थारू
Kitharu
Kihindi-Ulaya
Tharu ni kundi la lugha za Kihindi-Kiarya lenye wazungumzaji wapatao milioni 2, hasa katika tambarare za chini za Terai kusini mwa Nepal (wilaya za Dang, Bardiya, Kailali, Kanchanpur) na maeneo jirani ya Uttar Pradesh na Uttarakhand nchini India. Watharu ni watu wa asili waliokaa Terai kwa karne nyingi, na kwa kawaida huaminika kuwa na kiwango fulani cha ustahimilivu wa asili dhidi ya malaria uliowawezesha kukaa katika tambarare zilizokuwa na malaria zamani. Kiisimu, Tharu ni sehemu ya mfululizo wa Kihindi-Kiarya wa Mashariki, ikiwa na uhusiano wa karibu na Bhojpuri (bho), Maithili (mai), na Awadhi (awa), lakini ikiwa na msamiati na sifa za lahaja za Kitharu za pekee. Msimbo wa ISO wa lugha-mama «thr» unahusu mahususi Rana Tharu, ilhali aina dada kama Dangaura Tharu (thl), Kochila Tharu (thq), na Chitwania Tharu (the) zinatofautiana kiisimu vya kutosha hadi kuchukuliwa kama lugha tofauti na baadhi ya wasomi. Licha ya idadi hai ya wazungumzaji, UNESCO inaiainisha Tharu kama lugha iliyo hatarini kutokana na shinikizo lisilokoma la Kinepali na Kihindi katika elimu na vyombo vya habari.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kitharu
Maji
पानी
/paːniː/
Moto
आग
/aːɡ/
Jua
सूरज
/suːrədʒ/
Mwezi
चांद
/tʃãːd/
Nyota
तारा
/taːraː/
Mama
माई
/maːiː/
Baba
बबा
/bəbaː/
Mimi
हम
/ɦəm/
Wewe
तैं
/tɛ̃ː/
Jina
नाम
/naːm/
Jicho
आंख
/ãːkʰ/
Mkono
हाथ
/haːtʰ/
Moyo
मन
/man/
Upendo
माया
/maːjaː/
Mti
पेड़
/peːɽ/
Nyumba
घर
/ɡʱəɾ/
Mbwa
कुकुर
/kukur/
Paka
बिलार
/bilaːɾ/
Kula
खाना
/kʰaːnaː/
Kunywa
पीना
/piːnaː/
Moja
एक
/eːk/
Mbili
दुइ
/dui/
Habari
राम राम
/raːm raːm/
Asante
धन्यवाद
/dʱənjəbaːd/
Nzuri
नीक
/niːk/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European zinazohusiana
| Maana | Kitharu | Kiangika | Kimaithili | Kiawadhi | Kimagahi | Kibhojpuri | Kiharyanvi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | पानी /paːniː/ | पानी /paːniː/ | पानी /paːniː/ | पानी /paːniː/ | पानी /paːni/ | पानी /paːniː/ | पाणी /paːɳiː/ |
| Moto | आग /aːɡ/ | आग /aːɡ/ | आगि /aːɡi/ | आगि /aːɡi/ | आग /aːɡ/ | आगि /aːɡɪ/ | आग /aːɡ/ |
| Jua | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːrədʒ/ | सूरज /suːraj/ | सूरज /suːɾədʒ/ | सूरज /suːɾədʒ/ |
| Mwezi | चांद /tʃãːd/ | चान /tʃaːn/ | चान /tʃaːn/ | चान /tʃaːn/ | चान /tʃaːn/ | चाँद /tʃãːd/ | चांद /tʃãːd/ |
| Nyota | तारा /taːraː/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːraː/ | तारा /taːɾaː/ | तारा /taːɾaː/ |
| Mama | माई /maːiː/ | माय /maːj/ | माय /maːj/ | मइया /məjjaː/ | माय /maːj/ | माई /maːiː/ | माई /maːiː/ |
| Baba | बबा /bəbaː/ | बाबू /baːbuː/ | बाबू /baːbuː/ | बाबू /baːbuː/ | बाबू /baːbuː/ | बाबू /baːbuː/ | बापू /baːpuː/ |
| Mimi | हम /ɦəm/ | हम /ɦəm/ | हम /ɦəm/ | मैं /mɛ̃ː/ | हम /ɦəm/ | हम /ɦəm/ | मैं /mɛ̃ː/ |
| Wewe | तैं /tɛ̃ː/ | तों /tõː/ | तों /tõː/ | तू /tuː/ | तूँ /tũː/ | तू /tu/ | तू /tuː/ |
| Jina | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ | नाम /naːm/ |
| Jicho | आंख /ãːkʰ/ | आँख /ãːkʰ/ | आँखि /ãːkʰi/ | आँख /ãːkʰ/ | आँख /aːŋkʰ/ | आँख /ãːkʰ/ | आख /aːkʰ/ |
| Mkono | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ | हाथ /haːtʰ/ |
| Moyo | मन /man/ | मन /man/ | हृदय /hridəj/ | हियाँ /hijãː/ | मन /mən/ | दिल /dɪl/ | दिल /dɪl/ |
| Upendo | माया /maːjaː/ | मया /majaː/ | प्रेम /preːm/ | पिरेम /pirem/ | प्रेम /preːm/ | प्यार /pjaːɾ/ | मोहब्बत /mohabːət/ |
| Mti | पेड़ /peːɽ/ | गाछ /ɡaːtʃʰ/ | गाछ /ɡaːtʃʰ/ | रूख /ruːkʰ/ | गाछ /ɡaːtʃʰ/ | पेड़ /peɽ/ | पेड़ /peːɽ/ |
| Nyumba | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱər/ | घर /ɡʱər/ | घर /ɡʱər/ | घर /ɡʱər/ | घर /ɡʱəɾ/ | घर /ɡʱəɾ/ |
| Mbwa | कुकुर /kukur/ | कुक्कर /kukːər/ | कुकुर /kukur/ | कुक्कुर /kukːur/ | कूकूर /kuːkuːr/ | कुकुर /kukuɾ/ | कुत्ता /kutːaː/ |
| Paka | बिलार /bilaːɾ/ | बिलार /bilaːr/ | बिलाइ /bilaːi/ | बिलारि /bilaːri/ | बिलाई /bilaːi/ | बिलाड़ी /bɪlaːɽiː/ | बिल्ली /bɪlːiː/ |
| Kula | खाना /kʰaːnaː/ | खाएक /kʰaːek/ | खाएब /kʰaːeb/ | खाई /kʰaːiː/ | खैना /kʰaiːnaː/ | खाए /kʰaːe/ | खाणा /kʰaːɳaː/ |
| Kunywa | पीना /piːnaː/ | पीयक /piːjak/ | पीयब /piːjəb/ | पीई /piːiː/ | पीना /piːnaː/ | पिए /pɪe/ | पीणा /piːɳaː/ |
| Moja | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /eːk/ | एक /ek/ | एक /eːk/ |
| Mbili | दुइ /dui/ | दू /duː/ | दू /duː/ | दुइ /dui/ | दू /duː/ | दू /duː/ | दो /do/ |
| Habari | राम राम /raːm raːm/ | प्रणाम /prəɳaːm/ | प्रणाम /prəɳaːm/ | राम राम /raːm raːm/ | परणाम /prəɳaːm/ | प्रणाम /pɾəɳaːm/ | राम राम /ɾaːm ɾaːm/ |
| Asante | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəʋaːd/ | धन्यवाद /dʱənjəbaːd/ |
| Nzuri | नीक /niːk/ | नीक /niːk/ | नीक /niːk/ | निक /nik/ | नीक /niːk/ | नीक /niːk/ | चोखा /tʃoːkʰaː/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.