Umbeyajts
Tiếng Huave San Mateo del Mar
Ngôn ngữ cô lập
Tiếng Huave (tự danh Umbeyajts trong phương ngữ San Mateo del Mar, cũng gọi Ombeayiüts trong phương ngữ San Dionisio) là một ngôn ngữ biệt lập được khoảng 12.000 người nói tại bốn đô thị nhỏ thuộc hệ thống đầm phá Thái Bình Dương của Eo đất Tehuantepec ở Oaxaca, Mexico. Dù đã có hơn một thế kỷ nghiên cứu so sánh, tiếng Huave vẫn không thể xếp vào bất kỳ ngữ hệ lớn hơn nào — các đề xuất gắn nó với ngữ hệ Otomangue, Mixe-Zoque hay Maya đều không đạt được sự đồng thuận. Người Huave theo truyền thống là ngư dân và người sản xuất muối, gắn bó sâu sắc với hệ sinh thái đầm phá; vũ trụ quan của họ lấy đầm phá làm trung tâm như một thực thể sống thiêng liêng. Bốn phương ngữ Huave (San Mateo, San Dionisio, San Francisco, Santa María) cho thấy sự phân kỳ đáng kể sau nhiều thế kỷ tương đối biệt lập. San Mateo del Mar, cộng đồng lớn nhất với số người nói đông nhất, là trọng tâm của phần lớn công tác ghi chép ngôn ngữ.
Nơi được sử dụng
31 từ cốt lõi trong Tiếng Huave San Mateo del Mar
Nước
nadam
/nadam/
Lửa
mbas
/mbas/
Mặt trời
nüt
/nɨt/
Mặt trăng
kawak
/kawak/
Sao
nüzot
/nɯsot/
Mẹ
mim
/mim/
Cha
tat
/tat/
Tôi
xike
/ʃike/
Bạn
ikooch
/ikoːtʃ/
Tên
narangan
/naɾaŋgan/
Mắt
nawi
/nawi/
Tay
witsam
/witsam/
Tim
naxey
/naʃej/
Yêu
amongoch
/amoŋotʃ/
Cây
neel
/neːl/
Nhà
nej
/neh/
Chó
pet
/pet/
Mèo
mixt
/miʃt/
Ăn
atsaj
/atsah/
Uống
amix
/amiʃ/
Một
nop
/nop/
Hai
ijpx
/ihpʃ/
Xin chào
ngwene
/ŋwene/
Cảm ơn
mongoy
/moŋoj/
Tốt
nasaj
/nasah/
Nguồn
So sánh từ vựng
So sánh với các ngôn ngữ Language isolate liên quan
| Nghĩa | Tiếng Huave San Mateo del Mar | Tiếng Itzá Maya | Tiếng Amis | Tiếng Q'anjob'al | Tiếng Sakizaya | Tiếng Maya Yucatec | Tiếng Ndonga |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Nước | nadam /nadam/ | jaʼ /haʔ/ | nanom /nanom/ | haʼ /haʔ/ | nanum /nanum/ | jaʼ /haʔ/ | omeya /omeja/ |
| Lửa | mbas /mbas/ | kʼakʼ /kʼakʼ/ | namal /namal/ | qʼaʼ /qʼaʔ/ | lamal /lamal/ | kʼáakʼ /kʼaːkʼ/ | omulilo /omulilo/ |
| Mặt trời | nüt /nɨt/ | kʼin /kʼin/ | cidal /tsiðal/ | kʼuʼ /kʼuʔ/ | cidal /tʃidal/ | kʼiin /kʼiːn/ | etango /etaŋɡo/ |
| Mặt trăng | kawak /kawak/ | uj /uh/ | folad /folað/ | ixaw /iʃaw/ | bulad /bulad/ | uj /uh/ | omwedhi /omweði/ |
| Sao | nüzot /nɯsot/ | ekʼ /ekʼ/ | fo'is /foʔis/ | txʼumel /tʂʼumel/ | bo'is /boʔis/ | eekʼ /eːkʼ/ | onyofi /oɲofi/ |
| Mẹ | mim /mim/ | naʼ /naʔ/ | ina /ina/ | mim /mim/ | ina /ina/ | naʼ /naʔ/ | meme /meme/ |
| Cha | tat /tat/ | tat /tat/ | ama /ama/ | mam /mam/ | ama /ama/ | taata /taːta/ | tate /tate/ |
| Tôi | xike /ʃike/ | ten /ten/ | kako /kako/ | ayin /ʔajin/ | zaku /ʐaku/ | teen /teːn/ | ame /ame/ |
| Bạn | ikooch /ikoːtʃ/ | tech /tetʃ/ | kiso /kiso/ | hach /hatʃ/ | kisu /kisu/ | teech /teːtʃ/ | ngoye /ŋoje/ |
| Tên | narangan /naɾaŋgan/ | kʼabaʼ /kʼaɓaʔ/ | ngangan /ŋaŋan/ | bʼi /ɓi/ | ngangan /ŋaŋan/ | kʼaabaʼ /kʼaːɓaʔ/ | edhina /eðina/ |
| Mắt | nawi /nawi/ | ich /itʃ/ | mata /mata/ | sat /sat/ | mata /mata/ | ich /itʃ/ | eho /eho/ |
| Tay | witsam /witsam/ | kʼab /kʼab/ | kamay /kamaj/ | qʼab /qʼab/ | kamay /kamai/ | kʼabʼ /kʼaɓ/ | oshikaha /oʃikaha/ |
| Tim | naxey /naʃej/ | pukʼsikʼal /pukʼsikʼal/ | faloko' /falokoʔ/ | kʼulul /kʼulul/ | gawang /ɡawaŋ/ | puksiʼikʼal /puksiʔikʼal/ | omutima /omutima/ |
| Yêu | amongoch /amoŋotʃ/ | yakunti /jakunti/ | maolah /maolah/ | kamkʼulal /kamkʼulal/ | maolah /maolah/ | yaakuntej /jaːkunteh/ | ohole /ohole/ |
| Cây | neel /neːl/ | cheʼ /tʃeʔ/ | kilang /kilaŋ/ | teʼ /teʔ/ | kilang /kilaŋ/ | cheʼ /tʃeʔ/ | omuti /omuti/ |
| Nhà | nej /neh/ | nah /nah/ | loma' /lomaʔ/ | na /na/ | luma /luma/ | naj /nah/ | egumbo /eɡumbo/ |
| Chó | pet /pet/ | pekʼ /pekʼ/ | wacu /watsu/ | tzʼiʼ /tsʼiʔ/ | waco /watʃo/ | peekʼ /peːkʼ/ | ombwa /ombwa/ |
| Mèo | mixt /miʃt/ | mis /mis/ | posi /posi/ | mes /mes/ | posi /posi/ | miis /miːs/ | okashima /okaʃima/ |
| Ăn | atsaj /atsah/ | jant /hant/ | komaen /komaən/ | lo /lo/ | hekal /hekal/ | jaant /haːnt/ | lya /ʎa/ |
| Uống | amix /amiʃ/ | ukʼ /ukʼ/ | minom /minom/ | uku /uku/ | mihecak /mihetʃak/ | ukʼul /ukʼul/ | nwa /nwa/ |
| Một | nop /nop/ | jun /hun/ | cecay /tsetsaj/ | jun /hun/ | cacay /tʃatʃai/ | jun /hun/ | -mwe /mwe/ |
| Hai | ijpx /ihpʃ/ | kaʼ /kaʔ/ | tosa /tosaʔ/ | kabʼ /kaɓ/ | tusa /tusa/ | kaʼ /kaʔ/ | vali /vali/ |
| Xin chào | ngwene /ŋwene/ | bʼix a tʼan /biʃ a tʼan/ | nga'ay ho /ŋaʔaj ho/ | kawal /kawal/ | marayas /maɾajas/ | baʼax ka waʼalik /baʔaʃ ka waʔalik/ | wa lalapo /wa lalapo/ |
| Cảm ơn | mongoy /moŋoj/ | dios bʼotik /dios botik/ | aray /araj/ | yuhwal /juhwal/ | lalumahan /lalumahan/ | dios boʼotik /dios boʔotik/ | tangi /taŋɡi/ |
| Tốt | nasaj /nasah/ | malobʼ /malob/ | kapah /kapah/ | watxʼ /watʃʼ/ | kapah /kapah/ | maʼalob /maʔalob/ | -nawa /nawa/ |
Một phần của LangMap — dự án trực quan hóa ngôn ngữ. Đây là bản tóm tắt tĩnh, có thể thu thập; bản đồ tương tác cung cấp âm thanh phát âm, bộ lọc và chế độ xem địa cầu.