Ngunnawal
Kingunnawal
Pama-Nyungan
Ngunnawal (also Ngunawal, Yuin) is a Pama-Nyungan language of the Yuin-Kuric subgroup, the traditional language of the Ngunnawal people of the Australian Capital Territory and surrounding southeast NSW. The Ngunnawal Country includes the entire Canberra basin and the Yass Valley plateau. Last fluent L1 speakers passed in the early 20th century after severe colonial disruption, but the United Ngunnawal Elders Council and the ACT Aboriginal Language Centre have led an active community revival since the 1990s, with ~5,000 heritage learners through school programs at the Australian National University and ACT public schools. Traditional Ngunnawal vocabulary survives in Canberra-area placenames (Tidbinbilla, Tuggeranong, Murrumbidgee), and is increasingly used in welcome ceremonies and public signage in the ACT.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kingunnawal
Maji
kungal
/kuŋal/
Moto
warba
/waɻba/
Jua
guma
/ɡuma/
Mwezi
birrang
/biɻaŋ/
Mama
guni
/ɡuni/
Baba
pumba
/pumba/
Kula
daring
/daɻiŋ/
Kunywa
nyu
/ɲu/
Upendo
marmit
/maɻmit/
Moyo
mara
/maɻa/
Mti
warabi
/waɻabi/
Nyumba
kuni
/kuni/
Mbwa
mirri
/miɻi/
Paka
poosi
/puːsi/
Mkono
mara
/maɻa/
Jicho
mil
/mil/
Habari
yumalundi
/jumalundi/
Asante
miyamala
/mijamala/
Moja
guma
/ɡuma/
Nzuri
walunga
/waluŋa/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Pama-Nyungan zinazohusiana
| Maana | Kingunnawal | Kinhanda | Kiolkol | Kipitjantjatjara | Kipintupi-Luritja | Kiwarnman | Kiadnyamathanha |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kungal /kuŋal/ | kapi /kapi/ | kupa /kupa/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | awi /awi/ |
| Moto | warba /waɻba/ | warla /waɻla/ | paral /paɻal/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | warlu /waɻlu/ |
| Jua | guma /ɡuma/ | ngama /ŋama/ | naŋkari /naŋkaɻi/ | tjintu /cintu/ | tjintu /cintu/ | tjirntu /cinʈu/ | yidnu /jidnu/ |
| Mwezi | birrang /biɻaŋ/ | kanyala /kaɲala/ | kakal /kakal/ | pira /piɻa/ | pira /piɻa/ | kintirriny /kinʈiriɲ/ | vuyu /vuju/ |
| Mama | guni /ɡuni/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngangi /ŋaŋi/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngurra /ŋuɻa/ | nyangka /ɲaŋka/ |
| Baba | pumba /pumba/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | kaba /kaba/ | mama /mama/ | mama /mama/ | kirrki /kiɻki/ | arndu /aɳɖu/ |
| Kula | daring /daɻiŋ/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngarinya /ŋaɻiɲa/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarra /ŋaɻa/ | ngalkanha /ŋalkan̪a/ |
| Kunywa | nyu /ɲu/ | nyuna /ɲuna/ | kupa nyaa /kupa ɲaː/ | tjikini /cikini/ | tjikini /cikini/ | nyaa /ɲaː/ | ulpanha /ulpan̪a/ |
| Upendo | marmit /maɻmit/ | kanyji /kaɲdʒi/ | kanyji /kaɲɟi/ | mukulya /mukuʎa/ | mukulya /mukuʎa/ | kanyji /kaɲɟi/ | mukunha /mukun̪a/ |
| Moyo | mara /maɻa/ | pulpara /pulpaɻa/ | piku /piku/ | kurunpa /kuɻunpa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | kurda /kuɖa/ | kurda /kuɖa/ |
| Mti | warabi /waɻabi/ | parntany /paɳʈaɲ/ | warray /waɾaj/ | punu /punu/ | punu /punu/ | watiya /watija/ | urtu /uʈu/ |
| Nyumba | kuni /kuni/ | nhurra /ɳuɻa/ | mariŋ /maɻiŋ/ | ngura /ŋuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | ngurra /ŋuɻa/ | vakali /vakali/ |
| Mbwa | mirri /miɻi/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | kunpa /kunpa/ | papa /papa/ | papa /papa/ | walyamarra /waʎamaɻa/ | vurlpu /vuɻlpu/ |
| Paka | poosi /puːsi/ | paka /paka/ | paka /paka/ | pusi /pusi/ | pusi /pusi/ | ngarda /ŋaɖa/ | vunmara /vunmaɻa/ |
| Mkono | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ |
| Jicho | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | mina /mina/ |
| Habari | yumalundi /jumalundi/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ |
| Asante | miyamala /mijamala/ | marlu /maɻlu/ | marlu /maɻlu/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | walytjarra /waʎcaɻa/ | mukunha /mukun̪a/ |
| Moja | guma /ɡuma/ | kuyu /kuju/ | kuyu /kuju/ | kutju /kucu/ | kutju /kucu/ | kuyu /kuju/ | mukuna /mukuna/ |
| Nzuri | walunga /waluŋa/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | ngarrkanha /ŋaɻkan̪a/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.