gegnisht
Kialbania cha Gheg
Indo-European > Albanian (Gheg, one of the two primary dialect groups alongside Tosk)
Kigheg ni nusu ya kaskazini ya Kialbania, kinachozungumzwa kaskazini mwa mto Shkumbin katika kaskazini mwa Albania, kote Kosovo, kaskazini-magharibi mwa Makedonia ya Kaskazini, Montenegro na bonde la Preševo nchini Serbia. Huhifadhi mambo mawili ambayo Kialbania sanifu kiliyaacha: irabu za nazali zenye hadhi ya fonimu, zinazoandikwa kwa alama ya kofia (hânë 'mwezi', nânë 'mama', dhâmb 'jino'), na kitenzi-jina halisi kinachoundwa kwa chembe me pamoja na kitenzi shiriki (participle) — me ngranë 'kula', me pi 'kunywa' — mahali ambapo Kitosk hulazimika kutumia hali ya dhanifu (subjunctive). Pia kiliepuka urotasi wa Kitosk, hivyo 'jina' ni emën badala ya emër na 'upendo' ni dashni badala ya dashuri, na huondoa ë ya mwisho isiyokaziwa huku ikirefusha irabu iliyotangulia kama fidia, na kutoa shpi badala ya shtëpi 'nyumba'. Kialbania sanifu kilijengwa juu ya Kitosk mwaka 1972, kikikiacha Kigheg bila hadhi yoyote rasmi ingawa kinazungumzwa na watu wengi zaidi. Bado kina nguvu kamili katika mazungumzo, katika vyombo vya habari na muziki wa Kosovo, na katika mapokeo ya fasihi yanayoanzia kitabu cha misa cha Buzuku cha mwaka 1555 hadi Gjergj Fishta.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kialbania cha Gheg
Maji
ujë
/uj/
Moto
zjarr
/zjar/
Jua
diell
/diɫ/
Mwezi
hânë
/hɑ̃ːn/
Nyota
yll
/yɫ/
Mama
nânë
/nɑ̃ːn/
Baba
baba
/baˈba/
Mimi
unë
/un/
Wewe
ti
/ti/
Jina
emën
/ˈɛ̃mən/
Jicho
sy
/sy/
Mkono
dorë
/doːɾ/
Moyo
zemër
/ˈzeməɾ/
Upendo
dashni
/daʃˈni/
Mti
dru
/dɾu/
Nyumba
shpi
/ʃpi/
Mbwa
qen
/cen/
Paka
mace
/ˈmatsɛ/
Kula
me ngranë
/me ŋɾaːn/
Kunywa
me pi
/me pi/
Moja
nji
/ɲi/
Mbili
dy
/dy/
Habari
tungjatjeta
/tunɟatˈjeta/
Asante
faleminderit
/falɛmindɛˈɾit/
Nzuri
mirë
/miːɾ/
Kekeo
qyqe
/ˈcyce/
Woof
ham ham
/ham ham/
Kompyuta
kompjuter
/kompjuˈteɾ/
Sushi
sushi
/ˈsuʃi/
Dopamini
dopaminë
/dopaˈmin/
Alama ya @
et
/ɛt/
Vyanzo
- Buzuku, Gjon (1555) Meshari — the earliest printed book in Albanian
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European > Albanian (Gheg, one of the two primary dialect groups alongside Tosk) zinazohusiana
| Maana | Kialbania cha Gheg | Kialbania | Kiarbëresh | Kibulgaria | Kibretoni | Kikurdi (Sorani) | Kitagalog |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ujë /uj/ | ujë /ujə/ | ujë /ujə/ | вода /vɔda/ | dour /duːɾ/ | ئاو /ɑːw/ | tubig /tubiɡ/ |
| Moto | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | огън /ɔɡɤn/ | tan /tɑ̃ːn/ | ئاگر /ɑːɡɪɾ/ | apoy /ʔaˈpoj/ |
| Jua | diell /diɫ/ | diell /diɛɫ/ | diell /diɛɫ/ | слънце /slɤntsɛ/ | heol /heːɔl/ | خۆر /xoːɾ/ | araw /ˈʔaɾaw/ |
| Mwezi | hânë /hɑ̃ːn/ | hënë /hənə/ | hëna /həna/ | луна /luna/ | loar /lwaːɾ/ | مانگ /mɑːŋɡ/ | buwan /buwan/ |
| Nyota | yll /yɫ/ | yll /yɫ/ | yll /yɫ/ | звезда /zvɛzˈda/ | steredenn /steˈreːdɛn/ | ئەستێرە /ʔæsteːɾæ/ | bituin /bɪtuˈʔin/ |
| Mama | nânë /nɑ̃ːn/ | nënë /nənə/ | mëma /məma/ | майка /majka/ | mamm /mɑ̃m/ | دایک /dɑːjɪk/ | ina /ʔiˈna/ |
| Baba | baba /baˈba/ | baba /baba/ | tata /tata/ | баща /bɐʃˈta/ | tad /taːd/ | باوک /bɑːwk/ | ama /ʔaˈma/ |
| Mimi | unë /un/ | unë /ˈunə/ | u /u/ | аз /as/ | me /me/ | من /mɪn/ | ako /ʔaˈko/ |
| Wewe | ti /ti/ | ti /ti/ | ti /ti/ | ти /ti/ | te /te/ | تۆ /to/ | ikaw /ʔiˈkaw/ |
| Jina | emën /ˈɛ̃mən/ | emër /ˈɛmər/ | emër /ˈemər/ | име /ˈime/ | anv /ˈãːno/ | ناو /naw/ | pangalan /paˈŋalan/ |
| Jicho | sy /sy/ | sy /sy/ | sy /sy/ | око /ɔkɔ/ | lagad /laɡat/ | چاو /tʃɑːw/ | mata /mata/ |
| Mkono | dorë /doːɾ/ | dorë /dɔɾə/ | dora /dɔɾa/ | ръка /rɤka/ | dorn /dɔɾn/ | دەست /dɛst/ | kamay /kamaj/ |
| Moyo | zemër /ˈzeməɾ/ | zemër /zɛməɾ/ | zemër /zɛməɾ/ | сърце /sɤrtsɛ/ | kalon /kalɔ̃n/ | دڵ /dɪɫ/ | puso /puˈsoʔ/ |
| Upendo | dashni /daʃˈni/ | dashuri /daʃuɾi/ | dashuri /daʃuɾi/ | любов /ljubɔf/ | karantez /kaɾɑ̃ntes/ | خۆشەویستی /xoʃɛwiːstiː/ | pag-ibig /paɡʔibiɡ/ |
| Mti | dru /dɾu/ | pemë /pɛmə/ | lis /lis/ | дърво /dɤrvɔ/ | gwezenn /ˈɡweːzɛn/ | دار /dɑːɾ/ | puno /puno/ |
| Nyumba | shpi /ʃpi/ | shtëpi /ʃtəpi/ | shpi /ʃpi/ | къща /kɤʃtɐ/ | ti /tiː/ | ماڵ /mɑːɫ/ | bahay /bahaj/ |
| Mbwa | qen /cen/ | qen /cɛn/ | qeni /cɛni/ | куче /kutʃɛ/ | ki /kiː/ | سەگ /sɛɡ/ | aso /ˈʔaso/ |
| Paka | mace /ˈmatsɛ/ | mace /matsɛ/ | macja /matsja/ | котка /kɔtka/ | kazh /kaːs/ | پشیلە /pʃiːlɛ/ | pusa /pusa/ |
| Kula | me ngranë /me ŋɾaːn/ | ha /ha/ | ha /ha/ | ям /jam/ | debriñ /debɾĩː/ | خواردن /xwɑːɾdɪn/ | kumain /kumaˈʔin/ |
| Kunywa | me pi /me pi/ | pi /pi/ | pi /pi/ | пия /pijɐ/ | evañ /eːvɑ̃/ | خواردنەوە /xwɑːɾdɪnɛwɛ/ | uminom /ʔumiˈnom/ |
| Moja | nji /ɲi/ | një /ɲə/ | një /ɲə/ | един /ɛdin/ | unan /yːnɑ̃n/ | یەک /jɛk/ | isa /ʔiˈsa/ |
| Mbili | dy /dy/ | dy /dy/ | dy /dy/ | две /dvɛ/ | daou /dɔw/ | دوو /duː/ | dalawa /dalaˈwa/ |
| Habari | tungjatjeta /tunɟatˈjeta/ | përshëndetje /pəɾʃəndɛtjɛ/ | kalemera /kalɛmɛɾa/ | здравей /zdravɛj/ | demat /deːmat/ | سڵاو /sɫɑːw/ | kamusta /kamusta/ |
| Asante | faleminderit /falɛmindɛˈɾit/ | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | благодаря /blaɡɔdarʲa/ | trugarez /tɾyɡaɾes/ | سوپاس /supɑːs/ | salamat /salamat/ |
| Nzuri | mirë /miːɾ/ | mirë /miɾə/ | mirë /miɾə/ | добър /dɔbɤr/ | mat /maːt/ | باش /bɑːʃ/ | mabuti /mabuti/ |
| Kekeo | qyqe /ˈcyce/ | qyqe /ˈcycɛ/ | qyqe /ˈcyce/ | кукувица /kukuˈvitsɐ/ | koukoug /ˈkukuk/ | پەپووک /pɛˈpuːk/ | kakok /kaˈkok/ |
| Woof | ham ham /ham ham/ | ham ham /ham ham/ | — | бау бау /bau bau/ | wouf wouf /wuf wuf/ | — | aw aw /ʔaw ʔaw/ |
| Kompyuta | kompjuter /kompjuˈteɾ/ | kompjuter /komˈpjuter/ | — | компютър /komˈpjutɤr/ | urzhiataer /yrzjaˈtaɛːr/ | کۆمپیوتەر /kompjuteɾ/ | kompiyuter /kompiˈjuteɾ/ |
| Sushi | sushi /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ | — | суши /ˈsuʃi/ | sushi /ˈsyʃi/ | سووشی /suːʃi/ | sushi /ˈsuʃi/ |
| Dopamini | dopaminë /dopaˈmin/ | dopamina /dopaˈmina/ | — | допамин /dopɐˈmin/ | dopamin /doˈpamin/ | دۆپامین /doːpaːˈmiːn/ | dopamino /dopaˈmino/ |
| Alama ya @ | et /ɛt/ | et /ɛt/ | — | маймунка /mɐjˈmunkɐ/ | — | — | at /ɐt/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.