezo /ezo/ | zo /zo/ | 火 /ɸi/ | 火 /ɸi/ | erane /eɾane/ |
| Jua | ɣe /ɣe/ | ɣe /ɣe/ | ewe /ewe/ | hwe /ɦʷe/ | 日 /ɸi/ | 日 /ɸi/ | ọvẹ /ɔvɛ/ |
| Mwezi | dzinkɛ /dʒinkɛ/ | ɣleti /ɣleti/ | esun /esun/ | sun /sũ/ | 月 /tukï/ | 月 /tuki/ | emẹrẹ /emɛɾɛ/ |
| Nyota | ɣletsivi /ɣletsivi/ | ɣletivi /ɣletivi/ | ɣletivi /ɣletivi/ | sunví /sṹví/ | 星 /ɸosi/ | 星 /ɸoɕi/ | isi /isi/ |
| Mama | nɔ /nɔ/ | dada /dada/ | nɔ /nɔ/ | nɔ /nɔ/ | 母 /ɸaɸa/ | 母 /ɸaɸa/ | onie /onie/ |
| Baba | tɔ /tɔ/ | fofo /fofo/ | to /to/ | tɔ /tɔ/ | 父 /titi/ | 父 /titi/ | ọsẹ /ɔsɛ/ |
| Mimi | nyɛ /ɲɛ/ | nye /ɲɛ/ | nyɛ /ɲɛ/ | nyɛ /ɲɛ̀/ | 我 /waɾe/ | 我 /waɾe/ | mẹ /mɛ/ |
| Wewe | wò /wò/ | wò /wò/ | wo /wo/ | hwɛ /hwɛ̀/ | 汝 /nare/ | 汝 /nandʑi/ | wẹ /wɛ/ |
| Jina | ŋkɔ /ŋkɔ/ | ŋkɔ /ŋkɔ/ | nyikɔ /ɲikɔ/ | nyikɔ /ɲĩ̌kɔ́/ | 名 /na/ | 名 /na/ | odẹ /odɛ/ |
| Jicho | ŋku /ŋku/ | ŋku /ŋku/ | ŋku /ŋku/ | nukún /nukṹ/ | 目 /me/ | 目 /me/ | aro /aɾo/ |
| Mkono | alɔ /alɔ/ | asi /asi/ | alɔ /alɔ/ | alɔ /alɔ/ | 手 /te/ | 手 /te/ | obọ /obɔ/ |
| Moyo | dzi /dzi/ | dzi /dzi/ | dzi /dzi/ | ayi /aji/ | 心 /kokoɾo/ | 心 /kokoɾo/ | udu /udu/ |
| Upendo | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | lɔ̃ /lɔ̃/ | yiwanu /jiwanu/ | 恋 /koɸi/ | 愛 /ai/ | ẹguọnọ /ɛɡwɔnɔ/ |
| Mti | ati /ati/ | ati /ati/ | ati /ati/ | atin /atĩ/ | 木 /kï/ | 木 /ki/ | orhan /oɾan/ |
| Nyumba | aƒe /aɸe/ | aƒe /aɸe/ | avia /avia/ | xwé /xʷé/ | 家 /iɸe/ | 家 /iɸe/ | uwevwi /uweβwi/ |
| Mbwa | avu /avu/ | avu /avu/ | avu /avu/ | avun /avũ/ | 犬 /inu/ | 犬 /inu/ | ebọ /ebɔ/ |
| Paka | agbo /aɡbo/ | dadi /dadi/ | ami /ami/ | kpɔnyɔ /kpɔɲɔ/ | 猫 /neko/ | 猫 /neko/ | ọtọma /ɔtɔma/ |
| Kula | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | ɖu /ɖu/ | 食ふ /kuɸu/ | 食ふ /kuɸu/ | re /ɾe/ |
| Kunywa | no /no/ | no /no/ | nu /nu/ | nu /nu/ | 飲む /nomu/ | 飲む /nomu/ | da /da/ |
| Moja | ɖeka /ɖeka/ | ɖeka /ɖeka/ | ɖeka /ɖeka/ | ɖokpó /ɖokpó/ | 一つ /ɸitotu/ | 一つ /ɸitotu/ | ọvo /ɔvo/ |
| Mbili | eve /eve/ | eve /ève/ | eve /eve/ | wè /wè/ | 二 /ɸutatu/ | 二 /ni/ | ivẹ /ivɛ/ |
| Habari | ado /ado/ | ŋdi /ŋdi/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ | a fɔn ganji /a fɔ̃ ɡãdʒi/ | あなかしこ /anakasiko/ | 御機嫌よろしう /ɡokiɡen joroɕiu/ | migwo /miɡwo/ |
| Asante | akpe /akpe/ | akpe /akpe/ | amɛ akpe /amɛ akpe/ | àwǎnú /àwǎnú/ | 忝なし /katadikenaɕi/ | 忝し /katadʑikenaɕi/ | miguo /miɡuo/ |
| Nzuri | nyo /ɲo/ | nyo /ɲo/ | nyo /ɲo/ | ɖagbe /ɖaɡbe/ | 良し /joɕi/ | 良し /joɕi/ | ọmaẹjẹ /ɔmaɛdʒɛ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.