Yacouba
Kidan
Niger-Kongo (Mande, mashariki, kusini)
Kidan (kinachoitwa pia Yacouba nchini Côte d'Ivoire na Gio nchini Liberia) ni lugha ya Mande ya Mashariki ya eneo la mpaka wa magharibi kati ya Côte d'Ivoire na Liberia, karibu na mji wa Man. Inajulikana kwa mfumo wa toni wenye utata wa kipekee: toni 5 tambuzi za kiwango pamoja na toni za mkunjo (contour), zikifikia jumla ya makundi 12–14 ya toni — miongoni mwa hazina za toni tajiri zaidi zilizoandikwa kwa lugha yoyote ya Kiafrika. Watu wa Dan pia ni mashuhuri kwa vinyago vya kiikoni vya Dan vya Man (vinyago vya gle), vilivyokuwa kazi muhimu za marejeo katika historia ya sanaa ya Ulaya mwanzoni mwa karne ya 20.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kidan
Maji
yi
/ji/
Moto
siŋ
/siŋ/
Jua
lai
/lai/
Mwezi
siŋ
/siŋ/
Nyota
céé
/tséː/
Mama
da
/da/
Baba
de
/de/
Mimi
ŋ̄
/ŋ̄/
Wewe
ī
/i/
Jina
tɔ́
/tɔ́/
Jicho
ŋkɛ̃
/ŋkɛ̃/
Mkono
kɔ
/kɔ/
Moyo
gbɔɔ
/ɡbɔː/
Upendo
be
/be/
Mti
gbe
/ɡbe/
Nyumba
kɔ
/kɔ/
Mbwa
gbɛ
/ɡbɛ/
Paka
nyaa
/ɲaː/
Kula
dɛ
/dɛ/
Kunywa
mi
/mi/
Moja
do
/do/
Mbili
plɛ̀
/plɛ˩/
Habari
daka
/daka/
Asante
kpe
/kpe/
Nzuri
ka
/ka/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo (Mande, Eastern, Southern) zinazohusiana
| Maana | Kidan | Kimano | Kivai | Kisusu | Kiingush | Kichechen | Kimaninkakan cha Kita |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | yi /ji/ | yi /ji/ | ꕀ /dʒi/ | yi /ji/ | хий /xij/ | хи /xi/ | ji /dʒi/ |
| Moto | siŋ /siŋ/ | kɔ /kɔ/ | ꕪꔻ /kaːsi/ | te /te/ | цӏе /tsʼe/ | цӏе /tsʼe/ | tasuma /tasuma/ |
| Jua | lai /lai/ | lɛ /lɛ/ | ꔎꔒ /tele/ | soge /soɡe/ | малх /malx/ | малх /malx/ | tle /tle/ |
| Mwezi | siŋ /siŋ/ | lɔ /lɔ/ | ꕬꖝ /laro/ | kike /kike/ | бутт /butː/ | бутт /butː/ | kalo /kalo/ |
| Nyota | céé /tséː/ | sĩ̄ã́ŋēlè /sĩ̄ã́ŋēlè/ | ꗋꗏ /tólò/ | tunbi /tunbi/ | седкъа /sedqʼa/ | седа /seda/ | lolo /lolo/ |
| Mama | da /da/ | ɲɛ /ɲɛ/ | ꖣ /na/ | nga /ŋɡa/ | наьна /næna/ | нана /nana/ | ba /ba/ |
| Baba | de /de/ | de /de/ | ꕝ /dɛ/ | baba /baba/ | да /da/ | да /da/ | fa /fa/ |
| Mimi | ŋ̄ /ŋ̄/ | mā /ma˧/ | ꘋ /ŋ̀/ | n /n/ | со /so/ | со /sʷo/ | ne /ne/ |
| Wewe | ī /i/ | ī /ī/ | ꔤ /ì/ | i /i/ | хьо /ʜo/ | хьо /ʜʷo/ | i /i/ |
| Jina | tɔ́ /tɔ́/ | tɔ́ /tɔ́/ | ꕿꘌ /tɔ́ː/ | xili /xili/ | цӀи /tsʼi/ | цӀе /tsʼe/ | tɔɔ /tɔː/ |
| Jicho | ŋkɛ̃ /ŋkɛ̃/ | mi /mi/ | ꕰ /ɲa/ | ya /ja/ | бӏаьрг /bˤæɾɡ/ | бӏаьрг /bˤæɾɡ/ | ña /ɲa/ |
| Mkono | kɔ /kɔ/ | kɔ /kɔ/ | ꗃꗏ /ɓolo/ | belexɛ /belexɛ/ | куьг /kyɡ/ | куьг /kyɡ/ | bolo /bolo/ |
| Moyo | gbɔɔ /ɡbɔː/ | gba /ɡba/ | ꔖꕇ /sɛni/ | biye /bije/ | дог /doɡ/ | дог /doɡ/ | dusu /dusu/ |
| Upendo | be /be/ | ŋalo /ŋalo/ | ꖣꔆ /nai/ | xanunteya /xanunteja/ | безам /bezam/ | безам /bezam/ | kanu /kanu/ |
| Mti | gbe /ɡbe/ | ka /ka/ | ꕘ /wuɾu/ | wuri /wuɾi/ | га /ɡa/ | дитт /ditː/ | yiri /jiɾi/ |
| Nyumba | kɔ /kɔ/ | kpɛ /kpɛ/ | ꕜꖢ /daɛ/ | banxi /banxi/ | цӏа /tsʼa/ | цӏа /tsʼa/ | so /so/ |
| Mbwa | gbɛ /ɡbɛ/ | gba /ɡba/ | ꕝꖣ /dɛni/ | barɛ /baɾɛ/ | жӏали /ʒˤali/ | жӏала /ʒˤala/ | wulu /wulu/ |
| Paka | nyaa /ɲaː/ | poso /poso/ | ꖷꖬ /musu/ | nyɛɛsu /ɲɛːsu/ | циск /tsisk/ | цициг /tsitsiɡ/ | ñaakuma /ɲaːkuma/ |
| Kula | dɛ /dɛ/ | mɛ /mɛ/ | ꕒ /fa/ | don /don/ | даа /daː/ | даа /daː/ | don /don/ |
| Kunywa | mi /mi/ | mi /mi/ | ꕇ /mi/ | min /min/ | мала /mala/ | мала /mala/ | min /min/ |
| Moja | do /do/ | do /do/ | ꕴꖝ /do/ | keren /keɾen/ | цаӀ /tsaʔ/ | цхьа /tsʜa/ | kelen /kelen/ |
| Mbili | plɛ̀ /plɛ˩/ | plɛ̀ɛ̀ /plɛː˩/ | ꗱꘌꕟ /fèːrà/ | firin /firin/ | шиъ /ʃiʔ/ | шиъ /ʃiʔ/ | fila /fila/ |
| Habari | daka /daka/ | ye /je/ | ꕒꔢ /famo/ | inu uxara /inu uxaɾa/ | моаршал /moaɾʃal/ | маршалла /maɾʃalːa/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ |
| Asante | kpe /kpe/ | nyɛŋ /ɲɛŋ/ | ꖢꕜ /sɛda/ | inu wali /inu wali/ | баркал /baɾkal/ | баркалла /baɾkalːa/ | i ni baara /i ni baːɾa/ |
| Nzuri | ka /ka/ | kɛlɛ /kɛlɛ/ | ꖝꖢ /sue/ | fanyi /faɲi/ | дика /dika/ | дика /dika/ | ñuman /ɲuman/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.