Kimashami
familia ya Atlantiki-Kongo (tawi la Kibantu, kundi la Kichaga)
Kimashami (Machame) ndio kubwa zaidi kati ya lugha za Kibantu za Wachaga zilizo katika miteremko ya kusini ya Mlima Kilimanjaro kaskazini mwa Tanzania. Wachaga ni maarufu kama mojawapo ya makundi ya wenyeji yenye mafanikio makubwa ya kiuchumi Afrika Mashariki, wakiwa wameendeleza mfumo wa kisasa wa kilimo-misitu wa "bustani ya nyumbani" (kihamba) juu ya udongo wa volkano wenye rutuba wa Kilimanjaro. Ni lugha ya toni yenye mfumo tata wa ngeli za nomino; Machame na lahaja zinazohusiana kwa karibu za Vunjo, Rombo na Kibosho huunda mfululizo unaoenea kwenye genge la Kilimanjaro.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimashami
Maji
mringa
/mɾiŋɡa/
Moto
mòò
/moːʔ/
Jua
ìsùwà
/isuwa/
Mwezi
mwezi
/mwezi/
Nyota
nyenyeri
/ɲeɲeri/
Mama
mama
/mama/
Baba
baba
/baba/
Mimi
inyi
/iɲi/
Wewe
uwe
/uwe/
Jina
irina
/irina/
Jicho
rítiò
/ɾitio/
Mkono
kùoòko
/kuoːko/
Moyo
mòyò
/mojo/
Upendo
ìkwenda
/ikwenda/
Mti
mtí
/mti/
Nyumba
nyumba
/ɲumba/
Mbwa
mbwa
/mbwa/
Paka
paka
/paka/
Kula
ìlya
/iʎa/
Kunywa
ìnyo
/iɲo/
Moja
ìmwí
/imwi/
Mbili
iwi
/iwi/
Habari
máshàlòmà
/maʃaloma/
Asante
ahsànte
/ahsante/
Nzuri
ìchá
/itʃa/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Atlantic-Congo (Bantu, Chaga) zinazohusiana
| Maana | Kimashami | Kishambaa | Kirwa | Kichasu | Kinyaturu | Shimaore | Kisangu |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | mringa /mɾiŋɡa/ | mazi /mazi/ | mende /mende/ | mende /mende/ | maazi /maːzi/ | maji /maji/ | ameenzi /ameːnzi/ |
| Moto | mòò /moːʔ/ | moto /moto/ | msika /msika/ | mshika /mʃika/ | moto /moto/ | moto /moto/ | umoto /umoto/ |
| Jua | ìsùwà /isuwa/ | zuwa /zuwa/ | mlao /mlao/ | idhuva /iðuʋa/ | nzua /nzua/ | jua /dʒua/ | liluga /liluɡa/ |
| Mwezi | mwezi /mwezi/ | mwezi /mwezi/ | mwere /mwere/ | mwezi /mwezi/ | umweri /umweɾi/ | mwezi /mwezi/ | umwesi /umwesi/ |
| Nyota | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ | nyeenyeeri /ɲeːɲeːri/ | nyota /ɲota/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ |
| Mama | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Baba | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | tata /tata/ | baba /baba/ | baba /baba/ |
| Mimi | inyi /iɲi/ | niye /nije/ | inyi /iɲi/ | mine /mine/ | une /une/ | wami /wami/ | une /une/ |
| Wewe | uwe /uwe/ | weye /weje/ | uwe /uwe/ | uwe /uwe/ | uwe /uwe/ | wawe /wawe/ | uwe /uwe/ |
| Jina | irina /irina/ | izina /izina/ | irina /irina/ | izina /izina/ | izina /izina/ | dzina /dzina/ | litawa /litawa/ |
| Jicho | rítiò /ɾitio/ | izo /izo/ | liso /liso/ | iiso /iːso/ | iriiso /iɾiːso/ | jicho /dʒiʃo/ | iliho /iliho/ |
| Mkono | kùoòko /kuoːko/ | ukono /ukono/ | mkono /mkono/ | mkono /mkono/ | ukuboko /ukuboko/ | mkono /mkono/ | ukuboko /ukuboko/ |
| Moyo | mòyò /mojo/ | mwoyo /mwojo/ | ngiti /ŋɡiti/ | ngiti /ŋɡiti/ | umutima /umutima/ | moyo /moʝo/ | umutima /umutima/ |
| Upendo | ìkwenda /ikwenda/ | kwenda /kwenda/ | lumbo /lumbo/ | lumba /lumba/ | butogwa /butoɡwa/ | mahaba /mahaba/ | ulungu /uluŋɡu/ |
| Mti | mtí /mti/ | mti /mti/ | mte /mte/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ | mti /mti/ | umuti /umuti/ |
| Nyumba | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /njumba/ | inyumba /iɲumba/ |
| Mbwa | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mboha /mboha/ | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /ɱbwa/ | imbwa /imbwa/ |
| Paka | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ | paka /paka/ |
| Kula | ìlya /iʎa/ | kuya /kuja/ | kuria /kuria/ | kurya /kuɾja/ | kuria /kuɾia/ | kula /kula/ | kulya /kuʎa/ |
| Kunywa | ìnyo /iɲo/ | kunywa /kuɲwa/ | kunyua /kuɲua/ | kunwa /kunwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunwa /kunwa/ |
| Moja | ìmwí /imwi/ | imo /imo/ | mongo /moŋɡo/ | imwe /imwe/ | umwe /umwe/ | moja /moja/ | imo /imo/ |
| Mbili | iwi /iwi/ | mbili /mbili/ | iwi /iwi/ | avili /aβili/ | aviri /aβiri/ | mbili /ᵐbili/ | avili /aβili/ |
| Habari | máshàlòmà /maʃaloma/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | kira /kiɾa/ | shiloi /ʃiloi/ | mbukire /mbukiɾe/ | Habari /habari/ | mbasala /mbasala/ |
| Asante | ahsànte /ahsante/ | asante /asante/ | asante /asante/ | mwasanga /mwasaŋɡa/ | asante /aˈsante/ | asante /asante/ | nashukulu /naʃukulu/ |
| Nzuri | ìchá /itʃa/ | hedi /hedi/ | kya /kja/ | mwamba /mwamba/ | kihi /kihi/ | nzuri /ɲzuri/ | kwifwa /kwifwa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.