Ngunnawal
Kingunnawal
Pama-Nyunga
Ngunnawal (pia Ngunawal, Yuin) ni lugha ya Pama-Nyungan ya kikundi kidogo cha Yuin-Kuric, lugha ya kiasili ya watu wa Ngunnawal wa Australian Capital Territory na maeneo ya kusini-mashariki mwa NSW yanayoizunguka. Nchi ya Ngunnawal inajumuisha bonde lote la Canberra na uwanda wa juu wa Yass Valley. Wazungumzaji wa mwisho fasaha wa L1 walifariki mwanzoni mwa karne ya 20 baada ya mtafaruku mkali wa kikoloni, lakini United Ngunnawal Elders Council na ACT Aboriginal Language Centre wameongoza uhuishaji hai wa kijamii tangu miaka ya 1990, wenye wanafunzi wa urithi wapatao 5,000 kupitia programu za shule katika Australian National University na shule za umma za ACT. Msamiati wa kiasili wa Ngunnawal unaendelea kuwepo katika majina ya maeneo ya eneo la Canberra (Tidbinbilla, Tuggeranong, Murrumbidgee), na unazidi kutumika katika sherehe za mapokezi na alama za umma katika ACT.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kingunnawal
Maji
kungal
/kuŋal/
Moto
warba
/waɻba/
Jua
guma
/ɡuma/
Mwezi
birrang
/biɻaŋ/
Nyota
dyurra
/ɟura/
Mama
guni
/ɡuni/
Baba
pumba
/pumba/
Mimi
ngaya
/ŋaja/
Wewe
ngindu
/ŋindu/
Jina
yini
/jini/
Jicho
mil
/mil/
Mkono
mara
/maɻa/
Moyo
gauar
/ɡauar/
Upendo
marmit
/maɻmit/
Mti
warabi
/waɻabi/
Nyumba
kuni
/kuni/
Mbwa
mirri
/miɻi/
Paka
poosi
/puːsi/
Kula
daring
/daɻiŋ/
Kunywa
nyu
/ɲu/
Moja
guma
/ɡuma/
Mbili
bula
/bula/
Habari
yumalundi
/jumalundi/
Asante
miyamala
/mijamala/
Nzuri
walunga
/waluŋa/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Pama-Nyungan zinazohusiana
| Maana | Kingunnawal | Kinhanda | Kipintupi-Luritja | Kiwarnman | Kipitjantjatjara | Kiolkol | Kiwiradjuri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | kungal /kuŋal/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kapi /kapi/ | kupa /kupa/ | galing /ˈɡaliŋ/ |
| Moto | warba /waɻba/ | warla /waɻla/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | waru /waɻu/ | paral /paɻal/ | wiiny /wiːɲ/ |
| Jua | guma /ɡuma/ | wurʼa /wuɾʔa/ | tjintu /cintu/ | tjirntu /cinʈu/ | tjintu /cintu/ | naŋkari /naŋkaɻi/ | yiray /ˈjiɻaj/ |
| Mwezi | birrang /biɻaŋ/ | kanyala /kaɲala/ | pira /piɻa/ | kintirriny /kinʈiriɲ/ | pira /piɻa/ | kakal /kakal/ | giwang /ˈɡiwaŋ/ |
| Nyota | dyurra /ɟura/ | indiya /indija/ | kililpi /kiˈlilpi/ | biyi /biji/ | kililpil /kiˈlilpil/ | el idnban /el ˈidnban/ | giralang /ˈɡiɻalaŋ/ |
| Mama | guni /ɡuni/ | ngamaji /ŋamadʒi/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngama /ŋama/ | ngunytju /ŋuɲcu/ | ngangi /ŋaŋi/ | gunhi /ˈɡun̪i/ |
| Baba | pumba /pumba/ | kuthurra /kutʰuɻa/ | mama /mama/ | kirrki /kiɻki/ | mama /mama/ | kaba /kaba/ | babiin /ˈbabiːn/ |
| Mimi | ngaya /ŋaja/ | ngayi /ŋaji/ | ngayulu /ŋajulu/ | ngayu /ŋaju/ | ngayulu /ŋajulu/ | ay /aj/ | ngadhu /ˈŋad̪u/ |
| Wewe | ngindu /ŋindu/ | nyini /ɲini/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | nyuntu /ɲuntu/ | inag /inaɡ/ | ngindhu /ˈŋind̪u/ |
| Jina | yini /jini/ | yini /jini/ | yini /jini/ | yini /jini/ | ini /ini/ | ukal /ukal/ | yuwin /ˈjuwin/ |
| Jicho | mil /mil/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | kuru /kuɻu/ | mil /mil/ | miil /miːl/ |
| Mkono | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | mara /maɻa/ | marra /ˈmara/ |
| Moyo | gauar /ɡauar/ | pulpara /pulpaɻa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | kurda /kuɖa/ | kurunpa /kuɻunpa/ | piku /piku/ | giiny /ɡiːɲ/ |
| Upendo | marmit /maɻmit/ | kanyji /kaɲdʒi/ | mukulya /mukuʎa/ | kanyji /kaɲɟi/ | mukulya /mukuʎa/ | kanyji /kaɲɟi/ | — /—/ |
| Mti | warabi /waɻabi/ | parntany /paɳʈaɲ/ | punu /punu/ | watiya /watija/ | punu /punu/ | warray /waɾaj/ | madhan /ˈmad̪an/ |
| Nyumba | kuni /kuni/ | nhurra /ɳuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | ngurra /ŋuɻa/ | ngura /ŋuɻa/ | mariŋ /maɻiŋ/ | ngurang /ˈŋuɻaŋ/ |
| Mbwa | mirri /miɻi/ | kuwiyarl /kuwijaɻl/ | papa /papa/ | walyamarra /waʎamaɻa/ | papa /papa/ | kunpa /kunpa/ | mirri /ˈmiri/ |
| Paka | poosi /puːsi/ | paka /paka/ | pusi /pusi/ | ngarda /ŋaɖa/ | pusi /pusi/ | paka /paka/ | — /—/ |
| Kula | daring /daɻiŋ/ | ngarna /ŋaɻna/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarra /ŋaɻa/ | ngalkuni /ŋalkuni/ | ngarinya /ŋaɻiɲa/ | dharra /ˈd̪ara/ |
| Kunywa | nyu /ɲu/ | nyuna /ɲuna/ | tjikini /cikini/ | nyaa /ɲaː/ | tjikini /cikini/ | kupa nyaa /kupa ɲaː/ | widyarra /ˈwiɟara/ |
| Moja | guma /ɡuma/ | kuyu /kuju/ | kutju /kucu/ | kuyu /kuju/ | kutju /kucu/ | kuyu /kuju/ | ngumbaay /ˈŋumbaːj/ |
| Mbili | bula /bula/ | wuthada /wut̪aɖa/ | kutjarra /kucaɾa/ | kujarra /kuɟara/ | kutjara /kucaɻa/ | uchir /utʃir/ | bula /ˈbula/ |
| Habari | yumalundi /jumalundi/ | — /—/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | yaama /ˈjaːma/ |
| Asante | miyamala /mijamala/ | — /—/ | palya /paʎa/ | walytjarra /waʎcaɻa/ | palya /paʎa/ | — /—/ | mandaang guwu /ˈmandaːŋ ˈɡuwu/ |
| Nzuri | walunga /waluŋa/ | walykumarra /waʎkumaɻa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | palya /paʎa/ | marang /ˈmaɻaŋ/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.