chiManyika
Kimanyika
Niger-Congo
Manyika (chiManyika) is a Bantu language of the Shona cluster (Glottolog S13a), spoken by approximately 2 million people in Manicaland Province of eastern Zimbabwe (around Mutare/Old Umtali) and the adjacent border zones of Manica Province, Mozambique. Historically classified as a dialect of Shona under the 1931 Doke unification report, Manyika is increasingly recognised as a distinct cluster member with its own lexical inventory, phonological features (Manyika-specific tone patterns and consonant lenition), and rich literary tradition. Famous Manyika speakers include former Zimbabwe Prime Minister Robert Mugabe (born in Kutama, Zvimba District). Despite its 2M speaker count, Manyika faces ongoing pressure from Standard Shona in education and media; the Manyika literary tradition is preserved through hymnody, oral history (ngano), and regional poetry.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kimanyika
Maji
mvura
/mvuɾa/
Moto
moto
/moto/
Jua
zuva
/zuva/
Mwezi
mwedzi
/mwedzi/
Mama
amai
/amai/
Baba
baba
/baba/
Kula
kudya
/kudʒa/
Kunywa
kumwa
/kumwa/
Upendo
rudo
/ɾudo/
Moyo
mwoyo
/mwojo/
Mti
muti
/muti/
Nyumba
mhatso
/mhatso/
Mbwa
mbwa
/mbwa/
Paka
katsi
/katsi/
Mkono
ruoko
/ɾwoko/
Jicho
ziso
/ziso/
Habari
makadii
/makadiː/
Asante
mazviita
/mazviita/
Moja
rimwe
/ɾimwe/
Nzuri
kunaka
/kunaka/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo zinazohusiana
| Maana | Kimanyika | Kishona | Kindau | Kishambaa | Kisena | Kisukuma | Kinyamwezi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mvura /mvuɾa/ | mvura /mvuɾa/ | mvura /mvuɾa/ | mazi /mazi/ | madzi /madzi/ | minzi /minzi/ | minzi /minzi/ |
| Moto | moto /moto/ | moto /moto/ | muriro /muɾiɾo/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ | moto /moto/ |
| Jua | zuva /zuva/ | zuva /zuva/ | zuva /zuva/ | zuwa /zuwa/ | dzuwa /dzuwa/ | ilyuva /iʎuβa/ | izuba /izuβa/ |
| Mwezi | mwedzi /mwedzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwezi /mwezi/ | mwedzi /mwedzi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ | ng'wezi /ŋweːzi/ |
| Mama | amai /amai/ | amai /amai/ | amai /amai/ | mama /mama/ | mai /mai/ | mayu /maju/ | mayu /majʊ/ |
| Baba | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ |
| Kula | kudya /kudʒa/ | kudya /kudja/ | kudya /kudʒa/ | kuya /kuja/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ | kulya /kuʎa/ |
| Kunywa | kumwa /kumwa/ | kunwa /kunwa/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kumwa /kumwa/ | kuhwa /kuhwa/ | kunywa /kuɲwa/ |
| Upendo | rudo /ɾudo/ | rudo /ɾudo/ | rudo /ɾudo/ | kwenda /kwenda/ | kufuna /kufuna/ | butogwa /butoɡwa/ | butogwa /butoɡwa/ |
| Moyo | mwoyo /mwojo/ | mwoyo /mwojo/ | mwoyo /mwojo/ | mwoyo /mwojo/ | mtima /mtima/ | ngholo /ŋɡoːlo/ | mtima /mtima/ |
| Mti | muti /muti/ | muti /muti/ | muti /muti/ | mti /mti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mti /mti/ | mti /mti/ |
| Nyumba | mhatso /mhatso/ | imba /imba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | kaya /kaja/ | kaya /kaja/ |
| Mbwa | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | imbga /imbɡa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ |
| Paka | katsi /katsi/ | katsi /katsi/ | kiti /kiti/ | paka /paka/ | paka /paka/ | kalulu /kalulu/ | paka /paka/ |
| Mkono | ruoko /ɾwoko/ | ruoko /ɾwoko/ | chanza /tʃanza/ | ukono /ukono/ | nkono /nkono/ | nkhono /ŋkono/ | ikobo /ikoβo/ |
| Jicho | ziso /ziso/ | ziso /ziso/ | ziso /ziso/ | izo /izo/ | diso /diso/ | liso /liso/ | liso /liso/ |
| Habari | makadii /makadiː/ | mhoro /mhoɾo/ | mhoroi /mhoɾoji/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | mwangaluka /mwaŋɡaluka/ | mwadita /mwadita/ |
| Asante | mazviita /mazviita/ | maita /maita/ | ndatenda /ndatenda/ | asante /asante/ | ndatenda /ndatenda/ | nakulumba /nakulumba/ | twabakaba /twaβakaβa/ |
| Moja | rimwe /ɾimwe/ | potsi /potsi/ | chimwe /tʃimwe/ | imo /imo/ | posi /posi/ | imo /imo/ | imo /imo/ |
| Nzuri | kunaka /kunaka/ | chakanaka /tʃakanaka/ | kanaka /kanaka/ | hedi /hedi/ | nadidi /nadidi/ | shihi /ʃihi/ | lihi /lihi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.