Kimampruli

Kimampruli ni lugha ya Kigur ya familia ya Niger-Congo, inayozungumzwa na watu wapatao 330,000 katika Mkoa wa Kaskazini wa Ghana, hasa na watu wa Mamprusi. Wamamprusi wanafuatilia asili yao hadi Ufalme wa Mamprussi wa enzi za kati (uliyoanzishwa katika karne ya 13 na Tohazie/Naa Gbewaa wa kihekaya), unaohesabiwa kuwa ufalme mzazi ambao falme za Dagomba na Nanumba zilijitenga kutoka humo katika karne ya 14 — jambo linalofanya Kimampruli kuwa lugha kongwe zaidi kihistoria ya Mole-Gurma. Chifu mkuu wa Mamprusi Naa Yamoogu anatawala kutoka Nalerigu, na baraza lake ni mojawapo ya tawala za kifalme za kimila zenye hadhi kubwa zaidi kaskazini mwa Ghana. Kiisimu, Kimampruli kina uhusiano wa karibu na Kimooré (mos) cha Burkina Faso na Kidagbani cha Ghana, kikiwa na sifa za kifonolojia zinazoshirikiana (upatanifu wa irabu, mfumo changamano wa toni) lakini msamiati na mofolojia tofauti.