Tiếng Hawaii

Còn gọi là: Hawaiian

Tiếng Hawaii (ʻōlelo Hawaiʻi) là một ngôn ngữ Polynesia thuộc nhánh Marquesic (Đông Polynesia, ngôn ngữ chị em với tiếng Tahiti và tiếng Marquesas), là ngôn ngữ bản địa của quần đảo Hawaii và là ngôn ngữ đồng chính thức cùng tiếng Anh tại bang Hawaiʻi (hiến pháp năm 1978). Bị cấm trong trường học từ năm 1896 đến 1986, đến cuối thế kỷ 20 số người nói đã giảm xuống còn khoảng 2 nghìn (phần lớn là người cao tuổi trên đảo Niʻihau). Nhờ công cuộc phục hồi từ năm 1983 thông qua phong trào giáo dục mầm non Pūnana Leo ("tổ ngôn ngữ") và hệ thống trường học đắm mình kula kaiapuni Hawaiʻi, số người nói đã tăng trở lại khoảng 24 nghìn (đa số là người học; chỉ còn khoảng 200 người bản ngữ L1 từ đảo Niʻihau). Về mặt ngôn ngữ học, tiếng Hawaii có kho âm vị nhỏ nhất trong số các ngôn ngữ lớn: 13 âm vị (5 nguyên âm + 8 phụ âm — h, k, l, m, n, p, w, ʻokina/âm tắc thanh hầu). Chữ viết dùng ʻokina (ʻ chỉ âm tắc thanh hầu, ví dụ Hawaiʻi) và kahakō (dấu ngang chỉ độ dài nguyên âm, ví dụ ʻōlelo). Trật tự động từ đầu câu VSO, với hệ thống phân loại sở hữu phức tạp và kiểu cách chủ cách–đối cách. Liên minh Ái quốc Hoàng gia Hawaii (Hui Aloha ʻĀina) và câu chuyện lật đổ vương triều năm 1893 giữ vai trò trung tâm trong hoạt động bảo vệ ngôn ngữ.