Kiewe

Kiewe (Eʋegbe; ISO 639-3: ewe) ni lugha ya tawi la Gbe katika familia ya Niger-Kongo, inayozungumzwa hasa kusini mashariki mwa Ghana na kusini mwa Togo, huku lahaja zinazohusiana zikienea katika maeneo jirani. Ni lugha ya toni yenye vokali saba za kinywa, vokali tano za puani za kifonimu, na tofauti kati ya vikwamizo vya msuguano vya midomo yote miwili vinavyoandikwa ƒ na ʋ na vya mdomo na meno f na v. Lugha ya fasihi iliyoandikwa na kutegemea hasa lahaja ya Anlo ilianza kukua wakati Misheni ya Ujerumani Kaskazini, au Bremen, ilipoanzisha kituo chake Keta mwaka 1853; Bernhard Schlegel alichapisha kitabu cha kwanza cha kusomea Kiewe mwaka 1856 na sarufi mwaka 1857. Othografia ya kisasa inayotegemea Kilatini hutumia herufi zikiwemo ɖ, ɛ, ƒ, ɣ, ŋ, ɔ na ʋ, huku alama za toni zikitumiwa kwa kiwango kidogo katika maandishi ya kawaida. Kiewe hufuata mpangilio kiima–kitenzi–yambwa na hutumia sana miundo ya vitenzi mfululizo.