Arbërisht
Kiarbëresh
Kihindi-Ulaya
Kiarbëresh (Kiitalo-Kialbania, kwa jina la asili Arbërisht) ni lahaja ya lugha ya Kialbania ya tawi la Kitosk, inayozungumzwa na watu wapatao 80,000 katika takriban vijiji 50 kotekote kusini mwa Italia, hasa katika Mkoa wa Cosenza (Calabria) lakini pia Sicily, Basilicata, Molise, Puglia, Abruzzo, na Campania. Jamii za Kiarbëresh ni wazao wa wakimbizi wa Kialbania wa karne ya 15 walioikimbia ushindi wa Waothmania juu ya maeneo yanayozungumza Kialbania baada ya kifo cha shujaa wa kitaifa wa Albania, Skanderbeg, mwaka 1468. Walidumisha kwa zaidi ya miaka 500 lugha yao ya Kitosk cha Kialbania ya kabla ya Waothmania, dini yao ya Kikatoliki ya Ibada ya Kibyzantine ya Kiitalo-Kigiriki, na utambulisho wa kitamaduni wa kipekee. Kiisimu, Kiarbëresh huhifadhi sifa za Kitosk cha Kale zilizopotea katika Kialbania Sanifu, na hivyo kutoa ushahidi muhimu wa kihistoria-kilinganishi kuhusu ukuaji wa lugha ya Kialbania. Waarbëresh wamezaa watu mashuhuri wa fasihi ya Kialbania, akiwemo Jeronim de Rada (1814–1903), mwanzilishi wa fasihi ya kisasa ya Kialbania.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiarbëresh
Maji
ujë
/ujə/
Moto
zjarr
/zjar/
Jua
diell
/diɛɫ/
Mwezi
hëna
/həna/
Nyota
yll
/yɫ/
Mama
mëma
/məma/
Baba
tata
/tata/
Mimi
u
/u/
Wewe
ti
/ti/
Jina
emër
/ˈemər/
Jicho
sy
/sy/
Mkono
dora
/dɔɾa/
Moyo
zemër
/zɛməɾ/
Upendo
dashuri
/daʃuɾi/
Mti
lis
/lis/
Nyumba
shpi
/ʃpi/
Mbwa
qeni
/cɛni/
Paka
macja
/matsja/
Kula
ha
/ha/
Kunywa
pi
/pi/
Moja
një
/ɲə/
Mbili
dy
/dy/
Habari
kalemera
/kalɛmɛɾa/
Asante
faleminderit
/falɛmindɛɾit/
Nzuri
mirë
/miɾə/
Kekeo
qyqe
/ˈcyce/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European zinazohusiana
| Maana | Kiarbëresh | Kialbania | Kialbania cha Gheg | Kibulgaria | Kimakedonia | Nagamese | Kikashubia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ujë /ujə/ | ujë /ujə/ | ujë /uj/ | вода /vɔda/ | вода /ˈvɔda/ | pani /pani/ | woda /ˈvɔda/ |
| Moto | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | огън /ɔɡɤn/ | оган /ˈɔɡan/ | jui /dʒui/ | òdżin /ˈwɛdʒin/ |
| Jua | diell /diɛɫ/ | diell /diɛɫ/ | diell /diɫ/ | слънце /slɤntsɛ/ | сонце /ˈsɔntsɛ/ | suruj /suɾudʒ/ | słuńce /ˈswuɲtsɛ/ |
| Mwezi | hëna /həna/ | hënë /hənə/ | hânë /hɑ̃ːn/ | луна /luna/ | месечина /mɛˈsɛtʃina/ | chand /tʃaːnd/ | ksãżëc /ˈksɔ̃ʐɨts/ |
| Nyota | yll /yɫ/ | yll /yɫ/ | yll /yɫ/ | звезда /zvɛzˈda/ | ѕвезда /ˈdzvɛzda/ | tara /taɾa/ | gwiôzda /ˈɡvjɔzda/ |
| Mama | mëma /məma/ | nënë /nənə/ | nânë /nɑ̃ːn/ | майка /majka/ | мајка /ˈmajka/ | ma /ma/ | mëma /ˈmɜma/ |
| Baba | tata /tata/ | baba /baba/ | baba /baˈba/ | баща /bɐʃˈta/ | татко /ˈtatkɔ/ | baba /baba/ | tatk /tatk/ |
| Mimi | u /u/ | unë /ˈunə/ | unë /un/ | аз /as/ | јас /jas/ | moi /moi/ | jô /jɔ/ |
| Wewe | ti /ti/ | ti /ti/ | ti /ti/ | ти /ti/ | ти /ti/ | tumi /tumi/ | të /tɜ/ |
| Jina | emër /ˈemər/ | emër /ˈɛmər/ | emën /ˈɛ̃mən/ | име /ˈime/ | име /ˈime/ | naam /nam/ | miono /ˈmjɔnɔ/ |
| Jicho | sy /sy/ | sy /sy/ | sy /sy/ | око /ɔkɔ/ | око /ˈɔkɔ/ | suku /suku/ | òkò /ˈwɛkwɛ/ |
| Mkono | dora /dɔɾa/ | dorë /dɔɾə/ | dorë /doːɾ/ | ръка /rɤka/ | рака /ˈraka/ | hath /haːtʰ/ | rãka /ˈrãka/ |
| Moyo | zemër /zɛməɾ/ | zemër /zɛməɾ/ | zemër /ˈzeməɾ/ | сърце /sɤrtsɛ/ | срце /ˈsərtsɛ/ | mon /mon/ | serce /ˈsɛrtsɛ/ |
| Upendo | dashuri /daʃuɾi/ | dashuri /daʃuɾi/ | dashni /daʃˈni/ | любов /ljubɔf/ | љубов /ˈʎubɔv/ | morom /moɾom/ | lubota /luˈbɔta/ |
| Mti | lis /lis/ | pemë /pɛmə/ | dru /dɾu/ | дърво /dɤrvɔ/ | дрво /ˈdərvɔ/ | gus /ɡus/ | drzewo /ˈdʐɛvɔ/ |
| Nyumba | shpi /ʃpi/ | shtëpi /ʃtəpi/ | shpi /ʃpi/ | къща /kɤʃtɐ/ | куќа /ˈkutɕa/ | ghor /ɡʱoɾ/ | chëcz /xɨtʃ/ |
| Mbwa | qeni /cɛni/ | qen /cɛn/ | qen /cen/ | куче /kutʃɛ/ | куче /ˈkutʃɛ/ | kukur /kukuɾ/ | pies /pjɛs/ |
| Paka | macja /matsja/ | mace /matsɛ/ | mace /ˈmatsɛ/ | котка /kɔtka/ | мачка /ˈmatʃka/ | mekuri /mekuɾi/ | kòt /kʷɔt/ |
| Kula | ha /ha/ | ha /ha/ | me ngranë /me ŋɾaːn/ | ям /jam/ | јаде /ˈjadɛ/ | kha /kʰa/ | jesc /jɛsts/ |
| Kunywa | pi /pi/ | pi /pi/ | me pi /me pi/ | пия /pijɐ/ | пие /ˈpiɛ/ | pi /pi/ | pic /pits/ |
| Moja | një /ɲə/ | një /ɲə/ | nji /ɲi/ | един /ɛdin/ | еден /ˈɛdɛn/ | ek /ek/ | jeden /ˈjɛdɛn/ |
| Mbili | dy /dy/ | dy /dy/ | dy /dy/ | две /dvɛ/ | два /dva/ | dui /dui/ | dwa /dva/ |
| Habari | kalemera /kalɛmɛɾa/ | përshëndetje /pəɾʃəndɛtjɛ/ | tungjatjeta /tunɟatˈjeta/ | здравей /zdravɛj/ | здраво /ˈzdravɔ/ | namaskar /namaskaɾ/ | witôj /ˈvitwɔj/ |
| Asante | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | faleminderit /falɛmindɛˈɾit/ | благодаря /blaɡɔdarʲa/ | благодарам /blaˈɡɔdaram/ | dhonyobad /dʱoɲobad/ | dzãki /ˈdzɔ̃ki/ |
| Nzuri | mirë /miɾə/ | mirë /miɾə/ | mirë /miːɾ/ | добър /dɔbɤr/ | добар /ˈdɔbar/ | bhal /bʱal/ | dobri /ˈdɔbri/ |
| Kekeo | qyqe /ˈcyce/ | qyqe /ˈcycɛ/ | qyqe /ˈcyce/ | кукувица /kukuˈvitsɐ/ | кукавица /kuˈkavitsa/ | Kuli Sorai /kuli sɔrai/ | kùkówka /kuˈkovka/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.