Maa
Kimano
Niger-Kongo
Mano (jina la asili Maa) ni lugha ya Kimande ya Kusini-Mashariki ya familia ya Niger-Congo, ya kundi la Mano-Dan, inayozungumzwa na watu wapatao 400,000 katika eneo la Milima ya Nimba huko Afrika Magharibi ambapo Liberia, Guinea, na Côte d'Ivoire hukutana. Watu wa Mano ni wakulima wa msitu wa mvua, wenye utamaduni imara wa masimulizi ya mdomo na matambiko ya kihistoria ya kuingiza wanachama katika vyama vya siri vya Mano-Dan. Kiisimu, Mano inashiriki sifa za Kimande cha Kusini-Mashariki na lugha dada Dan (dnj): mpangilio wa viambajengo SOV (jambo nadra barani Afrika), mfumo wa toni (~toni 3), miundo ya kiainishi-nomino, na kutokuwepo kwa jinsia ya kisarufi. Sarufi-rejea ya Khachaturyan ya mwaka 2015 ndiyo nyaraka kuu ya kisasa.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kimano
Maji
yi
/ji/
Moto
kɔ
/kɔ/
Jua
lɛ
/lɛ/
Mwezi
lɔ
/lɔ/
Nyota
sĩ̄ã́ŋēlè
/sĩ̄ã́ŋēlè/
Mama
ɲɛ
/ɲɛ/
Baba
de
/de/
Mimi
mā
/ma˧/
Wewe
ī
/ī/
Jina
tɔ́
/tɔ́/
Jicho
mi
/mi/
Mkono
kɔ
/kɔ/
Moyo
gba
/ɡba/
Upendo
ŋalo
/ŋalo/
Mti
ka
/ka/
Nyumba
kpɛ
/kpɛ/
Mbwa
gba
/ɡba/
Paka
poso
/poso/
Kula
mɛ
/mɛ/
Kunywa
mi
/mi/
Moja
do
/do/
Mbili
plɛ̀ɛ̀
/plɛː˩/
Habari
ye
/je/
Asante
nyɛŋ
/ɲɛŋ/
Nzuri
kɛlɛ
/kɛlɛ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo zinazohusiana
| Maana | Kimano | Kidan | Kivai | Kibassa | Kiga | Kidonno So | Kiberom |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | yi /ji/ | yi /ji/ | ꕀ /dʒi/ | ne /ne/ | nu /nu/ | di /di/ | bí /bi/ |
| Moto | kɔ /kɔ/ | siŋ /siŋ/ | ꕪꔻ /kaːsi/ | so /so/ | la /la/ | yɔ /jɔ/ | cá /tʃa/ |
| Jua | lɛ /lɛ/ | lai /lai/ | ꔎꔒ /tele/ | plɔ /plɔ/ | hulu /hulu/ | naa /naː/ | kọs /kɔs/ |
| Mwezi | lɔ /lɔ/ | siŋ /siŋ/ | ꕬꖝ /laro/ | hwɔɖɔ /hʷɔɖɔ/ | ŋɔɔŋmɔ /ŋɔɔŋmɔ/ | ele /ele/ | cwèl /tʃwel/ |
| Nyota | sĩ̄ã́ŋēlè /sĩ̄ã́ŋēlè/ | céé /tséː/ | ꗋꗏ /tólò/ | kùɖù /kùɖù/ | ŋulami /ŋùlámi/ | tolo /tolo/ | taŋaten /taŋaˈten/ |
| Mama | ɲɛ /ɲɛ/ | da /da/ | ꖣ /na/ | mãɖe /mãɖe/ | nyɛ /ɲɛ/ | na /na/ | ne /ne/ |
| Baba | de /de/ | de /de/ | ꕝ /dɛ/ | gbe /ɡbe/ | tsɛ /tsɛ/ | ba /ba/ | da /da/ |
| Mimi | mā /ma˧/ | ŋ̄ /ŋ̄/ | ꘋ /ŋ̀/ | M̀ /m̩/ | mi /mì/ | mi /mi/ | mé /me/ |
| Wewe | ī /ī/ | ī /i/ | ꔤ /ì/ | Ɓe /ɓe/ | bo /bo/ | u /u/ | hó /ho/ |
| Jina | tɔ́ /tɔ́/ | tɔ́ /tɔ́/ | ꕿꘌ /tɔ́ː/ | nyɛ /ɲɛ/ | gbɛi /gbɛ́i/ | boy /bɔj/ | reza /ˈrɛza/ |
| Jicho | mi /mi/ | ŋkɛ̃ /ŋkɛ̃/ | ꕰ /ɲa/ | di /di/ | hiŋmɛi /hiŋmɛi/ | giré /ɡiɾe/ | nyíí /ɲiː/ |
| Mkono | kɔ /kɔ/ | kɔ /kɔ/ | ꗃꗏ /ɓolo/ | kɔ /kɔ/ | nine /nine/ | nu /nu/ | kpàá /kpaː/ |
| Moyo | gba /ɡba/ | gbɔɔ /ɡbɔː/ | ꔖꕇ /sɛni/ | kẽ /kẽ/ | tsui /tsui/ | kɛɛla /kɛːla/ | kúgú /kuɡu/ |
| Upendo | ŋalo /ŋalo/ | be /be/ | ꖣꔆ /nai/ | wɛ̃ɖaa /wɛ̃ɖaː/ | suɔmɔ /suɔmɔ/ | suuli /suːli/ | shìr /ʃiɾ/ |
| Mti | ka /ka/ | gbe /ɡbe/ | ꕘ /wuɾu/ | tu /tu/ | tso /tso/ | ti /ti/ | kàn /kan/ |
| Nyumba | kpɛ /kpɛ/ | kɔ /kɔ/ | ꕜꖢ /daɛ/ | kõ /kõ/ | shia /ʃia/ | gina /ɡina/ | wùm /wum/ |
| Mbwa | gba /ɡba/ | gbɛ /ɡbɛ/ | ꕝꖣ /dɛni/ | gbo /ɡbo/ | gbei /ɡbei/ | gɛɛ /ɡɛː/ | cà /tʃa/ |
| Paka | poso /poso/ | nyaa /ɲaː/ | ꖷꖬ /musu/ | blete /blete/ | adi /adi/ | monyi /moɲi/ | mìshí /miʃi/ |
| Kula | mɛ /mɛ/ | dɛ /dɛ/ | ꕒ /fa/ | gbɔ̃a /ɡbɔ̃a/ | yɛ /jɛ/ | kɔɔ /kɔː/ | rì /ɾi/ |
| Kunywa | mi /mi/ | mi /mi/ | ꕇ /mi/ | mɔ̃e /mɔ̃e/ | nu /nu/ | nɔ /nɔ/ | nyaŋ /ɲaŋ/ |
| Moja | do /do/ | do /do/ | ꕴꖝ /do/ | ɖaa /ɖaː/ | ekome /ekome/ | tum /tum/ | kòp /kop/ |
| Mbili | plɛ̀ɛ̀ /plɛː˩/ | plɛ̀ /plɛ˩/ | ꗱꘌꕟ /fèːrà/ | sɔ̃ /sɔ̃/ | enyɔ /eɲɔ/ | lɛy /lɛj/ | bà /ba/ |
| Habari | ye /je/ | daka /daka/ | ꕒꔢ /famo/ | nyɔɔnpe /ɲɔːnpe/ | ɔ jɔ /ɔ jɔ/ | agandɛla /aɡandɛla/ | kèèlé /keːle/ |
| Asante | nyɛŋ /ɲɛŋ/ | kpe /kpe/ | ꖢꕜ /sɛda/ | mɔãĩ /mɔãĩ/ | oyiwala /ojiwala/ | biguƞ /biɡũ/ | gèyak /ɡejak/ |
| Nzuri | kɛlɛ /kɛlɛ/ | ka /ka/ | ꖝꖢ /sue/ | nõ /nõ/ | ekpakpa /ekpakpa/ | suuli /suːli/ | mwa /mwa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.