Tiv

Kitiv

Niger-Kongo

FamiliaNiger-Kongo Wasemaji~5M HatiKilatini NchiNigeria Lugha rasmiHapana (Kiingereza ndiyo lugha rasmi ya Nigeria) Uhai wa lughasalama ISO 639-3tiv

Kitiv ni lugha kuu ya kabila la Wativ, idadi kubwa zaidi ya watu wasio Wahausa-Wafulani katika Nigeria ya kati, ikiwa na wazungumzaji wapatao milioni 5 waliojikita katika Jimbo la Benue karibu na Gboko na Makurdi. Kiisimu, Kitiv ni cha kikundi kidogo cha Tivoid ndani ya Bantoid (tawi dada la lugha za Kibantu), lakini lugha nyingine nyingi za Tivoid ziko Kamerun, jambo linalofanya Kitiv kiwe peke yake kijiografia ndani ya kikundi chake kidogo. Kitiv kina sifa za kawaida za Niger-Congo: mfumo wa madaraja ya nomino (~madaraja 10), toni (toni 3 zenye downstep), na mpangilio wa viambajengo wa SVO. Kamusi ya Tiv-Kiingereza ya Abraham (1940) bado ni marejeo ya msingi. Kitiv kina mapokeo imara ya kifasihi tangu miaka ya 1930, yakiwemo kazi kuu kama Agano Jipya la Kitiv (1936) na gazeti la lugha ya Kitiv "Tion".

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kitiv

Maji

mngerem

/mŋɡɛɾɛm/

Moto

usu

/usu/

Jua

iyange

/ijaŋɡe/

Mwezi

uwer

/uwɛɾ/

Nyota

ishan

/iˈʃan/

Mama

ngo

/ŋɡo/

Baba

ter

/tɛɾ/

Mimi

mo

/mɔ/

Wewe

we

/we/

Jina

iti

/iˈti/

Jicho

ishe

/iʃe/

Mkono

ave

/ave/

Moyo

ishima

/iʃima/

Upendo

dooshima

/doːʃima/

Mti

kon

/kon/

Nyumba

ya

/ja/

Mbwa

iyou

/ijou/

Paka

anyam

/aɲam/

Kula

yan

/jan/

Kunywa

mba

/mba/

Moja

mom

/mom/

Mbili

uhar

/uˈhar/

Habari

m sugh

/m suɣ/

Asante

m sugh u

/m suɣ u/

Nzuri

dedoo

/dedoː/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo zinazohusiana

Maana KitivKimbunduKikongoKiluba-KasaiKiaymaraKizuluKilunda
Maji mngerem /mŋɡɛɾɛm/ menha /meɲa/ maza /maza/ mâyi /maːji/ uma /uma/ amanzi /amanzi/ meji /medʒi/
Moto usu /usu/ tubia /tubja/ tiya /tija/ kapia /kapia/ nina /nina/ umlilo /umlilo/ kesi /kesi/
Jua iyange /ijaŋɡe/ muanya /mwaɲa/ ntangu /ntaŋɡu/ dîba /diːba/ inti /inti/ ilanga /ilaŋɡa/ itaŋwa /itaŋwa/
Mwezi uwer /uwɛɾ/ ngonde /ŋɡonde/ ngonda /ŋɡonda/ ngondo /ŋɡondo/ phaxsi /pʰaχsi/ inyanga /iɲaŋɡa/ kakweji /kakwedʒi/
Nyota ishan /iˈʃan/ tetembwa /teˈtembwa/ mbwetete /mbwetete/ mutoto /mutoto/ warawara /waɾawaɾa/ inkanyezi /iŋkaˈɲeːzi/ katumbwa /katumbwa/
Mama ngo /ŋɡo/ mama /mama/ mama /mama/ mâmu /maːmu/ mama /mama/ umama /umama/ mama /mama/
Baba ter /tɛɾ/ tata /tata/ tata /tata/ tâtu /taːtu/ tata /tata/ ubaba /uɓaɓa/ tata /tata/
Mimi mo /mɔ/ eme /eme/ mono /mono/ meme /meme/ naya /naja/ mina /ˈmiːna/ ami /ami/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.