chiManyika
מאניקה
ניז'ר-קונגו
מאנייקה (chiManyika) היא שפה בנטו מאשכול השונה (Glottolog S13a), המדוברת בפי כ-2 מיליון איש במחוז מאניקאלנד שבמזרח זימבבואה (סביב מוטארה/Old Umtali) ובאזורי הגבול הסמוכים של מחוז מאניקה שבמוזמביק. מבחינה היסטורית סווגה מאנייקה כניב של שונה במסגרת דוח האיחוד של דוק מ-1931, אך היא מוכרת יותר ויותר כחברת אשכול נבדלת בעלת מצאי לקסיקלי משלה, מאפיינים פונולוגיים (תבניות טוֹן ייחודיות למאנייקה והחלשת עיצורים) ומסורת ספרותית עשירה. בין דוברי מאנייקה המפורסמים נמנה ראש ממשלת זימבבואה לשעבר רוברט מוגאבה (יליד קוטמה שבמחוז זווימבה). חרף 2 מיליון דובריה, מאנייקה ניצבת בפני לחץ מתמשך מצד השונה התקנית בחינוך ובתקשורת; המסורת הספרותית של מאנייקה נשמרת באמצעות פיוט, היסטוריה שבעל פה (ngano) ושירה אזורית.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות במאניקה
מים
mvura
/mvuɾa/
אש
moto
/moto/
שמש
zuva
/zuva/
ירח
mwedzi
/mwedzi/
כוכב
nyeredzi
/ɲeredzi/
אמא
amai
/amai/
אבא
baba
/baba/
אני
ini
/ini/
אתה
iwe
/iwe/
שם
zita
/zita/
עין
ziso
/ziso/
יד
ruoko
/ɾwoko/
לב
mwoyo
/mwojo/
אהבה
rudo
/ɾudo/
עץ
muti
/muti/
בית
mhatso
/mhatso/
כלב
mbwa
/mbwa/
חתול
katsi
/katsi/
לאכול
kudya
/kudʒa/
לשתות
kumwa
/kumwa/
אחד
rimwe
/ɾimwe/
שתיים
piri
/piri/
שלום
makadii
/makadiː/
תודה
mazviita
/mazviita/
טוב
kunaka
/kunaka/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Niger-Congo קשורות
| משמעות | מאניקה | שונה | נדאו | סנה | שמבלה | טונגה (זמביה) | מצ׳מה |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | mvura /mvuɾa/ | mvura /mvuɾa/ | mvura /mvuɾa/ | madzi /madzi/ | mazi /mazi/ | meenda /meːnda/ | mringa /mɾiŋɡa/ |
| אש | moto /moto/ | moto /moto/ | muriro /muɾiɾo/ | moto /moto/ | moto /moto/ | mulilo /mulilo/ | mòò /moːʔ/ |
| שמש | zuva /zuva/ | zuva /zuva/ | zuva /zuva/ | dzuwa /dzuwa/ | zuwa /zuwa/ | zuba /zuba/ | ìsùwà /isuwa/ |
| ירח | mwedzi /mwedzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwedzi /mwedzi/ | mwezi /mwezi/ | mwezi /mwezi/ | mwezi /mwezi/ |
| כוכב | nyeredzi /ɲeredzi/ | nyeredzi /ɲeredzi/ | nyenyedzi /ɲeɲedzi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeɲezi/ | nyenyezi /ɲeˈɲezi/ | nyenyeri /ɲeɲeri/ |
| אמא | amai /amai/ | amai /amai/ | amai /amai/ | mai /mai/ | mama /mama/ | bama /bama/ | mama /mama/ |
| אבא | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | baba /baba/ | bataata /bataːta/ | baba /baba/ |
| אני | ini /ini/ | ini /ini/ | ini /ini/ | ine /ine/ | niye /nije/ | ime /ime/ | inyi /iɲi/ |
| אתה | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | iwe /iwe/ | weye /weje/ | iwe /iwe/ | uwe /uwe/ |
| שם | zita /zita/ | zita /zita/ | zina /zina/ | dzina /dzina/ | izina /izina/ | izina /iˈziːna/ | irina /irina/ |
| עין | ziso /ziso/ | ziso /ziso/ | ziso /ziso/ | diso /diso/ | izo /izo/ | liso /liso/ | rítiò /ɾitio/ |
| יד | ruoko /ɾwoko/ | ruoko /ɾwoko/ | chanza /tʃanza/ | nkono /nkono/ | ukono /ukono/ | kuboko /kuboko/ | kùoòko /kuoːko/ |
| לב | mwoyo /mwojo/ | mwoyo /mwojo/ | mwoyo /mwojo/ | mtima /mtima/ | mwoyo /mwojo/ | moyo /mojo/ | mòyò /mojo/ |
| אהבה | rudo /ɾudo/ | rudo /ɾudo/ | rudo /ɾudo/ | kufuna /kufuna/ | kwenda /kwenda/ | luyando /lujando/ | ìkwenda /ikwenda/ |
| עץ | muti /muti/ | muti /muti/ | muti /muti/ | mtengo /mteŋɡo/ | mti /mti/ | cisamu /tʃisamu/ | mtí /mti/ |
| בית | mhatso /mhatso/ | imba /imba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | nyumba /ɲumba/ | ng'anda /ŋanda/ | nyumba /ɲumba/ |
| כלב | mbwa /mbwa/ | imbwa /imbwa/ | imbga /imbɡa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | muvwa /muvwa/ | mbwa /mbwa/ |
| חתול | katsi /katsi/ | katsi /katsi/ | kiti /kiti/ | paka /paka/ | paka /paka/ | kaaze /kaːze/ | paka /paka/ |
| לאכול | kudya /kudʒa/ | kudya /kudja/ | kudya /kudʒa/ | kudya /kudja/ | kuya /kuja/ | kulya /kulja/ | ìlya /iʎa/ |
| לשתות | kumwa /kumwa/ | kunwa /kunwa/ | kunwa /kunwa/ | kumwa /kumwa/ | kunywa /kuɲwa/ | kunywa /kuɲwa/ | ìnyo /iɲo/ |
| אחד | rimwe /ɾimwe/ | potsi /potsi/ | chimwe /tʃimwe/ | posi /posi/ | imo /imo/ | -mwi /mwi/ | ìmwí /imwi/ |
| שתיים | piri /piri/ | piri /piri/ | piri /piɾi/ | piŵiri /piwiri/ | mbili /mbili/ | -bili /bili/ | iwi /iwi/ |
| שלום | makadii /makadiː/ | mhoro /mhoɾo/ | mhoroi /mhoɾoji/ | mwadzukabwanji /mwadzukabwandʒi/ | nashukuru /naʃukuɾu/ | mwabuka buti /mwabuka buti/ | máshàlòmà /maʃaloma/ |
| תודה | mazviita /mazviita/ | maita /maita/ | ndatenda /ndatenda/ | ndatenda /ndatenda/ | asante /asante/ | twalumba /twalumba/ | ahsànte /ahsante/ |
| טוב | kunaka /kunaka/ | chakanaka /tʃakanaka/ | kanaka /kanaka/ | nadidi /nadidi/ | hedi /hedi/ | kabotu /kabotu/ | ìchá /itʃa/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.