Thaw a tnaw
Kithao
Kiaustronesia
Kithao (Sao, jina la kujiita Thaw a tnaw "lugha ya Kithao") ni mojawapo ya lugha za Kiaustronesia zilizo hatarini kubwa zaidi kutoweka, ikiwa na wazungumzaji asilia wafasaha takriban 5 tu waliosalia miongoni mwa Wathao wapatao 600 wa kabila hilo. Wathao wamejikita katika Ziwa Jua na Mwezi (linalojulikana pia kama Ziwa Candidius) katikati mwa Taiwan, ambako ndio wenyeji wa asili. Kiisimu, Kithao ndiyo lugha pekee iliyosalia ya Kiformosa cha Tambarare za Magharibi — dada wa lugha kadhaa za Kiformosa cha Tambarare zilizotoweka za pwani ya magharibi ya Taiwan (Hoanya, Babuza, Papora, n.k.) zilizotoweka wakati wa makazi ya Wahan wa China katika karne ya 17-19. Upweke wa kiisimu wa Kithao huifanya kuwa na thamani ya pekee kwa ujenzi upya wa kihistoria wa lugha za Kiaustronesia. Kilitambuliwa kuwa taifa la 10 rasmi la wenyeji wa asili wa Taiwan mwaka 2001 baada ya utetezi mpana wa jamii.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kithao
Maji
nanum
/nanum/
Moto
apuy
/apuj/
Jua
fitulha
/fituʎa/
Mwezi
furaz
/fuɾað/
Nyota
fitu'ish
/fituʔiʃ/
Mama
ina
/ina/
Baba
ama
/ama/
Mimi
yaku
/jaku/
Wewe
ihu
/ʔihu/
Jina
tanan
/tanan/
Jicho
maca
/maθa/
Mkono
lima
/lima/
Moyo
putul
/putul/
Upendo
suka
/suka/
Mti
lhalum
/ʎalum/
Nyumba
kayan
/kajan/
Mbwa
atu
/atu/
Paka
posi
/posi/
Kula
kuman
/kuman/
Kunywa
naqayan
/naqajan/
Moja
tata
/tata/
Mbili
tusha
/tuʃa/
Habari
ya
/ja/
Asante
mihu
/mihu/
Nzuri
kapah
/kapah/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian zinazohusiana
| Maana | Kithao | Kisakizaya | Kiamis | Kitao (Yami) | Proto-Austronesia | Kibunun | Kingaju |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nanum /nanum/ | nanum /nanum/ | nanom /nanom/ | ranom /ranom/ | *daNum /daNum/ | danum /danum/ | danum /danum/ |
| Moto | apuy /apuj/ | lamal /lamal/ | namal /namal/ | apuy /apuj/ | *Sapuy /Sapuy/ | sapuz /sapuz/ | apui /apui/ |
| Jua | fitulha /fituʎa/ | cidal /tʃidal/ | cidal /tsiðal/ | araw /araw/ | *waRi /waRi/ | vali /vali/ | matanandau /matanandau/ |
| Mwezi | furaz /fuɾað/ | bulad /bulad/ | folad /folað/ | vehan /vehan/ | *bulaN /bulaN/ | buan /buan/ | bulan /bulan/ |
| Nyota | fitu'ish /fituʔiʃ/ | bo'is /boʔis/ | fo'is /foʔis/ | vituen /vituən/ | *bituqen /bituqen/ | bintuhan /bintuhan/ | bintang /bintaŋ/ |
| Mama | ina /ina/ | ina /ina/ | ina /ina/ | ina /ina/ | *ina /ina/ | tina /tina/ | indu /indu/ |
| Baba | ama /ama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | *ama /ama/ | tama /tama/ | bapa /bapa/ |
| Mimi | yaku /jaku/ | zaku /ʐaku/ | kako /kako/ | yaken /jakən/ | *aku /aku/ | saikin /saikin/ | aku /aku/ |
| Wewe | ihu /ʔihu/ | kisu /kisu/ | kiso /kiso/ | imo /ʔimo/ | *iSu /iSu/ | suu /suʔu/ | ikau /ikau/ |
| Jina | tanan /tanan/ | ngangan /ŋaŋan/ | ngangan /ŋaŋan/ | ngaran /ŋaran/ | *ŋajan /ŋajan/ | ngaan /ŋaan/ | aran /aran/ |
| Jicho | maca /maθa/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | *maCa /maCa/ | mata /mata/ | mate /mate/ |
| Mkono | lima /lima/ | kamay /kamai/ | kamay /kamaj/ | kamay /kamaj/ | *lima /lima/ | ima /ima/ | lengen /ləŋən/ |
| Moyo | putul /putul/ | gawang /ɡawaŋ/ | faloko' /falokoʔ/ | paso /paso/ | *pusuq /pusuq/ | is-ang /isaŋ/ | atei /atei/ |
| Upendo | suka /suka/ | maolah /maolah/ | maolah /maolah/ | makakdeng /makakdəŋ/ | — /—/ | madaidaz /madaidaz/ | sinta /sinta/ |
| Mti | lhalum /ʎalum/ | kilang /kilaŋ/ | kilang /kilaŋ/ | kayo /kajo/ | *kaSiw /kaSiw/ | kahu /kahu/ | kayu /kaju/ |
| Nyumba | kayan /kajan/ | luma /luma/ | loma' /lomaʔ/ | vahay /vahaj/ | *Rumaq /Rumaq/ | lumaq /lumaq/ | huma /huma/ |
| Mbwa | atu /atu/ | waco /watʃo/ | wacu /watsu/ | ino /ino/ | *asu /asu/ | asu /asu/ | asu /asu/ |
| Paka | posi /posi/ | posi /posi/ | posi /posi/ | koving /koviŋ/ | — /—/ | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | posa /posa/ |
| Kula | kuman /kuman/ | hekal /hekal/ | komaen /komaən/ | kuman /kuman/ | *kaen /kaen/ | maun /maun/ | kuman /kuman/ |
| Kunywa | naqayan /naqajan/ | mihecak /mihetʃak/ | minom /minom/ | minum /minum/ | *inum /inum/ | muqun /muqun/ | mihop /mihop/ |
| Moja | tata /tata/ | cacay /tʃatʃai/ | cecay /tsetsaj/ | asa /asa/ | *isa /isa/ | tasa /tasa/ | ije /ije/ |
| Mbili | tusha /tuʃa/ | tusa /tusa/ | tosa /tosaʔ/ | doa /doa/ | *duSa /duSa/ | dusa /dusa/ | due /ˈdue/ |
| Habari | ya /ja/ | marayas /maɾajas/ | nga'ay ho /ŋaʔaj ho/ | akokay /akokaj/ | — /—/ | uninang /uninaŋ/ | tabea /tabea/ |
| Asante | mihu /mihu/ | lalumahan /lalumahan/ | aray /araj/ | ayoy /ajoj/ | — /—/ | uninang /uninaŋ/ | sahindai /sahindai/ |
| Nzuri | kapah /kapah/ | kapah /kapah/ | kapah /kapah/ | mapia /mapia/ | — /—/ | masial /masial/ | bahalap /bahalap/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.