Արեւմտահայերէն
Kiarmenia cha Magharibi
Kihindi-Ulaya
Kiarmenia cha Magharibi (Արեւմտահայերէն Arevmdahayerēn) ni aina ya lugha ya Kiarmenia inayotokana na mapokeo ya kifasihi ya maeneo ya Kiarmenia ya Magharibi (Anatolia) ya Milki ya Ottoman. Mauaji ya Halaiki ya Waarmenia ya mwaka 1915 yaliwahamisha takriban watu milioni 1.5 wanaozungumza Kiarmenia cha Magharibi kutoka nchi yao ya asili ya Anatolia hadi Levant (Lebanoni/Syria), Amerika, na Ulaya; leo Kiarmenia cha Magharibi kinaendelea kuishi karibu kabisa katika ughaibuni. Kinatofautiana na Kiarmenia cha Mashariki (hy, lugha sanifu ya Armenia ya kisasa) kwa sifa za kifonolojia (vizuizi visivyo na sauti: b/d/g katika Kiarmenia cha kale, p/t/k katika cha Mashariki, b/d/g/zenye sauti katika cha Magharibi; uandishi wa kale uliohifadhiwa dhidi ya tahajia iliyorekebishwa enzi ya Kisovieti) na tofauti za kimsamiati na kisarufi. UNESCO inakiainisha kama kilicho hatarini kwa hakika kutokana na kupungua kwa upitishaji baina ya vizazi ughaibuni.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiarmenia cha Magharibi
Maji
ջուր
/tʃuɾ/
Moto
կրակ
/ɡɾɑɡ/
Jua
արեւ
/ɑˈɾev/
Mwezi
լուսին
/lusin/
Nyota
աստղ
/asdʁ/
Mama
մայր
/majɾ/
Baba
հայր
/hajɾ/
Mimi
ես
/jɛs/
Wewe
դուն
/tʰun/
Jina
անուն
/aˈnun/
Jicho
աչք
/ɑtʃkʰ/
Mkono
ձեռք
/tsɛɾkʰ/
Moyo
սիրտ
/siɾd/
Upendo
սէր
/sɛɾ/
Mti
ծառ
/dzaɾ/
Nyumba
տուն
/dun/
Mbwa
շուն
/ʃun/
Paka
կատու
/ɡɑdu/
Kula
ուտել
/uˈdel/
Kunywa
խմել
/χəˈmel/
Moja
մէկ
/mɛɡ/
Mbili
երկու
/jɛrˈɡu/
Habari
բարեւ
/bɑɾev/
Asante
շնորհակալութիւն
/ʃnoɾhɑɡɑluˈtʰjun/
Nzuri
աղուոր
/ɑʁvoɾ/
Kekeo
կկու
/gəˈgu/
Kompyuta
համակարգիչ
/hɑmɑɡɑɾˈkitʃ/
Sushi
սուշի
/suˈʃi/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European zinazohusiana
| Maana | Kiarmenia cha Magharibi | Kiarmenia | Kiarmenia cha Kale (Grabar) | Kizazaki | Kikurdi | Kiuzbeki | Kireno |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ջուր /tʃuɾ/ | ջուր /dʒuɾ/ | ջուր /dʒuɾ/ | aw /aw/ | av /ɑːv/ | suv /suv/ | água /ˈaɡwɐ/ |
| Moto | կրակ /ɡɾɑɡ/ | կրակ /kɾɑk/ | հուր /huɾ/ | adır /aˈdɯɾ/ | agir /ɑɡɪɾ/ | olov /ɒlɒv/ | fogo /ˈfoɡu/ |
| Jua | արեւ /ɑˈɾev/ | արև /ɑˈɾev/ | արեւ /ɑɾɛw/ | tîj /tiːʒ/ | roj /ɾoːʒ/ | quyosh /qujɒʃ/ | sol /sɔɫ/ |
| Mwezi | լուսին /lusin/ | լուսին /luˈsin/ | լուսին /lusin/ | aşmî /aʃˈmiː/ | heyv /hejv/ | oy /ɒj/ | lua /luɐ/ |
| Nyota | աստղ /asdʁ/ | աստղ /astʁ/ | աստղ /astɫ/ | astare /asˈtaːre/ | stêrk /stɛːɾk/ | yulduz /julˈduz/ | estrela /ɨʃˈtɾelɐ/ |
| Mama | մայր /majɾ/ | մայր /majɾ/ | մայր /majɾ/ | maye /ˈmajɛ/ | dê /dɛː/ | ona /ɒnɑ/ | mãe /mɐ̃j/ |
| Baba | հայր /hajɾ/ | հայր /hajɾ/ | հայր /hajɾ/ | pî /piː/ | bav /bɑːv/ | ota /ɒtɑ/ | pai /paj/ |
| Mimi | ես /jɛs/ | ես /jɛs/ | ես /es/ | ez /ɛz/ | ez /ɛz/ | men /men/ | eu /ew/ |
| Wewe | դուն /tʰun/ | դու /du/ | դու /du/ | ti /ti/ | tu /tu/ | sen /sen/ | tu /tu/ |
| Jina | անուն /aˈnun/ | անուն /aˈnun/ | անուն /anun/ | name /ˈnaːme/ | nav /nav/ | ism /ism/ | nome /ˈnomɨ/ |
| Jicho | աչք /ɑtʃkʰ/ | աչք /ɑtʃkʰ/ | ակն /ɑkn/ | çim /tʃim/ | çav /tʃɑːv/ | koʻz /koz/ | olho /oʎu/ |
| Mkono | ձեռք /tsɛɾkʰ/ | ձեռք /dzeɾkʰ/ | ձեռն /dzeɾn/ | dest /dɛst/ | dest /dɛst/ | qoʻl /qol/ | mão /mɐ̃w/ |
| Moyo | սիրտ /siɾd/ | սիրտ /siɾt/ | սիրտ /siɾt/ | zerre /ˈzɛrːe/ | dil /dɪl/ | yurak /juɾɑk/ | coração /kuɾɐˈsɐ̃w/ |
| Upendo | սէր /sɛɾ/ | սեր /seɾ/ | սէր /sɛːɾ/ | hes /hɛs/ | evîn /ɛviːn/ | sevgi /sevɡi/ | amor /ɐˈmoɾ/ |
| Mti | ծառ /dzaɾ/ | ծառ /tsɑɾ/ | ծառ /tsɑr/ | dare /ˈdaɾɛ/ | dar /dɑːɾ/ | daraxt /dɑɾɑxt/ | árvore /ˈaɾvuɾɨ/ |
| Nyumba | տուն /dun/ | տուն /tun/ | տուն /tun/ | keye /ˈkɛjɛ/ | mal /mɑːl/ | uy /uj/ | casa /kazɐ/ |
| Mbwa | շուն /ʃun/ | շուն /ʃun/ | շուն /ʃun/ | kuçeg /kuˈtʃɛɡ/ | kûçik /kuːtʃɪk/ | it /it/ | cão /kɐ̃w/ |
| Paka | կատու /ɡɑdu/ | կատու /kɑˈtu/ | կատու /kɑtu/ | pisîk /piˈsiːk/ | pisîk /pɪsiːk/ | mushuk /muʃuk/ | gato /ɡatu/ |
| Kula | ուտել /uˈdel/ | ուտել /uˈtel/ | ուտեմ /utem/ | werdiş /ˈweɾdiʃ/ | xwarin /xwɑːɾɪn/ | yemoq /jemɒq/ | comer /kuˈmeɾ/ |
| Kunywa | խմել /χəˈmel/ | խմել /χəˈmel/ | ըմպեմ /əmpem/ | şimitiş /ʃiˈmitiʃ/ | vexwarin /vɛxwɑːɾɪn/ | ichmoq /itʃmɒq/ | beber /bɨˈbeɾ/ |
| Moja | մէկ /mɛɡ/ | մեկ /mek/ | մի /mi/ | yew /jɛw/ | yek /jɛk/ | bir /biɾ/ | um /ũ/ |
| Mbili | երկու /jɛrˈɡu/ | երկու /jɛrˈku/ | երկու /erku/ | di /dɪ/ | du /du/ | ikki /ikˈki/ | dois /dojʃ/ |
| Habari | բարեւ /bɑɾev/ | բարև /bɑˈɾev/ | ողջոյն /voʁdʒojn/ | silam /siˈlam/ | silav /sɪlɑːv/ | salom /sɑlɒm/ | olá /ɔˈla/ |
| Asante | շնորհակալութիւն /ʃnoɾhɑɡɑluˈtʰjun/ | շնորհակալություն /ʃnoɾhɑkɑluˈtʰjun/ | շնորհակալութիւն /ʃnoɾhɑkɑlutʰiwn/ | sıpas /sɯˈpas/ | spas /spɑːs/ | rahmat /ɾɑxmɑt/ | obrigado /obɾiˈɡadu/ |
| Nzuri | աղուոր /ɑʁvoɾ/ | լավ /lɑv/ | բարի /baɾi/ | rind /ɾind/ | baş /bɑːʃ/ | yaxshi /jɑxʃi/ | bom /bõ/ |
| Kekeo | կկու /gəˈgu/ | կկու /kəˈku/ | — | Phepug /pʰɛˈpuɡ/ | pepûk /pɛˈpuːk/ | kakku /kɑkˈku/ | cuco /ˈkuku/ |
| Kompyuta | համակարգիչ /hɑmɑɡɑɾˈkitʃ/ | համակարգիչ /hɑmɑkɑɾɡitʃʰ/ | — | komputer /kompuˈteɾ/ | komputer /komputɛɾ/ | kompyuter /kompjuˈter/ | computador /kõputɐˈdoɾ/ |
| Sushi | սուշի /suˈʃi/ | սուշի /suʃi/ | — | — | sûşî /suːʃiː/ | sushi /suˈʃi/ | sushi /ˈsu.ʃi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.