Dangme
אדנגמה
אטלנטית-קונגו (וולטה-ניז'ר, קווה, גא-אדנגמה)
אדנגמה (דנגמה) היא שפת בני האדנגמה בדרום-מזרח גאנה, הכוללת כמה זנים קרובים זה לזה (אדה, קרובו, אוסודוקו, שאי, נינגו, גבוגבלה). אחות לשפת הגַּא (gaa) בתוך ענף הגא-אדנגמה של שפות הקְווָה הניז'ר-קונגוליות. לבני האדנגמה מסורת שבעל-פה עשירה, והם נודעים בטקסי ההתבגרות הנשיים דיפּו, המתקיימים בפועל עד היום. שפה טונאלית בעלת שני מִשלבים מנוגדים; הרמוניית תנועות מסוג ATR וסימון אספקט באמצעות תחיליות. נתמכת בידי הממשלה כאחת מ-11 השפות הלאומיות, עם תוכניות לאוריינות ושידורי BBC/GBC.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות באדנגמה
מים
nyu
/ɲu/
אש
la
/la/
שמש
hyɛ
/çɛ/
ירח
nyɔnyɔɛ
/ɲɔɲɔɛ/
כוכב
ŋulami
/ŋulami/
אמא
nyɛ
/ɲɛ/
אבא
tsɛ
/tsɛ/
אני
i
/i/
אתה
mo
/mo/
שם
biɛ
/biɛ/
עין
hiŋmɛ
/hiŋmɛ/
יד
nine
/nine/
לב
tsui
/tsui/
אהבה
suɔmi
/suɔmi/
עץ
tso
/tso/
בית
we
/we/
כלב
gbe
/ɡbe/
חתול
adi
/adi/
לאכול
ye
/je/
לשתות
nu
/nu/
אחד
kake
/kake/
שתיים
enyɔ
/eɲɔ/
שלום
daa
/daː/
תודה
ojakuɛ
/odʒakwɛ/
טוב
hɛŋmi
/hɛŋmi/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Atlantic-Congo (Volta-Niger, Kwa, Ga-Adangme) קשורות
| משמעות | אדנגמה | גא | אג'ה | סנגו | גן (מינה) | דגמה | איסוקו |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | nyu /ɲu/ | nu /nu/ | esi /esi/ | ngu /ŋɡu/ | tsi /tsi/ | mọn /mɔn/ | ame /ame/ |
| אש | la /la/ | la /la/ | ezo /ezo/ | wa /wa/ | dzo /dzo/ | ọmạrị /ɔmaɾi/ | erae /eɾae/ |
| שמש | hyɛ /çɛ/ | hulu /hulu/ | ewe /ewe/ | lâ /la/ | ɣe /ɣe/ | ọvịnị /ɔvini/ | ọvẹ /ɔvɛ/ |
| ירח | nyɔnyɔɛ /ɲɔɲɔɛ/ | ŋɔɔŋmɔ /ŋɔɔŋmɔ/ | esun /esun/ | nzë /nzɛ/ | dzinkɛ /dʒinkɛ/ | ọsọ /ɔsɔ/ | ọwa /ɔwa/ |
| כוכב | ŋulami /ŋulami/ | ŋulami /ŋùlámi/ | ɣletivi /ɣletivi/ | tongoro /toŋɡoro/ | ɣletsivi /ɣletsivi/ | esi /esi/ | esi /esi/ |
| אמא | nyɛ /ɲɛ/ | nyɛ /ɲɛ/ | nɔ /nɔ/ | mama /mama/ | nɔ /nɔ/ | inyeyẹ /iɲɛjɛ/ | oni /oni/ |
| אבא | tsɛ /tsɛ/ | tsɛ /tsɛ/ | to /to/ | babâ /baba/ | tɔ /tɔ/ | etete /etete/ | ọsẹ /ɔsɛ/ |
| אני | i /i/ | mi /mì/ | nyɛ /ɲɛ/ | mbi /mbi/ | nyɛ /ɲɛ/ | mẹ /mɛ/ | mẹ /mɛ/ |
| אתה | mo /mo/ | bo /bo/ | wo /wo/ | mo /mo/ | wò /wò/ | wo /wo/ | whẹ /ʍɛ/ |
| שם | biɛ /biɛ/ | gbɛi /gbɛ́i/ | nyikɔ /ɲikɔ/ | iri /iri/ | ŋkɔ /ŋkɔ/ | eni /eni/ | odẹ /odɛ/ |
| עין | hiŋmɛ /hiŋmɛ/ | hiŋmɛi /hiŋmɛi/ | ŋku /ŋku/ | lê /lɛ/ | ŋku /ŋku/ | enẹ /enɛ/ | ẹro /ɛɾo/ |
| יד | nine /nine/ | nine /nine/ | alɔ /alɔ/ | maboko /maboko/ | alɔ /alɔ/ | ọnẹ /ɔnɛ/ | obọ /obɔ/ |
| לב | tsui /tsui/ | tsui /tsui/ | dzi /dzi/ | bê /bɛ/ | dzi /dzi/ | ọkọmpọnị /ɔkɔmpɔni/ | udu /udu/ |
| אהבה | suɔmi /suɔmi/ | suɔmɔ /suɔmɔ/ | lɔ̃ /lɔ̃/ | ndoyê /ndojɛ/ | lɔ̃lɔ̃ /lɔ̃lɔ̃/ | inyiẹna /iɲjɛna/ | ọsuọ /ɔswɔ/ |
| עץ | tso /tso/ | tso /tso/ | ati /ati/ | kêkê /kɛkɛ/ | ati /ati/ | eyo /ejo/ | orhan /oɾan/ |
| בית | we /we/ | shia /ʃia/ | avia /avia/ | dâ /da/ | aƒe /aɸe/ | ọsụnẹ /ɔsunɛ/ | uwowhe /uwowhe/ |
| כלב | gbe /ɡbe/ | gbei /ɡbei/ | avu /avu/ | mbo /mbo/ | avu /avu/ | ifụnị /ifuni/ | ebọ /ebɔ/ |
| חתול | adi /adi/ | adi /adi/ | ami /ami/ | nyao /ɲao/ | agbo /aɡbo/ | ọchẹ /ɔtʃɛ/ | ọtọmha /ɔtɔmha/ |
| לאכול | ye /je/ | yɛ /jɛ/ | ɖu /ɖu/ | te /te/ | ɖu /ɖu/ | re /ɾe/ | re /ɾe/ |
| לשתות | nu /nu/ | nu /nu/ | nu /nu/ | nyon /ɲon/ | no /no/ | da /da/ | da /da/ |
| אחד | kake /kake/ | ekome /ekome/ | ɖeka /ɖeka/ | oko /oko/ | ɖeka /ɖeka/ | ọmọ /ɔmɔ/ | ọvo /ɔvo/ |
| שתיים | enyɔ /eɲɔ/ | enyɔ /eɲɔ/ | eve /eve/ | ûse /use/ | eve /eve/ | eva /eva/ | ivẹ /ivɛ/ |
| שלום | daa /daː/ | ɔ jɔ /ɔ jɔ/ | nɛnɛ /nɛnɛ/ | bara mo /bara mo/ | ado /ado/ | amọn /amɔn/ | mavọ /mavɔ/ |
| תודה | ojakuɛ /odʒakwɛ/ | oyiwala /ojiwala/ | amɛ akpe /amɛ akpe/ | singila /siŋɡila/ | akpe /akpe/ | nani /nani/ | migwo /miɡwo/ |
| טוב | hɛŋmi /hɛŋmi/ | ekpakpa /ekpakpa/ | nyo /ɲo/ | nzöni /nzəni/ | nyo /ɲo/ | ekenẹ /ekenɛ/ | ọwhọ /ɔwhɔ/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.