Tiv
טיב
ניז'ר-קונגו
טיב היא השפה העיקרית של הקבוצה האתנית טיב, האוכלוסייה הגדולה ביותר שאינה האוסה-פולאני במרכז ניגריה, עם כ-5 מיליון דוברים המרוכזים במדינת בנואה סביב גבוקו ומקורדי. מבחינה לשונית, טיב משתייכת לתת-הקבוצה הטיבואידית של הבנטואידית (ענף אחות לשפות הבנטו), אך רוב השפות הטיבואידיות האחרות מצויות בקמרון, מה שהופך את טיב למבודדת גאוגרפית בתוך תת-הקבוצה שלה. לטיב מאפיינים קלאסיים של ניז'ר-קונגו: מערכת מחלקות שמניות (~10 מחלקות), טונאליות (3 טונים עם downstep), וסדר רכיבים SVO. ה-Tiv-English Dictionary של אברהם (1940) נותר מקור עיון יסודי. לטיב מסורת ספרותית חזקה מאז שנות ה-30 של המאה ה-20, עם יצירות מרכזיות הכוללות את הברית החדשה בטיב (1936) ואת העיתון בשפת הטיב "Tion".
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בטיב
מים
mngerem
/mŋɡɛɾɛm/
אש
usu
/usu/
שמש
iyange
/ijaŋɡe/
ירח
uwer
/uwɛɾ/
כוכב
ishan
/iˈʃan/
אמא
ngo
/ŋɡo/
אבא
ter
/tɛɾ/
אני
mo
/mɔ/
אתה
we
/we/
שם
iti
/iˈti/
עין
ishe
/iʃe/
יד
ave
/ave/
לב
ishima
/iʃima/
אהבה
dooshima
/doːʃima/
עץ
kon
/kon/
בית
ya
/ja/
כלב
iyou
/ijou/
חתול
anyam
/aɲam/
לאכול
yan
/jan/
לשתות
mba
/mba/
אחד
mom
/mom/
שתיים
uhar
/uˈhar/
שלום
m sugh
/m suɣ/
תודה
m sugh u
/m suɣ u/
טוב
dedoo
/dedoː/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Niger-Congo קשורות
| משמעות | טיב | קימבונדו | קונגו | לובה-קסאי | איימרה | זולו | לונדה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | mngerem /mŋɡɛɾɛm/ | menha /meɲa/ | maza /maza/ | mâyi /maːji/ | uma /uma/ | amanzi /amanzi/ | meji /medʒi/ |
| אש | usu /usu/ | tubia /tubja/ | tiya /tija/ | kapia /kapia/ | nina /nina/ | umlilo /umlilo/ | kesi /kesi/ |
| שמש | iyange /ijaŋɡe/ | muanya /mwaɲa/ | ntangu /ntaŋɡu/ | dîba /diːba/ | inti /inti/ | ilanga /ilaŋɡa/ | itaŋwa /itaŋwa/ |
| ירח | uwer /uwɛɾ/ | ngonde /ŋɡonde/ | ngonda /ŋɡonda/ | ngondo /ŋɡondo/ | phaxsi /pʰaχsi/ | inyanga /iɲaŋɡa/ | kakweji /kakwedʒi/ |
| כוכב | ishan /iˈʃan/ | tetembwa /teˈtembwa/ | mbwetete /mbwetete/ | mutoto /mutoto/ | warawara /waɾawaɾa/ | inkanyezi /iŋkaˈɲeːzi/ | katumbwa /katumbwa/ |
| אמא | ngo /ŋɡo/ | mama /mama/ | mama /mama/ | mâmu /maːmu/ | mama /mama/ | umama /umama/ | mama /mama/ |
| אבא | ter /tɛɾ/ | tata /tata/ | tata /tata/ | tâtu /taːtu/ | tata /tata/ | ubaba /uɓaɓa/ | tata /tata/ |
| אני | mo /mɔ/ | eme /eme/ | mono /mono/ | meme /meme/ | naya /naja/ | mina /ˈmiːna/ | ami /ami/ |
| אתה | we /we/ | eie /eje/ | ngeye /ŋɡeje/ | wewe /wewe/ | juma /huma/ | wena /ˈweːna/ | eyi /eji/ |
| שם | iti /iˈti/ | dijina /diˈʒina/ | nkumbu /nkumbu/ | dîna /diːna/ | suti /suti/ | igama /iˈɡaːma/ | ijina /idʒina/ |
| עין | ishe /iʃe/ | dixi /diʃi/ | disu /disu/ | dîsu /diːsu/ | nayra /najɾa/ | iso /iso/ | disu /disu/ |
| יד | ave /ave/ | lukwaku /lukwaku/ | koko /koko/ | tshianza /tʃianza/ | ampara /ampaɾa/ | isandla /isandɮa/ | chikasa /tʃikasa/ |
| לב | ishima /iʃima/ | muxima /muʃima/ | ntima /ntima/ | mucima /mutʃima/ | chuyma /tʃujma/ | inhliziyo /inɬizijo/ | muchima /mutʃima/ |
| אהבה | dooshima /doːʃima/ | henda /henda/ | zola /zola/ | dinanga /dinaŋɡa/ | munasiña /munasiɲa/ | uthando /utʰando/ | kukeŋa /kukeŋa/ |
| עץ | kon /kon/ | mukune /mukune/ | nti /nti/ | mutshi /mutʃi/ | quqa /quqa/ | isihlahla /isiɬaɬa/ | mutondu /mutondu/ |
| בית | ya /ja/ | inzo /inzo/ | nzo /nzo/ | nzubu /nzubu/ | uta /uta/ | indlu /indɮu/ | itala /itala/ |
| כלב | iyou /ijou/ | imbwa /imbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | anu /anu/ | inja /indʒa/ | kawa /kawa/ |
| חתול | anyam /aɲam/ | kasalu /kasalu/ | nyau /ɲau/ | nyao /ɲao/ | phisi /pʰisi/ | ikati /ikati/ | — /—/ |
| לאכול | yan /jan/ | kudya /kudja/ | ku dia /ku dja/ | kudia /kudia/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | ukudla /ukuɮa/ | kudya /kudja/ |
| לשתות | mba /mba/ | kunwa /kunwa/ | ku nua /ku nwa/ | kunua /kunua/ | umaña /umaɲa/ | ukuphuza /ukupʰuza/ | kunwa /kunwa/ |
| אחד | mom /mom/ | -moxi /moʃi/ | mosi /mosi/ | umue /umue/ | maya /maja/ | kunye /kuɲe/ | wumu /wumu/ |
| שתיים | uhar /uˈhar/ | -iadi /jaːdi/ | zole /zole/ | bibidi /bibidi/ | paya /paja/ | kubili /kuˈɓili/ | ayedi /ajedi/ |
| שלום | m sugh /m suɣ/ | kiebi /kiebi/ | mboté /mbote/ | moyo /mojo/ | kamisaki /kamisaki/ | sawubona /sawuɓona/ | mwani /mwani/ |
| תודה | m sugh u /m suɣ u/ | kishukutu /kiʃukutu/ | matondo /matondo/ | tuasakidila /tuasakidila/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | ngiyabonga /ŋɡijaɓoŋɡa/ | nasakalili /nasakalili/ |
| טוב | dedoo /dedoː/ | kiá /kja/ | mbote /mbote/ | bimpe /bimpe/ | suma /suma/ | kuhle /kuɬe/ | chachiwahi /tʃatʃiwahi/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.