कुल्लूई
Kikullui
Kihindi-Ulaya
Kullui (Kullavi, "lugha ya Kullu") ni lugha ya Kihindi-Kiarya ya Kipahari cha Magharibi ya Bonde la Kullu katika Himachal Pradesh, India. Bonde la Kullu ni maarufu kwa tamasha lake la Dussehra (mojawapo ya makubwa zaidi nchini India), jumba la Naggar la Maraja wa Kullu, na chemchemi za maji moto za Manikaran zinazoheshimiwa na mahujaji wa Kisikh na Kihindu. Kullui ni sehemu ya mnyororo wa lahaja za Kipahari cha Magharibi unaoanzia Kashmir hadi Garhwal, ambapo uelewano wa pande zote hupungua kadiri umbali unavyoongezeka. Kiisimu, Kullui inashiriki sifa za Kipahari cha Magharibi (mfumo wa vokali, mpangilio wa SOV, viambishi-tamati vya jinsi-baada), lakini imeathiriwa sana na Kihindi kupitia elimu na vyombo vya habari; wazungumzaji vijana wanazidi kutawaliwa na Kihindi. Sensa ya India ya 2011 ilirekodi wazungumzaji 196,295 wa Kullui, lakini uhuishaji wa kitamaduni kupitia Jumuiya ya Kitamaduni ya Kullu unalenga kudumisha matumizi ya kifasihi.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikullui
Maji
पाणी
/paːɳiː/
Moto
आग
/aːɡ/
Jua
सूरज
/suːɾədʒ/
Mwezi
चांद
/tʃãːd/
Nyota
तारा
/t̪aːra/
Mama
आमा
/aːma/
Baba
बाबा
/baːba/
Mimi
हौं
/hãũ/
Wewe
तू
/tu/
Jina
नां
/nãː/
Jicho
आँख
/ãːkʰ/
Mkono
हाथ
/haːtʰ/
Moyo
मन
/mən/
Upendo
प्यार
/pjaːɾ/
Mti
रूख
/ɾuːkʰ/
Nyumba
घर
/ɡʱəɾ/
Mbwa
कुकर
/kukəɾ/
Paka
बिल्ली
/bilːiː/
Kula
खाणु
/kʰaːɳu/
Kunywa
पीणु
/piːɳu/
Moja
एक
/ek/
Mbili
दो
/d̪o/
Habari
राम राम
/ɾaːm ɾaːm/
Asante
धन्यवाद
/dʱənjəʋaːd/
Nzuri
भलो
/bʱəlo/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European zinazohusiana
| Maana | Kikullui | Kilambadi | Kibhojpuri | Kidotyali | Kiharyanvi | Kimarwari | Kikumaoni |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | पाणी /paːɳiː/ | पानी /paːniː/ | पानी /paːniː/ | पानी /paːniː/ | पाणी /paːɳiː/ | पाणी /paːɳiː/ | पाणि /paːɳi/ |
| Moto | आग /aːɡ/ | आग /aːɡ/ | आगि /aːɡɪ/ | आगो /aːɡo/ | आग /aːɡ/ | आग /aːɡ/ | आग /aːɡ/ |
| Jua | सूरज /suːɾədʒ/ | सुरज /suɾədʒ/ | सूरज /suːɾədʒ/ | सूर्य /suːɾjə/ | सूरज /suːɾədʒ/ | सूरज /suːɾədʒ/ | स्यू /sjuː/ |
| Mwezi | चांद /tʃãːd/ | चांद /tʃãːd/ | चाँद /tʃãːd/ | जून /dʒun/ | चांद /tʃãːd/ | चांद /tʃãːd/ | ज्यू /dʒjuː/ |
| Nyota | तारा /t̪aːra/ | तारो /t̪aːro/ | तारा /taːɾaː/ | तारा /t̪aːra/ | तारा /taːɾaː/ | तारो /taːro/ | तारा /taːɾaː/ |
| Mama | आमा /aːma/ | मा /maː/ | माई /maːiː/ | आमा /aːmaː/ | माई /maːiː/ | मा /maː/ | ईजा /iːdʒaː/ |
| Baba | बाबा /baːba/ | बाप /baːp/ | बाबू /baːbuː/ | बाजी /baːdʒiː/ | बापू /baːpuː/ | बाप /baːp/ | बाबू /baːbuː/ |
| Mimi | हौं /hãũ/ | हूं /hũː/ | हम /ɦəm/ | मु /mu/ | मैं /mɛ̃ː/ | म्हैं /mʱɛ̃/ | मैं /mɛ̃ː/ |
| Wewe | तू /tu/ | तू /t̪u/ | तू /tu/ | तु /tu/ | तू /tuː/ | थूं /tʰũ/ | तू /tu/ |
| Jina | नां /nãː/ | नाव /naːʋ/ | नाम /naːm/ | नाउँ /nãũ/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ |
| Jicho | आँख /ãːkʰ/ | आंख /ãːkʰ/ | आँख /ãːkʰ/ | आँखि /ãːkʰi/ | आख /aːkʰ/ | आंख /aːŋkʰ/ | आँख /aːŋkʰ/ |
| Mkono | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हात /haːt/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ |
| Moyo | मन /mən/ | मन /mən/ | दिल /dɪl/ | हृदय /ɦridəj/ | दिल /dɪl/ | हियो /hijo/ | मन /mən/ |
| Upendo | प्यार /pjaːɾ/ | प्रेम /pɾem/ | प्यार /pjaːɾ/ | प्रेम /preːm/ | मोहब्बत /mohabːət/ | मया /məjaː/ | प्यार /pjaːr/ |
| Mti | रूख /ɾuːkʰ/ | पेड़ /peːɽ/ | पेड़ /peɽ/ | रूख /ɾuːkʰ/ | पेड़ /peːɽ/ | रूख /ɾuːkʰ/ | रूख /ɾuːkʰ/ |
| Nyumba | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱar/ |
| Mbwa | कुकर /kukəɾ/ | कुत्ता /kutːaː/ | कुकुर /kukuɾ/ | कुकुर /kukuɾ/ | कुत्ता /kutːaː/ | कुत्तो /kutːo/ | कुकुर /kukur/ |
| Paka | बिल्ली /bilːiː/ | बिल्ली /bilːiː/ | बिलाड़ी /bɪlaːɽiː/ | बिरालो /biɾaːlo/ | बिल्ली /bɪlːiː/ | मीनी /miːniː/ | बिराव /biraːʋ/ |
| Kula | खाणु /kʰaːɳu/ | खा /kʰaː/ | खाए /kʰaːe/ | खानु /kʰaːnu/ | खाणा /kʰaːɳaː/ | खाणो /kʰaːɳo/ | खाण /kʰaːɳ/ |
| Kunywa | पीणु /piːɳu/ | पी /piː/ | पिए /pɪe/ | पिउनु /piunu/ | पीणा /piːɳaː/ | पीणो /piːɳo/ | पीण /piːɳ/ |
| Moja | एक /ek/ | एक /ek/ | एक /ek/ | एक /ek/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ |
| Mbili | दो /d̪o/ | दो /d̪o/ | दू /duː/ | दुई /d̪ui/ | दो /do/ | बे /be/ | दुई /dui/ |
| Habari | राम राम /ɾaːm ɾaːm/ | राम राम /ɾaːm ɾaːm/ | प्रणाम /pɾəɳaːm/ | नमस्कार /nəməskaːɾ/ | राम राम /ɾaːm ɾaːm/ | खम्मा घणी /kʰəmːaː ɡʱəɳiː/ | ज्यू नमस्कार /dʒjuː nəməskaːr/ |
| Asante | धन्यवाद /dʱənjəʋaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəʋaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəʋaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ |
| Nzuri | भलो /bʱəlo/ | अच्छो /ətʃʰo/ | नीक /niːk/ | राम्रो /ɾaːmɾo/ | चोखा /tʃoːkʰaː/ | बढ़िया /bəɽʱijaː/ | ठीक /ʈʰiːk/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.