Bassa wuɖu
Kibassa
Niger-Kongo (Atlantiki-Kongo, Kru, magharibi, Bassa)
Kibassa (Bassa wuɖu, kwa jina la asili likimaanisha "usemi wa Bassa") ndicho kikubwa zaidi cha lugha za Kru za magharibi za familia ya Niger-Congo, na ni lugha kuu ya Kaunti ya Bassa iliyoko pwani ya Liberia. Hati ya Vah — mfumo wa kipekee wa asili wa silabi na alfabeti uliobuniwa na msomi Mbassa wa Liberia Thomas Narven Lewis karibu mwaka 1907 — hutumika kama alama ya utamaduni na utambulisho, ingawa katika maandishi ya kila siku hati ya Kilatini ndiyo inayotawala. Kibassa huonyesha sifa za kawaida za lugha za Kru: mfumo wa vokali saba, mfumo rahisi wa toni (juu/kati/chini), na vitenzi vinavyoonyesha hali kupitia mabadiliko ya toni katika viambishi. Kibassa kilikuwa lugha kuu ya pwani ya Liberia kabla ya ukoloni, na bado kina ushawishi kwa Kiingereza na Pijini ya Liberia kupitia michango yake ya kimsamiati.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kibassa
Maji
ne
/ne/
Moto
so
/so/
Jua
plɔ
/plɔ/
Mwezi
hwɔɖɔ
/hʷɔɖɔ/
Nyota
kùɖù
/kùɖù/
Mama
mãɖe
/mãɖe/
Baba
gbe
/ɡbe/
Mimi
M̀
/m̩/
Wewe
Ɓe
/ɓe/
Jina
nyɛ
/ɲɛ/
Jicho
di
/di/
Mkono
kɔ
/kɔ/
Moyo
kẽ
/kẽ/
Upendo
wɛ̃ɖaa
/wɛ̃ɖaː/
Mti
tu
/tu/
Nyumba
kõ
/kõ/
Mbwa
gbo
/ɡbo/
Paka
blete
/blete/
Kula
gbɔ̃a
/ɡbɔ̃a/
Kunywa
mɔ̃e
/mɔ̃e/
Moja
ɖaa
/ɖaː/
Mbili
sɔ̃
/sɔ̃/
Habari
nyɔɔnpe
/ɲɔːnpe/
Asante
mɔãĩ
/mɔãĩ/
Nzuri
nõ
/nõ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Niger-Congo (Atlantic-Congo, Kru, Western, Bassa) zinazohusiana
| Maana | Kibassa | Kimano | Kiodia | Kikreol cha Seychelles | Kibororo | Kidan | Kiga |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ne /ne/ | yi /ji/ | ପାଣି /paːɳi/ | delo /delo/ | yje /ʝje/ | yi /ji/ | nu /nu/ |
| Moto | so /so/ | kɔ /kɔ/ | ନିଆଁ /niãː/ | dife /dife/ | owe /ɔwe/ | siŋ /siŋ/ | la /la/ |
| Jua | plɔ /plɔ/ | lɛ /lɛ/ | ସୂର୍ଯ୍ୟ /suːɾjɔ/ | soley /solej/ | parado /paɾadu/ | lai /lai/ | hulu /hulu/ |
| Mwezi | hwɔɖɔ /hʷɔɖɔ/ | lɔ /lɔ/ | ଚନ୍ଦ୍ର /tʃɔndɾɔ/ | lalin /lalin/ | aroe /aɾɔe/ | siŋ /siŋ/ | ŋɔɔŋmɔ /ŋɔɔŋmɔ/ |
| Nyota | kùɖù /kùɖù/ | sĩ̄ã́ŋēlè /sĩ̄ã́ŋēlè/ | ତାରା /taɾa/ | zetwal /zetwal/ | kajewu /kaˈʒewu/ | céé /tséː/ | ŋulami /ŋùlámi/ |
| Mama | mãɖe /mãɖe/ | ɲɛ /ɲɛ/ | ମା /maː/ | manman /mãmã/ | e /e/ | da /da/ | nyɛ /ɲɛ/ |
| Baba | gbe /ɡbe/ | de /de/ | ବାପା /baːpaː/ | papa /papa/ | apyge /apɨɡe/ | de /de/ | tsɛ /tsɛ/ |
| Mimi | M̀ /m̩/ | mā /ma˧/ | ମୁଁ /mũ/ | mon /mɔ̃/ | imi /imi/ | ŋ̄ /ŋ̄/ | mi /mì/ |
| Wewe | Ɓe /ɓe/ | ī /ī/ | ତୁମେ /tume/ | ou /u/ | aki /aki/ | ī /i/ | bo /bo/ |
| Jina | nyɛ /ɲɛ/ | tɔ́ /tɔ́/ | ନାମ /namɔ/ | non /nɔ̃/ | ie /iɛ/ | tɔ́ /tɔ́/ | gbɛi /gbɛ́i/ |
| Jicho | di /di/ | mi /mi/ | ଆଖି /aːkʰi/ | lizye /lizje/ | ba /ba/ | ŋkɛ̃ /ŋkɛ̃/ | hiŋmɛi /hiŋmɛi/ |
| Mkono | kɔ /kɔ/ | kɔ /kɔ/ | ହାତ /haːtɔ/ | lanmen /lãmɛ̃/ | ekra /ekɾa/ | kɔ /kɔ/ | nine /nine/ |
| Moyo | kẽ /kẽ/ | gba /ɡba/ | ହୃଦୟ /hɾudɔjɔ/ | leker /lekeʁ/ | mara /maɾa/ | gbɔɔ /ɡbɔː/ | tsui /tsui/ |
| Upendo | wɛ̃ɖaa /wɛ̃ɖaː/ | ŋalo /ŋalo/ | ପ୍ରେମ /pɾemɔ/ | lanmour /lãmuʁ/ | cya /tʃja/ | be /be/ | suɔmɔ /suɔmɔ/ |
| Mti | tu /tu/ | ka /ka/ | ଗଛ /ɡɔtʃʰɔ/ | pye dibwa /pje dibwa/ | mae /mae/ | gbe /ɡbe/ | tso /tso/ |
| Nyumba | kõ /kõ/ | kpɛ /kpɛ/ | ଘର /ɡʱɔɾɔ/ | lakaz /lakaz/ | jara /jaɾa/ | kɔ /kɔ/ | shia /ʃia/ |
| Mbwa | gbo /ɡbo/ | gba /ɡba/ | କୁକୁର /kukuɾɔ/ | lisyen /lisjɛ̃/ | rebo /ɾebo/ | gbɛ /ɡbɛ/ | gbei /ɡbei/ |
| Paka | blete /blete/ | poso /poso/ | ବିଲେଇ /bilei/ | sat /sat/ | kuie /kwie/ | nyaa /ɲaː/ | adi /adi/ |
| Kula | gbɔ̃a /ɡbɔ̃a/ | mɛ /mɛ/ | ଖାଇବା /kʰaːɪbaː/ | manze /mãze/ | paje /paje/ | dɛ /dɛ/ | yɛ /jɛ/ |
| Kunywa | mɔ̃e /mɔ̃e/ | mi /mi/ | ପିଇବା /piːɪbaː/ | bwar /bwaʁ/ | aru /aɾu/ | mi /mi/ | nu /nu/ |
| Moja | ɖaa /ɖaː/ | do /do/ | ଏକ /ekɔ/ | enn /ɛn/ | mokojie /mokɔje/ | do /do/ | ekome /ekome/ |
| Mbili | sɔ̃ /sɔ̃/ | plɛ̀ɛ̀ /plɛː˩/ | ଦୁଇ /dui/ | de /de/ | pobe /pobe/ | plɛ̀ /plɛ˩/ | enyɔ /eɲɔ/ |
| Habari | nyɔɔnpe /ɲɔːnpe/ | ye /je/ | ନମସ୍କାର /nɔmɔskaːɾɔ/ | bonzour /bõzuʁ/ | are /aɾe/ | daka /daka/ | ɔ jɔ /ɔ jɔ/ |
| Asante | mɔãĩ /mɔãĩ/ | nyɛŋ /ɲɛŋ/ | ଧନ୍ୟବାଦ /dʱɔnjɔbaːdɔ/ | mersi /mɛʁsi/ | iya /ija/ | kpe /kpe/ | oyiwala /ojiwala/ |
| Nzuri | nõ /nõ/ | kɛlɛ /kɛlɛ/ | ଭଲ /bʱɔlɔ/ | bon /bõ/ | boe /bɔe/ | ka /ka/ | ekpakpa /ekpakpa/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.