Gã
גא
ניז'ר-קונגו
גַא (שם עצמי Gã) היא שפת קְווא ממשפחת ניז'ר-קונגו, המדוברת בפי כ-750,000 איש בעיקר באזור אקרא רבתי בגאנה, שם גַא היא אחת השפות העירוניות הבולטות לצד טווי/אקאן ואנגלית. בני הגַא הם התושבים המסורתיים של אקרא (עיר הבירה של הגַא, נקראן) ושל מישור החוף הסובב מזרחה עד נהר הוולטה. מבחינה לשונית, גַא קרובה מאוד לאדאנגמה (ada) — שתיהן מרכיבות את ענף הגַא-אדאנגמה של הקְווא — וקרובה רחוקות יותר לשפות גאניות מרכזיות אחרות כגון טווי/אקאן (ak), אווה (ee) ודאגבאני. גַא היא שפה של מודרניות עירונית באקרא מאז שמיסיון בזל הקים בתי ספר בשפת הגַא במאה ה-19, עם עיתונות ורדיו משמעותיים בגַא. חג הקציר השנתי של הגַא, הומוֹווֹ (תחילת אוגוסט), הוא אחד האירועים התרבותיים הבולטים בגאנה.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בגא
מים
nu
/nu/
אש
la
/la/
שמש
hulu
/hulu/
ירח
ŋɔɔŋmɔ
/ŋɔɔŋmɔ/
כוכב
ŋulami
/ŋùlámi/
אמא
nyɛ
/ɲɛ/
אבא
tsɛ
/tsɛ/
אני
mi
/mì/
אתה
bo
/bo/
שם
gbɛi
/gbɛ́i/
עין
hiŋmɛi
/hiŋmɛi/
יד
nine
/nine/
לב
tsui
/tsui/
אהבה
suɔmɔ
/suɔmɔ/
עץ
tso
/tso/
בית
shia
/ʃia/
כלב
gbei
/ɡbei/
חתול
adi
/adi/
לאכול
yɛ
/jɛ/
לשתות
nu
/nu/
אחד
ekome
/ekome/
שתיים
enyɔ
/eɲɔ/
שלום
ɔ jɔ
/ɔ jɔ/
תודה
oyiwala
/ojiwala/
טוב
ekpakpa
/ekpakpa/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Niger-Congo קשורות
| משמעות | גא | אדנגמה | אג'ה | אוונדו | דגמה | נזימה | מאנו |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | nu /nu/ | nyu /ɲu/ | esi /esi/ | medzim /medzim/ | mọn /mɔn/ | nzule /nzule/ | yi /ji/ |
| אש | la /la/ | la /la/ | ezo /ezo/ | ndoa /ndoa/ | ọmạrị /ɔmaɾi/ | sinya /sinja/ | kɔ /kɔ/ |
| שמש | hulu /hulu/ | hyɛ /çɛ/ | ewe /ewe/ | dzōb /dʒoːb/ | ọvịnị /ɔvini/ | ewia /ewia/ | lɛ /lɛ/ |
| ירח | ŋɔɔŋmɔ /ŋɔɔŋmɔ/ | nyɔnyɔɛ /ɲɔɲɔɛ/ | esun /esun/ | ngɔn /ŋɡɔn/ | ọsọ /ɔsɔ/ | siane /sjane/ | lɔ /lɔ/ |
| כוכב | ŋulami /ŋùlámi/ | ŋulami /ŋulami/ | ɣletivi /ɣletivi/ | ôtɛtɛ /ótɛtɛ/ | esi /esi/ | nzonlenle /nzɔnlɛnlɛ/ | sĩ̄ã́ŋēlè /sĩ̄ã́ŋēlè/ |
| אמא | nyɛ /ɲɛ/ | nyɛ /ɲɛ/ | nɔ /nɔ/ | nyia /ɲia/ | inyeyẹ /iɲɛjɛ/ | enwo /enwo/ | ɲɛ /ɲɛ/ |
| אבא | tsɛ /tsɛ/ | tsɛ /tsɛ/ | to /to/ | tara /taɾa/ | etete /etete/ | papa /papa/ | de /de/ |
| אני | mi /mì/ | i /i/ | nyɛ /ɲɛ/ | ma /má/ | mẹ /mɛ/ | me /mè/ | mā /ma˧/ |
| אתה | bo /bo/ | mo /mo/ | wo /wo/ | wa /wá/ | wo /wo/ | wɔ /wɔ/ | ī /ī/ |
| שם | gbɛi /gbɛ́i/ | biɛ /biɛ/ | nyikɔ /ɲikɔ/ | jôé /ʒóé/ | eni /eni/ | duma /duma/ | tɔ́ /tɔ́/ |
| עין | hiŋmɛi /hiŋmɛi/ | hiŋmɛ /hiŋmɛ/ | ŋku /ŋku/ | dzìs /dʒis/ | enẹ /enɛ/ | anye /anje/ | mi /mi/ |
| יד | nine /nine/ | nine /nine/ | alɔ /alɔ/ | woó /woʔo/ | ọnẹ /ɔnɛ/ | ɛsa /ɛsa/ | kɔ /kɔ/ |
| לב | tsui /tsui/ | tsui /tsui/ | dzi /dzi/ | nlem /nlem/ | ọkọmpọnị /ɔkɔmpɔni/ | ahonle /ahonle/ | gba /ɡba/ |
| אהבה | suɔmɔ /suɔmɔ/ | suɔmi /suɔmi/ | lɔ̃ /lɔ̃/ | nye'e /ɲeʔe/ | inyiẹna /iɲjɛna/ | ɛlɔlɛ /ɛlɔlɛ/ | ŋalo /ŋalo/ |
| עץ | tso /tso/ | tso /tso/ | ati /ati/ | elé /ele/ | eyo /ejo/ | baka /baka/ | ka /ka/ |
| בית | shia /ʃia/ | we /we/ | avia /avia/ | nda /nda/ | ọsụnẹ /ɔsunɛ/ | suakɛ /suakɛ/ | kpɛ /kpɛ/ |
| כלב | gbei /ɡbei/ | gbe /ɡbe/ | avu /avu/ | mvu /mvu/ | ifụnị /ifuni/ | kraman /kraman/ | gba /ɡba/ |
| חתול | adi /adi/ | adi /adi/ | ami /ami/ | esìŋga /esiŋɡa/ | ọchẹ /ɔtʃɛ/ | agyinamoa /adʑinamoa/ | poso /poso/ |
| לאכול | yɛ /jɛ/ | ye /je/ | ɖu /ɖu/ | di /di/ | re /ɾe/ | di /di/ | mɛ /mɛ/ |
| לשתות | nu /nu/ | nu /nu/ | nu /nu/ | nyu /ɲu/ | da /da/ | nu /nu/ | mi /mi/ |
| אחד | ekome /ekome/ | kake /kake/ | ɖeka /ɖeka/ | fok /fok/ | ọmọ /ɔmɔ/ | kʊ /kʊ/ | do /do/ |
| שתיים | enyɔ /eɲɔ/ | enyɔ /eɲɔ/ | eve /eve/ | bɛ̌ /bɛ̌/ | eva /eva/ | nwiɔ /nwiɔ/ | plɛ̀ɛ̀ /plɛː˩/ |
| שלום | ɔ jɔ /ɔ jɔ/ | daa /daː/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ | mbɔlɔ /mbɔlɔ/ | amọn /amɔn/ | akwaaba /akʷaːba/ | ye /je/ |
| תודה | oyiwala /ojiwala/ | ojakuɛ /odʒakwɛ/ | amɛ akpe /amɛ akpe/ | akiba /akiba/ | nani /nani/ | medaase /medaase/ | nyɛŋ /ɲɛŋ/ |
| טוב | ekpakpa /ekpakpa/ | hɛŋmi /hɛŋmi/ | nyo /ɲo/ | mbaŋ /mbaŋ/ | ekenẹ /ekenɛ/ | kpa /kpa/ | kɛlɛ /kɛlɛ/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.