Skuda
Kiskutia
Kihindi-Ulaya (Kiirani, mashariki, Scythian) · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Kiskuthia kilikuwa lugha ya Kiirani cha Mashariki cha Waskuthia (Skuda), Wasarmatia, Wamasagetae na wahamaji wa nyika wanaohusiana nao, ambao walitawala nyika ya Pontiki-Kaspia kuanzia karne ya 7 KK hadi karne ya 4 BK. Mkusanyiko wake wa maandishi ni wa vipande-vipande, ukijumuisha hasa majina ya watu na ya mahali yaliyoandikwa na Herodotus, Ptolemy na waandishi wengine wa Kigiriki-Kiroma, pamoja na maneno ya mkopo yenye asili ya Kiskuthia katika lugha za jirani. Hapakuwa na hati ya asili; viingilio vingi hapa kwa lazima ni mbadala vinavyotokana na maneno-jamaa ya Kiirani. Lugha ya kisasa ya Kiosetia (oss) ya Kaukasi ndiyo mzao pekee aliye hai. Utamaduni wa mazishi wa Kiskuthia (kurgani) ni maarufu kwa mazishi ya Pazyryk yenye maiti zilizohifadhiwa zenye chale za tatoo na sanaa ya dhahabu ya mtindo wa wanyama.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiskutia
Maji
ap
/ap/
Moto
ātar
/aːtar/
Jua
hvar
/xʷar/
Mwezi
māh
/maːh/
Nyota
star
/staːr/
Mama
mātar
/maːtar/
Baba
pitar
/pitar/
Mimi
azu
/azu/
Wewe
tu
/tuː/
Jina
nama
/naːma/
Jicho
čašm
/tʃaʃm/
Mkono
zasta
/zasta/
Moyo
zard-
/zard/
Upendo
—
/—/
Mti
—
/—/
Nyumba
—
/—/
Mbwa
spaka
/spaka/
Paka
—
/—/
Kula
xwartan
/xʷartan/
Kunywa
—
/—/
Moja
aiwa
/aiwa/
Mbili
duva
/duva/
Habari
—
/—/
Asante
—
/—/
Nzuri
vohu
/wohu/
Vyanzo
- Glottolog: scyt1241
- Mayrhofer (2006) Einiges zu den Skythen
- Ethnologue: xsc
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European (Iranian, Eastern, Scythian) zinazohusiana
| Maana | Kiskutia | Kiajemi cha kale | Kiavestiani | Kisogdian | Kiparthi | Kiajemi cha kati (Pahlavi) | Kikhotani |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ap /ap/ | 𐎠𐎱 /aːpi/ | 𐬁𐬞 /aːp/ | ʾāp /aːp/ | āb /aːb/ | 𐭠𐭯 /aːb/ | 𑀊𑀤𑀸 /uːdaː/ |
| Moto | ātar /aːtar/ | 𐎠𐎫𐎼 /aːtar/ | 𐬁𐬙𐬀𐬭 /aːtar/ | ʾātar /aːtar/ | ādar /aːdar/ | 𐭠𐭲𐭱 /aːtaʃ/ | 𑀆𑀢𑀭 /aːtar/ |
| Jua | hvar /xʷar/ | 𐏃𐎢𐎺𐎼 /huwar/ | 𐬵𐬎𐬎𐬀𐬭𐬆 /huwarə/ | xwr /xwar/ | xwar /xwar/ | 𐭧𐭥𐭫𐭱𐭩𐭲 /xwarʃeːd/ | 𑀉𑀭𑁆𑀫 /urma/ |
| Mwezi | māh /maːh/ | 𐎶𐎠𐏃 /maːha/ | 𐬨𐬁𐬵 /maːh/ | mʾx /maːx/ | māh /maːh/ | 𐭬𐭠𐭧 /maːh/ | 𑀫𑀸𑀲𑁆𑀢 /maːsta/ |
| Nyota | star /staːr/ | 𐎿𐎫𐎠𐎼 /staːra/ | 𐬯𐬙𐬀𐬭 /star/ | stāre /staːre/ | astārag /asˈtaːraɡ/ | 𐭮𐭲𐭠𐭫𐭪 /staːrag/ | 𑀲𑁆𑀢𑀸𑀭 /staːra/ |
| Mama | mātar /maːtar/ | 𐎶𐎠𐎫𐎼 /maːtar/ | 𐬨𐬁𐬙𐬀𐬭 /maːtar/ | mʾtr /maːtar/ | mād /maːd/ | 𐭬𐭠𐭲𐭫 /maːdar/ | 𑀫𑀸𑀢 /maːta/ |
| Baba | pitar /pitar/ | 𐎱𐎡𐎫𐎠 /pitaː/ | 𐬞𐬌𐬙𐬀𐬭 /pitar/ | ptr /pitar/ | pid /pid/ | 𐭯𐭩𐭲𐭫 /pidar/ | 𑀧𑀺𑀢 /pita/ |
| Mimi | azu /azu/ | 𐎠𐎭𐎶 /adam/ | 𐬀𐬰𐬆𐬨 /azəm/ | azu /azu/ | az /az/ | 𐭠𐭭 /an/ | aä /aːə/ |
| Wewe | tu /tuː/ | 𐎬𐎢𐎺𐎶 /tuvam/ | 𐬙𐬏𐬨 /tuːm/ | tγu /tɣu/ | tu /tuː/ | 𐭲𐭥 /toː/ | 𑀢𑀽 /tuː/ |
| Jina | nama /naːma/ | 𐎴𐎠𐎶 /naːma/ | 𐬥𐬁𐬨𐬀𐬥 /naːman/ | nām /naːm/ | nām /naːm/ | 𐭭𐭠𐭬 /naːm/ | 𑀦𑀸𑀫 /naːma/ |
| Jicho | čašm /tʃaʃm/ | 𐏂𐏁𐎶𐎴 /tʃaʃman/ | 𐬗𐬀𐬱𐬨𐬀𐬥 /tʃaʃman/ | cšm /tʃaʃm/ | čašm /tʃaʃm/ | 𐭰𐭱𐭬 /tʃaʃm/ | 𑀘𑁂𑀰𑁆𑀫𑀦𑁆 /tʃʰeʃman/ |
| Mkono | zasta /zasta/ | 𐎭𐎿𐎫 /dasta/ | 𐬰𐬀𐬯𐬙𐬀 /zasta/ | dst /dast/ | dast /dast/ | 𐭣𐭮𐭲 /dast/ | 𑀤𑀲𑁆𑀢 /dasta/ |
| Moyo | zard- /zard/ | 𐏀𐎼𐎭 /zard/ | 𐬰𐬆𐬭𐬆𐬛 /zərəd/ | δrzy /ðərʒeː/ | zyrd /zird/ | 𐭣𐭩𐭫 /dil/ | 𑀬𑀲𑀭 (ysära) /zəra/ |
| Upendo | — /—/ | 𐎳𐎼𐎡𐎹 /frija/ | 𐬟𐬭𐬌𐬌𐬀 /frija/ | frytk /friːtak/ | friyādan /frijaːdan/ | 𐭲𐭥𐭱𐭩 /doːʃiː/ | 𑀅𑀭𑁆𑀭𑀽 /arːuː/ |
| Mti | — /—/ | — /—/ | 𐬬𐬀𐬉𐬯𐬀 /waesa/ | drxt /draxt/ | dār /daːr/ | 𐭣𐭫𐭧𐭲 /draxt/ | 𑀤𑁆𑀭𑀼 /drːu/ |
| Nyumba | — /—/ | 𐎶𐎠𐎴𐎡𐎹 /maːnija/ | 𐬥𐬨𐬁𐬥𐬀 /nmaːna/ | kṯʾk /kaθaːk/ | xānag /xaːnaɡ/ | 𐭧𐭠𐭭𐭪 /xaːnaɡ/ | 𑀩𑁆𑀬𑀸𑀳 /bjaːha/ |
| Mbwa | spaka /spaka/ | 𐎿𐎱𐎣 /spaka/ | 𐬯𐬞𐬁 /spaː/ | ʾkw /aːkuː/ | spag /spaɡ/ | 𐭮𐭢 /saɡ/ | 𑀰𑀼 /ʂu/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 𐭢𐭥𐭫𐭡𐭢 /ɡurbaɡ/ | 𑀰𑁆𑀰𑁆𑀭𑀅𑀼 /ʂʂarau/ |
| Kula | xwartan /xʷartan/ | 𐎧𐎼 /xar/ | 𐬑𐬬𐬀𐬭 /xwar/ | xwartan /xwartan/ | xward- /xward/ | 𐭧𐭥𐭫𐭲𐭭 /xwardan/ | 𑀧𑀭𑀢 /parætæ/ |
| Kunywa | — /—/ | 𐎱𐎠 /paː/ | 𐬞𐬁 /paː/ | pi- /pi/ | pī- /piː/ | 𐭭𐭥𐭱𐭩𐭲𐭭 /noːʃiːdan/ | 𑀧𑀻𑀅 /piːa/ |
| Moja | aiwa /aiwa/ | 𐎠𐎡𐎺 /aiwa/ | 𐬀𐬉𐬬𐬀 /aewa/ | yw /jɛw/ | ēw /eːw/ | 𐭠𐭩𐭪 /eːk/ | 𑀰𑁆𑀰𑀅𑀼 /ɕːau/ |
| Mbili | duva /duva/ | 𐎯𐎢𐎺 /duva/ | 𐬛𐬬𐬀 /dva/ | aδwa /aðwa/ | dō /doː/ | 𐭣𐭥 /doː/ | 𑀤𑀼𑀯 /duva/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | — /—/ | drwd /druːd/ | drōd /droːd/ | 𐭣𐭫𐭥𐭲 /droːd/ | 𑀤𑁆𑀭𑀽𑀤𑀻 /drːuːdiː/ |
| Asante | — /—/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | spās /spaːs/ | 𐭮𐭯𐭠𐭮 /spaːs/ | 𑀧𑁆𑀬𑀰𑁆𑀢 /pjaʃta/ |
| Nzuri | vohu /wohu/ | 𐎴𐎡𐎲 /naiba/ | 𐬬𐬊𐬵𐬎 /vohu/ | nyk /neːk/ | nēw /neːw/ | 𐭥𐭩𐭧 /weh/ | 𑀯𑀺𑀭𑀢𑁆𑀢 /viratːa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.