Kikaonde
קאונדה
ניז'ר-קונגו
קאונדה (קיקאונדה) היא שפת בנטו (Glottolog L41) המדוברת בפי כ-400,000 איש במחוז הצפון-מערבי של זמביה, עם אוכלוסיות קטנות מעבר לגבול הרפובליקה הדמוקרטית של קונגו בקטנגה. קאונדה היא אחת משבע השפות האזוריות המוכרות רשמית בזמביה, ומשמשת בחינוך היסודי ובשידורי ה-ZNBC לצד במבה, ניאנג'ה, טונגה, לוזי, לונדה ולובאלה. בתוך תת-הקבוצה לונדה-קאונדה L40, קאונדה חולקת פריטים לקסיקליים רבים עם שפות האחות לונדה (lun) ולובאלה (lue), המשקפים את נדידות המפקאנה של לונדה-לובה מן הסוואנה של מרכז קונגו במאה ה-18. מבחינה לשונית, לקאונדה מאפיינים בנטואיים טיפוסיים (16 מחלקות שם ומעלה, מורפולוגיה פעלית מורכבת עם זמנים מרובים וסמני אספקט-מודוס, מערכת רגיסטר דו-טונאלית). Kaonde-English Dictionary של רייט (1985) הוא חיבור העיון המקובל.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בקאונדה
מים
mema
/mema/
אש
mujilo
/mudʒilo/
שמש
juba
/dʒuba/
ירח
ñondo
/ɲondo/
כוכב
lutanda
/lutanda/
אמא
bama
/bama/
אבא
batata
/batata/
אני
amiwa
/amiwa/
אתה
obewa
/obewa/
שם
jizhina
/dʒiʒina/
עין
jiso
/dʒiso/
יד
kuboko
/kuboko/
לב
muchima
/mutʃima/
אהבה
butemwe
/butemwe/
עץ
kichi
/kitʃi/
בית
nzubo
/nzubo/
כלב
mbwa
/mbwa/
חתול
kapuso
/kapuso/
לאכול
kuja
/kudʒa/
לשתות
kutoma
/kutoma/
אחד
umo
/umo/
שתיים
bibili
/bibili/
שלום
mwapoñai
/mwapoɲai/
תודה
nasakwilila
/nasakwilila/
טוב
kyawama
/kjawama/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Niger-Congo קשורות
| משמעות | קאונדה | לובלה | במבה | לובה-קסאי | לונדה | טונגה (זמביה) | קימבונדו |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | mema /mema/ | meya /meja/ | amenshi /amenʃi/ | mâyi /maːji/ | meji /medʒi/ | meenda /meːnda/ | menha /meɲa/ |
| אש | mujilo /mudʒilo/ | kakahya /kakahja/ | umulilo /umulilo/ | kapia /kapia/ | kesi /kesi/ | mulilo /mulilo/ | tubia /tubja/ |
| שמש | juba /dʒuba/ | likumbi /likumbi/ | akasuba /akasuba/ | dîba /diːba/ | itaŋwa /itaŋwa/ | zuba /zuba/ | muanya /mwaɲa/ |
| ירח | ñondo /ɲondo/ | kakweji /kakwedʒi/ | umweshi /umweʃi/ | ngondo /ŋɡondo/ | kakweji /kakwedʒi/ | mwezi /mwezi/ | ngonde /ŋɡonde/ |
| כוכב | lutanda /lutanda/ | tanganyeka /taŋɡaˈɲeka/ | intanda /intanda/ | mutoto /mutoto/ | katumbwa /katumbwa/ | nyenyezi /ɲeˈɲezi/ | tetembwa /teˈtembwa/ |
| אמא | bama /bama/ | mama /mama/ | bamayo /bamajo/ | mâmu /maːmu/ | mama /mama/ | bama /bama/ | mama /mama/ |
| אבא | batata /batata/ | tata /tata/ | bataata /bataːta/ | tâtu /taːtu/ | tata /tata/ | bataata /bataːta/ | tata /tata/ |
| אני | amiwa /amiwa/ | ami /ami/ | ine /ine/ | meme /meme/ | ami /ami/ | ime /ime/ | eme /eme/ |
| אתה | obewa /obewa/ | ove /ove/ | iwe /iwe/ | wewe /wewe/ | eyi /eji/ | iwe /iwe/ | eie /eje/ |
| שם | jizhina /dʒiʒina/ | lijina /liˈʒina/ | ishina /iʃina/ | dîna /diːna/ | ijina /idʒina/ | izina /iˈziːna/ | dijina /diˈʒina/ |
| עין | jiso /dʒiso/ | liso /liso/ | ilinso /ilinso/ | dîsu /diːsu/ | disu /disu/ | liso /liso/ | dixi /diʃi/ |
| יד | kuboko /kuboko/ | livoko /livoko/ | ukuboko /ukuboko/ | tshianza /tʃianza/ | chikasa /tʃikasa/ | kuboko /kuboko/ | lukwaku /lukwaku/ |
| לב | muchima /mutʃima/ | mutima /mutima/ | umutima /umutima/ | mucima /mutʃima/ | muchima /mutʃima/ | moyo /mojo/ | muxima /muʃima/ |
| אהבה | butemwe /butemwe/ | zangi /zaŋɡi/ | ukutemwa /ukutemwa/ | dinanga /dinaŋɡa/ | kukeŋa /kukeŋa/ | luyando /lujando/ | henda /henda/ |
| עץ | kichi /kitʃi/ | mutondo /mutondo/ | icimuti /itʃimuti/ | mutshi /mutʃi/ | mutondu /mutondu/ | cisamu /tʃisamu/ | mukune /mukune/ |
| בית | nzubo /nzubo/ | zuvo /zuvo/ | ing'anda /iŋːanda/ | nzubu /nzubu/ | itala /itala/ | ng'anda /ŋanda/ | inzo /inzo/ |
| כלב | mbwa /mbwa/ | kawa /kawa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | kawa /kawa/ | muvwa /muvwa/ | imbwa /imbwa/ |
| חתול | kapuso /kapuso/ | katako /katako/ | pushi /puʃi/ | nyao /ɲao/ | — /—/ | kaaze /kaːze/ | kasalu /kasalu/ |
| לאכול | kuja /kudʒa/ | kulya /kuʎa/ | ukulya /ukulja/ | kudia /kudia/ | kudya /kudja/ | kulya /kulja/ | kudya /kudja/ |
| לשתות | kutoma /kutoma/ | kunwa /kunwa/ | ukunwa /ukunwa/ | kunua /kunua/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ |
| אחד | umo /umo/ | -mwe /mwe/ | cimo /tʃimo/ | umue /umue/ | wumu /wumu/ | -mwi /mwi/ | -moxi /moʃi/ |
| שתיים | bibili /bibili/ | -vali /vali/ | fibili /fibili/ | bibidi /bibidi/ | ayedi /ajedi/ | -bili /bili/ | -iadi /jaːdi/ |
| שלום | mwapoñai /mwapoɲai/ | mwane /mwane/ | muli shani /muli ʃani/ | moyo /mojo/ | mwani /mwani/ | mwabuka buti /mwabuka buti/ | kiebi /kiebi/ |
| תודה | nasakwilila /nasakwilila/ | nasakwilila /nasakwilila/ | natotela /natotela/ | tuasakidila /tuasakidila/ | nasakalili /nasakalili/ | twalumba /twalumba/ | kishukutu /kiʃukutu/ |
| טוב | kyawama /kjawama/ | -mwaza /mwaza/ | chisuma /tʃisuma/ | bimpe /bimpe/ | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ | kabotu /kabotu/ | kiá /kja/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.