Trēgāmī

Kitregami

Kihindi-Ulaya

FamiliaKihindi-Ulaya Wasemaji~3.5K HatiKiajemi-Kiarabu (kusoma na kuandika kwa kiwango kidogo; marekebisho ya mtindo wa Kipashto) NchiAfghanistan (Mkoa wa Nuristan — Bonde la Tregam, Wilaya ya Konar) Lugha rasmiHapana (Kipashto/Kidari rasmi; Kitregami kinatambuliwa kama lugha asilia) Uhai wa lughahatari iliyo wazi ISO 639-3trm

Kitregami (Trēgāmī, yaani "watu wa vijiji vitatu") ni lugha ya Kinuristani katika familia ndogo ya lugha za Kinuristani ndani ya tawi la Kihindi-Kiirani, inayozungumzwa na watu wapatao 3,500 katika Bonde la Tregam, mkoa wa Nuristan, Afghanistan. Familia ya Kinuristani (Kati, Waigali, Tregami, Ashkun, Prasun — lugha 5, wenye jumla ya wasemaji wapatao 125,000) ina sifa zinazoitofautisha na tawi la Kihindi-Kiarya na lile la Kiirani vilevile: mfululizo wa kipekee wa vitamkwa vya mkwaruzo-mgusano (afrikati) na vya mkwaruzo (sibilanti) vilivyokua kutokana na vitamkwa vya kaakaa vya Kihindi-Kizungu cha Kale — sifa ya kale inayoitofautisha Kinuristani na matawi yote mawili — pamoja na mfumo wa kipekee wa irabu. Sarufi ya marejeo ya Morgenstierne ya mwaka 1973 (Notes on Tregami) ndiyo hati ya msingi. Muktadha wa kidini: Wanuristani waligeuka kutoka imani ya Kikafiri (ya kabla ya Uislamu) na kuingia Uislamu mwishoni mwa karne ya 19, baada ya ushindi wa Waafghani dhidi ya "Kafiristan".

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kitregami

Maji

āw

/aːw/

Moto

aŋa

/aŋa/

Jua

sa

/sa/

Mwezi

mas

/mas/

Nyota

tāra

/taːra/

Mama

žey

/ʒej/

Baba

tata

/tata/

Mimi

e

/e/

Wewe

tu

/tu/

Jina

nām

/naːm/

Jicho

ac̣ĩ

/aʈʂĩ/

Mkono

doš

/doʃ/

Moyo

źo

/zo/

Upendo

/—/

Mti

jala

/dʒala/

Nyumba

/—/

Mbwa

ćū̃

/tsũː/

Paka

/—/

Kula

/—/

Kunywa

/—/

Moja

yo

/jo/

Mbili

du

/du/

Habari

salaam

/salaːm/

Asante

shukria

/ʃukɾia/

Nzuri

/—/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Indo-European zinazohusiana

Maana KitregamiKiskutiaKipashaiKiumbriaKiyangkaalProto-Kra-DaiKioska
Maji āw /aːw/ ap /ap/ واری /waːri/ utur /ˈu.tur/ ngogo /ŋoɡo/ *naːm /naːm/ /—/
Moto aŋa /aŋa/ ātar /aːtar/ انگاری /aŋɡaːri/ pir /pir/ ngida /ŋida/ *vɤj /vɤj/ /—/
Jua sa /sa/ hvar /xʷar/ سور /sur/ /—/ wargu /waɾɡu/ /—/ /—/
Mwezi mas /mas/ māh /maːh/ مس /mas/ /—/ waldar /waldaɾ/ /—/ /—/
Nyota tāra /taːra/ star /staːr/ تارا /taːraː/ /—/ thurara /t̪uɾaɾa/ /—/ /—/
Mama žey /ʒej/ mātar /maːtar/ نا /naː/ matrer /ˈma.trer/ ngama /ŋama/ /—/ maatúf /maːtof/
Baba tata /tata/ pitar /pitar/ تاتا /taːtaː/ patre /ˈpa.tre/ kanda /kanda/ /—/ patír /patiːr/
Mimi e /e/ azu /azu/ آ /aː/ /—/ ngada /ŋada/ *kuː /kuː/ egom /egom/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.