Maninkakan
Kimaninka cha Mashariki
Niger-Kongo
Kimaninka cha Mashariki (jina la asili: Maninkakan) ni lugha ya Kimanding ya tawi la Mande la Niger-Congo, inayozungumzwa na zaidi ya watu milioni 3 katika Guinea ya Juu (wilaya za Kankan, Faranah, Siguiri) na maeneo ya mpaka yaliyo karibu ya Mali, Côte d'Ivoire, Senegal, Liberia, na Sierra Leone. Kimaninka kina uhusiano wa karibu na Kibambara (bm) cha Mali na Kimandinka cha Senegambia — kwa pamoja vikiunda kundi la lahaja za Kimanding. Wamaninka ni wazao wa kisasa wa Milki ya Mali (mnamo 1235-1670) iliyotawala Afrika Magharibi chini ya watawala kama Sundiata Keita na Mansa Musa. Uvumbuzi wa mwaka 1949 wa alfabeti ya N'Ko na Solomana Kanté mahususi kwa lugha za Kimanding ulikuwa mwitikio wa wazi dhidi ya matumizi ya maandishi ya kigeni (Kiarabu na Kilatini) kwa lugha za Kiafrika, na N'Ko inazidi kupata matumizi maarufu hasa nchini Guinea. Kimaninka ni mojawapo ya lugha za Kiafrika zenye uhai mkubwa zaidi, zikiwa na uhamishaji kamili kati ya vizazi na uzalishaji mkubwa wa fasihi.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimaninka cha Mashariki
Maji
ji
/dʒi/
Moto
tasuma
/tasuma/
Jua
tile
/tile/
Mwezi
kalo
/kalo/
Nyota
lolo
/lolo/
Mama
ba
/ba/
Baba
fa
/fa/
Mimi
ne
/ne/
Wewe
i
/i/
Jina
tɔɔ
/tɔː/
Jicho
ɲa
/ɲa/
Mkono
bolo
/bolo/
Moyo
dusu
/dusu/
Upendo
kanu
/kanu/
Mti
yiri
/jiɾi/
Nyumba
lu
/lu/
Mbwa
wuli
/wuli/
Paka
jakuma
/dʒakuma/
Kula
domu
/domu/
Kunywa
min
/min/
Moja
kelen
/kelen/
Mbili
fila
/fila/
Habari
i ni se
/i ni se/
Asante
i ni ce
/i ni tʃe/
Nzuri
ka ɲi
/ka ɲi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo zinazohusiana
| Maana | Kimaninka cha Mashariki | Kikhassonke | Kimaninkakan cha Kita | Kimaninkakan cha Magharibi | Kibambara | Kidyula | Kikonabere |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ |
| Moto | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ | ta /ta/ |
| Jua | tile /tile/ | tile /tile/ | tle /tle/ | tile /tile/ | tile /tile/ | tile /tile/ | tile /tile/ |
| Mwezi | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ |
| Nyota | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | lolo /lolo/ | dolo /dòlo/ | dolo /dólo/ | tɛnɛ /tɛ̀nɛ̀/ |
| Mama | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | na /na/ | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ |
| Baba | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ | fa /fa/ |
| Mimi | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /ne/ | ne /nè/ | ń /ŋ́/ | n /ǹ/ |
| Wewe | i /i/ | i /i/ | i /i/ | i /i/ | i /í/ | í /í/ | i /í/ |
| Jina | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔɔ /tɔː/ | tɔgɔ /tɔ̀ɡɔ/ | tɔgɔ /tɔ́gɔ/ | to /tō/ |
| Jicho | ɲa /ɲa/ | ɲa /ɲa/ | ña /ɲa/ | nya /ɲa/ | ɲɛ /ɲɛ/ | ɲɛ /ɲɛ/ | ɲɛ /ɲɛ/ |
| Mkono | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ |
| Moyo | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ |
| Upendo | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ | kana /kana/ |
| Mti | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ | jiri /dʒiɾi/ | yiri /jiri/ | yiri /jiri/ |
| Nyumba | lu /lu/ | so /so/ | so /so/ | so /so/ | so /so/ | so /so/ | so /so/ |
| Mbwa | wuli /wuli/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | wulu /wulu/ | fugo /fuɡo/ |
| Paka | jakuma /dʒakuma/ | jakuma /dʒakuma/ | ñaakuma /ɲaːkuma/ | nyaakuma /ɲaːkuma/ | jakuma /dʒakuma/ | jakuma /dʒakuma/ | nyukuma /ɲukuma/ |
| Kula | domu /domu/ | domu /domu/ | don /don/ | don /don/ | dumuni /dumuni/ | dun /dun/ | don /don/ |
| Kunywa | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ | min /min/ |
| Moja | kelen /kelen/ | kele /kele/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ |
| Mbili | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fila/ | fila /fìla/ | fila /fìla/ | pla /plà/ |
| Habari | i ni se /i ni se/ | i ni sogoma /i ni soɡoma/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ | i ni sögöma /i ni soɣoma/ | i ni ce /i ni tʃɛ/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ | ka kɛ /ka kɛ/ |
| Asante | i ni ce /i ni tʃe/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni ce /i ni tʃɛ/ | i ni ce /i ni tʃe/ | baraka /baɾaka/ |
| Nzuri | ka ɲi /ka ɲi/ | nyi /ɲi/ | ñuman /ɲuman/ | nyuman /ɲuman/ | ka ɲi /ka ɲi/ | ɲuman /ɲuman/ | ɲuman /ɲuman/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.