Kimbundu
familia ya Niger-Kongo (Atlantiki-Kongo, Kibantu; Kanda ya Guthrie H.20 — Mbundu ya Kaskazini)
Kimbundu (pia huitwa Mbundu ya Kaskazini) ni lugha ya Kibantu ya familia ya Niger-Congo, inayozungumzwa na watu wapatao milioni mbili kaskazini-magharibi mwa Angola, ikijumuisha mji mkuu Luanda na majimbo ya Bengo, Kwanza Norte na Malanje. Huandikwa kwa hati ya Kilatini na ni mojawapo ya lugha za kitaifa zinazotambuliwa nchini Angola, ingawa Kireno ndiyo lugha rasmi pekee. Kimbundu kimechangia maneno kadhaa katika Kireno na Kireno cha Brazili, ikiwemo 'samba', 'marimba' na 'banjo'.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimbundu
Maji
menha
/meɲa/
Moto
tubia
/tubja/
Jua
muanya
/mwaɲa/
Mwezi
ngonde
/ŋɡonde/
Nyota
tetembwa
/teˈtembwa/
Mama
mama
/mama/
Baba
tata
/tata/
Mimi
eme
/eme/
Wewe
eie
/eje/
Jina
dijina
/diˈʒina/
Jicho
dixi
/diʃi/
Mkono
lukwaku
/lukwaku/
Moyo
muxima
/muʃima/
Upendo
henda
/henda/
Mti
mukune
/mukune/
Nyumba
inzo
/inzo/
Mbwa
imbwa
/imbwa/
Paka
kasalu
/kasalu/
Kula
kudya
/kudja/
Kunywa
kunwa
/kunwa/
Moja
-moxi
/moʃi/
Mbili
-iadi
/jaːdi/
Habari
kiebi
/kiebi/
Asante
kishukutu
/kiʃukutu/
Nzuri
kiá
/kja/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo (Atlantic-Congo, Bantu; Guthrie Zone H.20 — North Mbundu) zinazohusiana
| Maana | Kimbundu | Kilunda | Kikongo | Kiluvale | Kiluba-Kasai | Kikaonde | Kirundi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | menha /meɲa/ | meji /medʒi/ | maza /maza/ | meya /meja/ | mâyi /maːji/ | mema /mema/ | amazi /amaːzi/ |
| Moto | tubia /tubja/ | kesi /kesi/ | tiya /tija/ | kakahya /kakahja/ | kapia /kapia/ | mujilo /mudʒilo/ | umuriro /umuɾiɾo/ |
| Jua | muanya /mwaɲa/ | itaŋwa /itaŋwa/ | ntangu /ntaŋɡu/ | likumbi /likumbi/ | dîba /diːba/ | juba /dʒuba/ | izuba /izuba/ |
| Mwezi | ngonde /ŋɡonde/ | kakweji /kakwedʒi/ | ngonda /ŋɡonda/ | kakweji /kakwedʒi/ | ngondo /ŋɡondo/ | ñondo /ɲondo/ | ukwezi /ukwezi/ |
| Nyota | tetembwa /teˈtembwa/ | katumbwa /katumbwa/ | mbwetete /mbwetete/ | tanganyeka /taŋɡaˈɲeka/ | mutoto /mutoto/ | lutanda /lutanda/ | inyenyeri /iɲeɲeri/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mâmu /maːmu/ | bama /bama/ | mama /maːma/ |
| Baba | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tâtu /taːtu/ | batata /batata/ | data /data/ |
| Mimi | eme /eme/ | ami /ami/ | mono /mono/ | ami /ami/ | meme /meme/ | amiwa /amiwa/ | jewe /dʒewe/ |
| Wewe | eie /eje/ | eyi /eji/ | ngeye /ŋɡeje/ | ove /ove/ | wewe /wewe/ | obewa /obewa/ | wewe /wewe/ |
| Jina | dijina /diˈʒina/ | ijina /idʒina/ | nkumbu /nkumbu/ | lijina /liˈʒina/ | dîna /diːna/ | jizhina /dʒiʒina/ | izina /izina/ |
| Jicho | dixi /diʃi/ | disu /disu/ | disu /disu/ | liso /liso/ | dîsu /diːsu/ | jiso /dʒiso/ | ijisho /idʒiʃo/ |
| Mkono | lukwaku /lukwaku/ | chikasa /tʃikasa/ | koko /koko/ | livoko /livoko/ | tshianza /tʃianza/ | kuboko /kuboko/ | ikiganza /ikiganza/ |
| Moyo | muxima /muʃima/ | muchima /mutʃima/ | ntima /ntima/ | mutima /mutima/ | mucima /mutʃima/ | muchima /mutʃima/ | umutima /umutima/ |
| Upendo | henda /henda/ | kukeŋa /kukeŋa/ | zola /zola/ | zangi /zaŋɡi/ | dinanga /dinaŋɡa/ | butemwe /butemwe/ | urukundo /uɾukundo/ |
| Mti | mukune /mukune/ | mutondu /mutondu/ | nti /nti/ | mutondo /mutondo/ | mutshi /mutʃi/ | kichi /kitʃi/ | igiti /iɡiti/ |
| Nyumba | inzo /inzo/ | itala /itala/ | nzo /nzo/ | zuvo /zuvo/ | nzubu /nzubu/ | nzubo /nzubo/ | inzu /inzu/ |
| Mbwa | imbwa /imbwa/ | kawa /kawa/ | mbwa /mbwa/ | kawa /kawa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | kasalu /kasalu/ | — /—/ | nyau /ɲau/ | katako /katako/ | nyao /ɲao/ | kapuso /kapuso/ | akayabu /akajabu/ |
| Kula | kudya /kudja/ | kudya /kudja/ | ku dia /ku dja/ | kulya /kuʎa/ | kudia /kudia/ | kuja /kudʒa/ | kurya /kuɾja/ |
| Kunywa | kunwa /kunwa/ | kunwa /kunwa/ | ku nua /ku nwa/ | kunwa /kunwa/ | kunua /kunua/ | kutoma /kutoma/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Moja | -moxi /moʃi/ | wumu /wumu/ | mosi /mosi/ | -mwe /mwe/ | umue /umue/ | umo /umo/ | rimwe /ɾimwe/ |
| Mbili | -iadi /jaːdi/ | ayedi /ajedi/ | zole /zole/ | -vali /vali/ | bibidi /bibidi/ | bibili /bibili/ | kabiri /kabiri/ |
| Habari | kiebi /kiebi/ | mwani /mwani/ | mboté /mbote/ | mwane /mwane/ | moyo /mojo/ | mwapoñai /mwapoɲai/ | amahoro /amahoɾo/ |
| Asante | kishukutu /kiʃukutu/ | nasakalili /nasakalili/ | matondo /matondo/ | nasakwilila /nasakwilila/ | tuasakidila /tuasakidila/ | nasakwilila /nasakwilila/ | murakoze /muɾakoze/ |
| Nzuri | kiá /kja/ | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ | mbote /mbote/ | -mwaza /mwaza/ | bimpe /bimpe/ | kyawama /kjawama/ | nziza /nziza/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.