Mampruli
ממפרולי
ניז'ר-קונגו
מאמפרולי היא שפה גורית ממשפחת ניז'ר-קונגו, המדוברת בפי כ-330,000 איש באזור הצפוני של גאנה, בעיקר בפי עם המאמפרוסי. המאמפרוסי מייחסים את מוצאם לממלכת מאמפרוסי מימי הביניים (שנוסדה במאה ה-13 בידי תוהאזיה/נאא גְבֵוואה האגדיים), הנחשבת לממלכת האם שממנה התפצלו במאה ה-14 ממלכות הדאגומבה והנאנומבה — מה שהופך את המאמפרולי לשפה הבכירה היסטורית בקבוצת מולה-גורמה. השליט העליון של המאמפרוסי, נאא יאמוגו, מולך מנאלריגו, וחצרו היא אחת המלוכות המסורתיות היוקרתיות ביותר בצפון גאנה. מבחינה לשונית, המאמפרולי קרובה מאוד למוֹרֶה (mos) של בורקינה פאסו ולדאגבני של גאנה, עם מאפיינים פונולוגיים משותפים (הרמוניה תנועתית, מערכת טונים מורכבת) אך לקסיקון ומורפולוגיה נבדלים.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בממפרולי
מים
kuom
/kuom/
אש
booma
/boːma/
שמש
wuntiri
/wuntiri/
ירח
gɔoŋ
/ɡɔːŋ/
כוכב
ŋmariga
/ŋmariɡa/
אמא
ma
/ma/
אבא
ba
/ba/
אני
mani
/mani/
אתה
fu
/fʊ/
שם
yuli
/juli/
עין
nini
/nini/
יד
nuusi
/nuːsi/
לב
suuri
/suːri/
אהבה
paaba
/paːba/
עץ
tia
/tia/
בית
yiri
/jiri/
כלב
baaga
/baːɡa/
חתול
nyusi
/ɲusi/
לאכול
di
/di/
לשתות
nyu
/ɲu/
אחד
yini
/jini/
שתיים
ayi
/ajɪ/
שלום
n na ti bʋɔ
/n na ti bʊɔ/
תודה
barika
/barika/
טוב
vɛla
/vɛla/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Niger-Congo קשורות
| משמעות | ממפרולי | דגבני | מורה | נגונוואל | איימרה | דונו סו | פאנג |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | kuom /kuom/ | kom /kɔm/ | koom /koːm/ | kungal /kuŋal/ | uma /uma/ | di /di/ | mendim /mendim/ |
| אש | booma /boːma/ | buɣim /buɣim/ | bʋgʋm /bʊɡʊm/ | warba /waɻba/ | nina /nina/ | yɔ /jɔ/ | ndoa /ndoa/ |
| שמש | wuntiri /wuntiri/ | wuntaŋa /wuntaŋa/ | wəntinga /wəntiŋɡa/ | guma /ɡuma/ | inti /inti/ | naa /naː/ | zòp /zop/ |
| ירח | gɔoŋ /ɡɔːŋ/ | goli /ɡoli/ | kiuugu /kiuːɡu/ | birrang /biɻaŋ/ | phaxsi /pʰaχsi/ | ele /ele/ | ngɔn /ŋɡɔn/ |
| כוכב | ŋmariga /ŋmariɡa/ | saŋmariga /saŋmariɡa/ | ãdga /ãdɡa/ | dyurra /ɟura/ | warawara /waɾawaɾa/ | tolo /tolo/ | ótéteŋ /ótéteŋ/ |
| אמא | ma /ma/ | ma /ma/ | ma /ma/ | guni /ɡuni/ | mama /mama/ | na /na/ | nyia /ɲia/ |
| אבא | ba /ba/ | ba /ba/ | ba /ba/ | pumba /pumba/ | tata /tata/ | ba /ba/ | tara /tara/ |
| אני | mani /mani/ | mani /máni/ | mam /mãm/ | ngaya /ŋaja/ | naya /naja/ | mi /mi/ | me /me/ |
| אתה | fu /fʊ/ | nyini /ɲĩni/ | fo /fʊ/ | ngindu /ŋindu/ | juma /huma/ | u /u/ | wè /wè/ |
| שם | yuli /juli/ | yuli /juli/ | yʋʋre /jʊːre/ | yini /jini/ | suti /suti/ | boy /bɔj/ | djoè /dʒoɛ/ |
| עין | nini /nini/ | nini /nini/ | nin /nin/ | mil /mil/ | nayra /najɾa/ | giré /ɡiɾe/ | dis /dis/ |
| יד | nuusi /nuːsi/ | nuu /nuː/ | nug /nuɡ/ | mara /maɻa/ | ampara /ampaɾa/ | nu /nu/ | wɔ /wɔ/ |
| לב | suuri /suːri/ | suhu /suhu/ | sũur /sũːr/ | gauar /ɡauar/ | chuyma /tʃujma/ | kɛɛla /kɛːla/ | nle /nle/ |
| אהבה | paaba /paːba/ | yu /ju/ | nong /noŋɡ/ | marmit /maɻmit/ | munasiña /munasiɲa/ | suuli /suːli/ | ndzem /ndzem/ |
| עץ | tia /tia/ | tia /tia/ | tɩɩg /tɪːɡ/ | warabi /waɻabi/ | quqa /quqa/ | ti /ti/ | eli /eli/ |
| בית | yiri /jiri/ | yili /jili/ | roogo /roːɡo/ | kuni /kuni/ | uta /uta/ | gina /ɡina/ | nda /nda/ |
| כלב | baaga /baːɡa/ | baa /baː/ | baaga /baːɡa/ | mirri /miɻi/ | anu /anu/ | gɛɛ /ɡɛː/ | mvu /mvu/ |
| חתול | nyusi /ɲusi/ | jɛŋkuno /dʒɛŋkuno/ | yʋʋga /jʊːɡa/ | poosi /puːsi/ | phisi /pʰisi/ | monyi /moɲi/ | esin /esin/ |
| לאכול | di /di/ | di /di/ | dɩ /dɪ/ | daring /daɻiŋ/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ | kɔɔ /kɔː/ | di /di/ |
| לשתות | nyu /ɲu/ | nyu /ɲu/ | yʋ /jʊ/ | nyu /ɲu/ | umaña /umaɲa/ | nɔ /nɔ/ | nyu /ɲu/ |
| אחד | yini /jini/ | yini /jini/ | a yɛmbɛr /a jɛmbɛr/ | guma /ɡuma/ | maya /maja/ | tum /tum/ | bok /bok/ |
| שתיים | ayi /ajɪ/ | ayi /aji/ | yiibu /jiːbu/ | bula /bula/ | paya /paja/ | lɛy /lɛj/ | bɛ̀ /bɛ̀/ |
| שלום | n na ti bʋɔ /n na ti bʊɔ/ | dasiba /dasiba/ | ne y yibeoogo /ne i jibeoːɡo/ | yumalundi /jumalundi/ | kamisaki /kamisaki/ | agandɛla /aɡandɛla/ | mbolo /mbolo/ |
| תודה | barika /barika/ | mpaɣya /mpaɣja/ | barka /barka/ | miyamala /mijamala/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ | biguƞ /biɡũ/ | akiba /akiba/ |
| טוב | vɛla /vɛla/ | viɛla /viɛla/ | sõma /sõma/ | walunga /waluŋa/ | suma /suma/ | suuli /suːli/ | mbeng /mbeŋ/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.