Kivai

Kivai (kwa Kivai: ꕙꔤ) ni lugha ya kundi la Mande za Magharibi (familia ya Niger-Congo) inayozungumzwa na watu wapatao 104,000 hadi 120,000 nchini Liberia na Sierra Leone. Huandikwa kwa hati-silabi ya Kivai, mojawapo ya hati za asili za Afrika Magharibi zilizofaulu zaidi na za mwanzo kabisa miongoni mwa hati zipatazo ishirini zilizobuniwa katika karne ya 19 na 20 (sambamba na Bamum, Nʼko, Mende Kikakui na Bassa Vah); hati za Kiafrika za zamani zaidi kama vile Geʽez na Tifinagh zilitangulia kuwako na bado zinatumika hadi leo. Hati hii ya silabi ilibuniwa mnamo mwaka 1832–1833 na Mɔmɔlu Duwalu Bukɛlɛ — inasimuliwa kuwa baada ya kuota ndoto — akishirikiana na wenzake kadhaa, wakati wa mawasiliano makubwa ya biashara ya Atlantiki lakini nje ya utawala wa kikoloni wa Kizungu (Liberia ikiwa makazi ya Waamerika weusi walioachwa huru, iliyojitawala tangu mwaka 1847). Wataalamu wengi wanahusisha chimbuko lake na msambao wa kichocheo (stimulus diffusion) — yaani wazo lenyewe la kuandika lilichochewa na kukutana na hati za Kilatini, Kiarabu na labda Kicherokee — ingawa alama zake nyingi ni za kipekee. Wavai wanaishi katika eneo la mpaka wa mawasiliano kati ya lugha za Mande na za Atlantiki; hati yao iliwekwa katika Unicode 5.1 mwaka 2008 (kanda ya U+A500–A63F).