Mampruli
Kimampruli
Niger-Congo
Mampruli is a Gur language of the Niger-Congo family, spoken by around 330,000 people in the Northern Region of Ghana, primarily by the Mamprusi people. The Mamprusi trace their ancestry to the medieval Mamprussi Kingdom (founded in the 13th century by the legendary Tohazie/Naa Gbewaa), which is considered the parent kingdom from which the Dagomba and Nanumba kingdoms split off in the 14th century — making Mampruli the historically senior Mole-Gurma language. The Mamprusi paramount chief Naa Yamoogu rules from Nalerigu, and his court is one of the most prestigious traditional kingships of northern Ghana. Linguistically, Mampruli is closely related to Mooré (mos) of Burkina Faso and Dagbani of Ghana, with shared phonological features (vowel harmony, complex tone system) but distinct lexicon and morphology.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kimampruli
Maji
kuom
/kuom/
Moto
booma
/boːma/
Jua
wuntiri
/wuntiri/
Mwezi
gɔoŋ
/ɡɔːŋ/
Mama
ma
/ma/
Baba
ba
/ba/
Kula
di
/di/
Kunywa
nyu
/ɲu/
Upendo
paaba
/paːba/
Moyo
suuri
/suːri/
Mti
tia
/tia/
Nyumba
yiri
/jiri/
Mbwa
baaga
/baːɡa/
Paka
nyusi
/ɲusi/
Mkono
nuusi
/nuːsi/
Jicho
nini
/nini/
Habari
n na ti bʋɔ
/n na ti bʊɔ/
Asante
barika
/barika/
Moja
yini
/jini/
Nzuri
vɛla
/vɛla/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo zinazohusiana
| Maana | Kimampruli | Kidagbani | Kimoore | Kidonno So | Kingunnawal | Kikonabere | Kifang |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kuom /kuom/ | kom /kɔm/ | koom /koːm/ | di /di/ | kungal /kuŋal/ | ji /dʒi/ | mendim /mendim/ |
| Moto | booma /boːma/ | buɣim /buɣim/ | bʋgʋm /bʊɡʊm/ | yɔ /jɔ/ | warba /waɻba/ | ta /ta/ | ndoa /ndoa/ |
| Jua | wuntiri /wuntiri/ | wuntaŋa /wuntaŋa/ | wəntinga /wəntiŋɡa/ | naa /naː/ | guma /ɡuma/ | tile /tile/ | zòp /zop/ |
| Mwezi | gɔoŋ /ɡɔːŋ/ | goli /ɡoli/ | kiuugu /kiuːɡu/ | ele /ele/ | birrang /biɻaŋ/ | kalo /kalo/ | ngɔn /ŋɡɔn/ |
| Mama | ma /ma/ | ma /ma/ | ma /ma/ | na /na/ | guni /ɡuni/ | ba /ba/ | nyia /ɲia/ |
| Baba | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | pumba /pumba/ | fa /fa/ | tara /tara/ |
| Kula | di /di/ | di /di/ | dɩ /dɪ/ | kɔɔ /kɔː/ | daring /daɻiŋ/ | don /don/ | di /di/ |
| Kunywa | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | yʋ /jʊ/ | nɔ /nɔ/ | nyu /ɲu/ | min /min/ | nyu /ɲu/ |
| Upendo | paaba /paːba/ | yu /ju/ | nong /noŋɡ/ | suuli /suːli/ | marmit /maɻmit/ | kana /kana/ | ndzem /ndzem/ |
| Moyo | suuri /suːri/ | suhu /suhu/ | sũur /sũːr/ | kɛɛla /kɛːla/ | mara /maɻa/ | dusu /dusu/ | nle /nle/ |
| Mti | tia /tia/ | tia /tia/ | tɩɩg /tɪːɡ/ | ti /ti/ | warabi /waɻabi/ | yiri /jiri/ | eli /eli/ |
| Nyumba | yiri /jiri/ | yili /jili/ | roogo /roːɡo/ | gina /ɡina/ | kuni /kuni/ | so /so/ | nda /nda/ |
| Mbwa | baaga /baːɡa/ | baa /baː/ | baaga /baːɡa/ | gɛɛ /ɡɛː/ | mirri /miɻi/ | fugo /fuɡo/ | mvu /mvu/ |
| Paka | nyusi /ɲusi/ | jɛŋkuno /dʒɛŋkuno/ | yʋʋga /jʊːɡa/ | monyi /moɲi/ | poosi /puːsi/ | nyukuma /ɲukuma/ | esin /esin/ |
| Mkono | nuusi /nuːsi/ | nuu /nuː/ | nug /nuɡ/ | nu /nu/ | mara /maɻa/ | bolo /bolo/ | wɔ /wɔ/ |
| Jicho | nini /nini/ | nini /nini/ | nin /nin/ | gi /ɡi/ | mil /mil/ | ɲɛ /ɲɛ/ | dis /dis/ |
| Habari | n na ti bʋɔ /n na ti bʊɔ/ | dasiba /dasiba/ | ne y yibeoogo /ne i jibeoːɡo/ | agandɛla /aɡandɛla/ | yumalundi /jumalundi/ | ka kɛ /ka kɛ/ | mbolo /mbolo/ |
| Asante | barika /barika/ | mpaɣya /mpaɣja/ | barka /barka/ | biguƞ /biɡũ/ | miyamala /mijamala/ | baraka /baɾaka/ | akiba /akiba/ |
| Moja | yini /jini/ | yini /jini/ | a yɛmbɛr /a jɛmbɛr/ | tum /tum/ | guma /ɡuma/ | kelen /kelen/ | bok /bok/ |
| Nzuri | vɛla /vɛla/ | viɛla /viɛla/ | sõma /sõma/ | suuli /suːli/ | walunga /waluŋa/ | ɲuman /ɲuman/ | mbeng /mbeŋ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.