Prūsiska bila
Kiprussia cha Kale
Kihindi-Ulaya
Kiprussia cha Kale (Prūsiska bila, "lugha ya Kiprussia") kilikuwa lugha kuu ya Wapruzzia wa Kibaltiki cha Magharibi (pia Aestii, Pruzzi), wenyeji wa Prussia ya Mashariki hadi walipogeuzwa kuwa Wajerumani baada ya ushindi wa Shirika la Watewtoni (miaka ya 1230 hadi 1410). Tofauti na Kilithuania na Kilatvia vya Kibaltiki cha Mashariki, Kiprussia cha Kale kinaonyesha sifa za kale za Kihindi-Kizungu zilizopotea katika lugha hizo: kuhifadhiwa kwa kiambishi cha kauli ya umoja -s katika baadhi ya makundi, mabadilishano rahisi zaidi ya konsonanti, na urahisishaji wa unyambulishaji wa mtindo wa Kijerumani. Kiliundwa upya hasa kutokana na Katekisimu tatu zilizosalia (1545–1561) na Msamiati wa Elbing wa karne ya 14. Vuguvugu la kisasa la kufufua Kiprussia cha Kale, lililoongozwa na wanaisimu tangu miaka ya 1980, linajaribu kufanya Kiprussia cha Kale kuwa lugha ya pili inayoweza kutumika.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiprussia cha Kale
Maji
undan
/undan/
Moto
panno
/panːo/
Jua
saule
/saule/
Mwezi
menins
/menins/
Nyota
lauxnos
/ˈlauksnɔs/
Mama
mūti
/muːti/
Baba
tāws
/taːws/
Mimi
as
/as/
Wewe
tū
/tuː/
Jina
emnes
/ˈemnes/
Jicho
ackis
/akis/
Mkono
rancko
/ranko/
Moyo
sīran
/siːran/
Upendo
milīt
/miliːt/
Mti
garrin
/ˈɡarin/
Nyumba
butt
/butː/
Mbwa
sūns
/suːns/
Paka
katto
/katːo/
Kula
īst
/iːst/
Kunywa
poūton
/poʊton/
Moja
ains
/ains/
Mbili
dwai
/dwai/
Habari
kaīls
/kaiːls/
Asante
dīnkun
/diːnkun/
Nzuri
labs
/labs/
Kekeo
geguse
/ɡɛˈɡuːzɛ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Indo-European zinazohusiana
| Maana | Kiprussia cha Kale | Kilatvia | Kifrisia cha Kale | Kisamogitian | Kiingereza cha Kati | Kilatgali | Kigothi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | undan /undan/ | ūdens /uːdɛns/ | wetir /wetir/ | vondou /vɔndɔu/ | water /watər/ | iudiņs /ˈiudʲinʲtsʲ/ | 𐍅𐌰𐍄𐍉 /wɑtoː/ |
| Moto | panno /panːo/ | uguns /uɡuns/ | fiur /fjuːɾ/ | ognės /ɔɡneːs/ | fyr /fyːr/ | guņs /ˈɡunʲtsʲ/ | 𐍆𐍉𐌽 /foːn/ |
| Jua | saule /saule/ | saule /saulɛ/ | sunne /sunːe/ | saulė /sauleː/ | sonne /sɔnːə/ | saule /ˈsaulʲæ/ | 𐍃𐌿𐌽𐌽𐍉 /sunːoː/ |
| Mwezi | menins /menins/ | mēness /meːnɛs/ | mōna /moːnɑ/ | mienou /mʲeːnɔu/ | mone /moːnə/ | mienesnīks /ˈmʲienʲesnʲiːks/ | 𐌼𐌴𐌽𐌰 /meːnɑ/ |
| Nyota | lauxnos /ˈlauksnɔs/ | zvaigzne /ˈzvaɪɡzne/ | stera /ˈstɛra/ | žvaigždė /ʒvaɪɡʒdeː/ | sterre /ˈstɛrːə/ | zvaigzne /ˈzvaiɡznʲæ/ | 𐍃𐍄𐌰𐌹𐍂𐌽𐍉 /stɛrnoː/ |
| Mama | mūti /muːti/ | māte /maːtɛ/ | moder /moːdeɾ/ | mama /mama/ | moder /moːdər/ | muote /ˈmuotʲæ/ | 𐌰𐌹𐌸𐌴𐌹 /aiθiː/ |
| Baba | tāws /taːws/ | tēvs /teːvs/ | feder /fædeɾ/ | tievs /tʲieːvs/ | fader /faːdər/ | tāvs /ˈtaːvs/ | 𐌰𐍄𐍄𐌰 /ɑtːɑ/ |
| Mimi | as /as/ | es /æs/ | ik /ik/ | aš /aʃ/ | I /iː/ | es /ˈæs/ | 𐌹𐌺 /ik/ |
| Wewe | tū /tuː/ | tu /tu/ | thū /θuː/ | tŭ /tʊ/ | thou /θuː/ | tu /ˈtu/ | 𐌸𐌿 /θuː/ |
| Jina | emnes /ˈemnes/ | vārds /vaːrds/ | nama /ˈnama/ | vards /vards/ | name /ˈnaːmə/ | vuords /ˈvuorts/ | 𐌽𐌰𐌼𐍉 /nɑmoː/ |
| Jicho | ackis /akis/ | acs /ats/ | āge /aːɣe/ | akės /akʲeːs/ | eye /iːə/ | acs /ˈatsʲ/ | 𐌰𐌿𐌲𐍉 /ɑuɣoː/ |
| Mkono | rancko /ranko/ | roka /ruɔka/ | hond /hond/ | ronka /rɔŋka/ | hand /hand/ | rūka /ˈruːka/ | 𐌷𐌰𐌽𐌳𐌿𐍃 /hɑndus/ |
| Moyo | sīran /siːran/ | sirds /sirds/ | herte /heɾte/ | šėrdės /ʃʲeːrdʲeːs/ | herte /hɛrtə/ | sirds /ˈsʲirtsʲ/ | 𐌷𐌰𐌹𐍂𐍄𐍉 /hɛrtoː/ |
| Upendo | milīt /miliːt/ | mīlestība /miːlɛstiːba/ | minne /minːe/ | meilė /mʲɛileː/ | love /lʊvə/ | mīleiba /ˈmʲiːlʲeiba/ | 𐍆𐍂𐌹𐌰𐌸𐍅𐌰 /friɑθwɑ/ |
| Mti | garrin /ˈɡarin/ | koks /kuɔks/ | bām /baːm/ | medis /mʲɛdʲɪs/ | tre /treː/ | kūks /ˈkuːks/ | 𐌱𐌰𐌲𐌼𐍃 /bɑɣms/ |
| Nyumba | butt /butː/ | māja /maːja/ | hūs /huːs/ | noms /nɔms/ | hous /huːs/ | sāta /ˈsaːta/ | 𐍂𐌰𐌶𐌽 /rɑzn/ |
| Mbwa | sūns /suːns/ | suns /suns/ | hund /hund/ | šou /ʃɔu/ | hound /huːnd/ | suņs /ˈsunʲtsʲ/ | 𐌷𐌿𐌽𐌳𐍃 /hunds/ |
| Paka | katto /katːo/ | kaķis /kacis/ | katte /katːe/ | katė /katʲeː/ | catte /katːə/ | kačs /ˈkatʃs/ | *𐌺𐌰𐍄𐍄𐍃 /kɑtːs/ |
| Kula | īst /iːst/ | ēst /eːst/ | eta /etɑ/ | valgītė /vaɫɡʲiːteː/ | eten /eːtən/ | ēst /ˈæːsʲtʲ/ | 𐌼𐌰𐍄𐌾𐌰𐌽 /mɑtjɑn/ |
| Kunywa | poūton /poʊton/ | dzert /dzɛrt/ | drinka /dɾinkɑ/ | gertė /ɡʲɛrteː/ | drinken /drɪŋkən/ | dzert /ˈdzʲærtʲ/ | 𐌳𐍂𐌹𐌲𐌺𐌰𐌽 /driŋkɑn/ |
| Moja | ains /ains/ | viens /viɛns/ | ān /aːn/ | vins /vʲɪns/ | oon /oːn/ | vīns /ˈvʲiːnts/ | 𐌰𐌹𐌽𐍃 /ains/ |
| Mbili | dwai /dwai/ | divi /ˈdivi/ | twā /twaː/ | du /dʊ/ | two /twɔː/ | divi /ˈdʲivʲi/ | 𐍄𐍅𐌰𐌹 /twai/ |
| Habari | kaīls /kaiːls/ | sveiki /svɛiki/ | heil /heil/ | labs /labs/ | hail /hɛːl/ | vasals /ˈvasals/ | 𐌷𐌰𐌹𐌻𐍃 /hails/ |
| Asante | dīnkun /diːnkun/ | paldies /paldiɛs/ | thank /θank/ | ačiū /atʃuː/ | thank /θank/ | paļdis /ˈpalʲdʲis/ | 𐌸𐌰𐌲𐌺𐍃 /θɑŋks/ |
| Nzuri | labs /labs/ | labs /labs/ | gōd /ɡoːd/ | gers /ɡʲɛrs/ | good /ɡoːd/ | lobs /ˈlɔps/ | 𐌲𐍉𐌸𐍃 /ɡoːθs/ |
| Kekeo | geguse /ɡɛˈɡuːzɛ/ | dzeguze /ˈdzɛɡuzɛ/ | — | — | cuccu /ˈkukuː/ | dzagiuze /ˈdzaɡʲiuzʲæ/ | — |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.