ꕙꔤ
Kivai
Niger-Congo (Mande, Western, Vai-Kono)
Vai (Vai: ꕙꔤ) is a Western Mande language of Liberia and Sierra Leone, famous for being the only one of the 20+ indigenous African writing systems to have been invented in pre-colonial Africa and to remain in continuous use to the present day. The Vai syllabary was developed around 1832 by Mɔmɔlu Duwalu Bukɛlɛ in a dream-vision and refined by his colleagues — making it both the oldest indigenous African script and one of the few worldwide that emerged in pre-literate societies through individual invention rather than borrowing. The script remained in active community use through the colonial period and was encoded in Unicode 5.1 (2008). The Vai people are linguistically Mande but culturally Mande-Mande/Atlantic boundary, with extensive trade contact patterns.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kivai
Maji
ꕜꕩ
/daja/
Moto
ꕪꔻ
/kaːsi/
Jua
ꕒꔧ
/foɛ/
Mwezi
ꕬꖝ
/laro/
Mama
ꖣ
/na/
Baba
ꕝ
/dɛ/
Kula
ꕒ
/fa/
Kunywa
ꕇ
/mi/
Upendo
ꖣꔆ
/nai/
Moyo
ꔖꕇ
/sɛni/
Mti
ꕘ
/wuɾu/
Nyumba
ꕜꖢ
/daɛ/
Mbwa
ꕝꖣ
/dɛni/
Paka
ꖷꖬ
/musu/
Mkono
ꕢ
/sɔ/
Jicho
ꖌ
/ɲa/
Habari
ꕒꔢ
/famo/
Asante
ꖢꕜ
/sɛda/
Moja
ꕴꖝ
/do/
Nzuri
ꖝꖢ
/sue/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo (Mande, Western, Vai-Kono) zinazohusiana
| Maana | Kivai | Kimano | Kimaninkakan cha Magharibi | Kidan | Kisoninke | Kimaninkakan cha Kita | Kimaninka cha Mashariki |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ꕜꕩ /daja/ | yi /ji/ | ji /dʒi/ | yi /ji/ | jiyi /dʒiji/ | ji /dʒi/ | ji /dʒi/ |
| Moto | ꕪꔻ /kaːsi/ | kɔ /kɔ/ | tasuma /tasuma/ | siŋ /siŋ/ | ñaaxe /ɲaːxe/ | tasuma /tasuma/ | tasuma /tasuma/ |
| Jua | ꕒꔧ /foɛ/ | lɛ /lɛ/ | tile /tile/ | lai /lai/ | kiye /kije/ | tle /tle/ | tile /tile/ |
| Mwezi | ꕬꖝ /laro/ | lɔ /lɔ/ | kalo /kalo/ | siŋ /siŋ/ | kullu /kulːu/ | kalo /kalo/ | kalo /kalo/ |
| Mama | ꖣ /na/ | ɲɛ /ɲɛ/ | na /na/ | da /da/ | ma /ma/ | ba /ba/ | ba /ba/ |
| Baba | ꕝ /dɛ/ | de /de/ | fa /fa/ | de /de/ | baba /baba/ | fa /fa/ | fa /fa/ |
| Kula | ꕒ /fa/ | mɛ /mɛ/ | don /don/ | dɛ /dɛ/ | lawu /lawu/ | don /don/ | domu /domu/ |
| Kunywa | ꕇ /mi/ | mi /mi/ | min /min/ | mi /mi/ | mini /mini/ | min /min/ | min /min/ |
| Upendo | ꖣꔆ /nai/ | ŋalo /ŋalo/ | kanu /kanu/ | be /be/ | ñaxando /ɲaxando/ | kanu /kanu/ | kanu /kanu/ |
| Moyo | ꔖꕇ /sɛni/ | gba /ɡba/ | dusu /dusu/ | gbɔɔ /ɡbɔː/ | nene /nene/ | dusu /dusu/ | dusu /dusu/ |
| Mti | ꕘ /wuɾu/ | ka /ka/ | yiri /jiɾi/ | gbe /ɡbe/ | yiribirinde /jiɾibiɾinde/ | yiri /jiɾi/ | yiri /jiɾi/ |
| Nyumba | ꕜꖢ /daɛ/ | kpɛ /kpɛ/ | so /so/ | kɔ /kɔ/ | ka /ka/ | so /so/ | lu /lu/ |
| Mbwa | ꕝꖣ /dɛni/ | gba /ɡba/ | wulu /wulu/ | gbɛ /ɡbɛ/ | wulle /wulːe/ | wulu /wulu/ | wuli /wuli/ |
| Paka | ꖷꖬ /musu/ | poso /poso/ | nyaakuma /ɲaːkuma/ | nyaa /ɲaː/ | mussu /musːu/ | ñaakuma /ɲaːkuma/ | jakuma /dʒakuma/ |
| Mkono | ꕢ /sɔ/ | kɔ /kɔ/ | bolo /bolo/ | kɔ /kɔ/ | kitte /kitːe/ | bolo /bolo/ | bolo /bolo/ |
| Jicho | ꖌ /ɲa/ | mi /mi/ | nya /ɲa/ | ŋkɛ̃ /ŋkɛ̃/ | ñaa /ɲaː/ | ña /ɲa/ | ɲa /ɲa/ |
| Habari | ꕒꔢ /famo/ | ye /je/ | i ni sögöma /i ni soɣoma/ | daka /daka/ | an na siri /an na siɾi/ | i ni soɣoma /i ni soɣoma/ | i ni se /i ni se/ |
| Asante | ꖢꕜ /sɛda/ | nyɛŋ /ɲɛŋ/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | kpe /kpe/ | inkawu /iŋkawu/ | i ni baara /i ni baːɾa/ | i ni se /i ni se/ |
| Moja | ꕴꖝ /do/ | do /do/ | kelen /kelen/ | do /do/ | baane /baːne/ | kelen /kelen/ | kelen /kelen/ |
| Nzuri | ꖝꖢ /sue/ | kɛlɛ /kɛlɛ/ | nyuman /ɲuman/ | ka /ka/ | ñaxa /ɲaxa/ | ñuman /ɲuman/ | ka ɲi /ka ɲi/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.