Hiri Motu

Kihiri Motu

Kiaustronesia

FamiliaKiaustronesia Wasemaji~120K L2 + ~10K L1 HatiKilatini NchiPapua Guinea Mpya Lugha rasmiPapua Guinea Mpya Uhai wa lughasalama ISO 639-3hmo

Hiri Motu (Police Motu) ni aina rahisi ya mawasiliano (contact variety) ya lugha ya Kimotu ya Papua New Guinea, iliyobuniwa awali kama lugha ya mawasiliano ya kibiashara kwa safari za kibiashara za Hiri kati ya watu wa Kimotu wa Port Moresby na watu wa Mkoa wa Gulf. Aina hii ilirahisishwa zaidi na kusanifishwa na Royal Papuan Constabulary (Police Motu) na utawala wa kikoloni wa Australia katika karne ya 19 na mwanzoni mwa karne ya 20 ili kutumika kama lugha ya mawasiliano ya kikanda. Hiri Motu ikawa mojawapo ya lugha tatu rasmi za Papua New Guinea chini ya Katiba ya Uhuru ya mwaka 1975, sambamba na Kiingereza na Tok Pisin. Hata hivyo, tangu uhuru Hiri Motu imekuwa ikipoteza nafasi kwa kasi kwa Tok Pisin (tpi), ambayo imeibuka kama lugha kuu ya mawasiliano ya PNG nzima, hasa miongoni mwa vizazi vichanga. Kiisimu, Hiri Motu hutumia fonolojia na sarufi sanifu rahisi ya Kimotu pamoja na maneno ya mkopo yatokanayo na Kiingereza cha Australia kwa teknolojia ya kisasa.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kihiri Motu

Maji

ranu

/ɾanu/

Moto

lahi

/lahi/

Jua

dina

/dina/

Mwezi

hua

/hua/

Nyota

hisiu

/hisiu/

Mama

sina

/sina/

Baba

tama

/tama/

Mimi

lau

/lau/

Wewe

oi

/oi/

Jina

ladana

/laˈdana/

Jicho

matana

/matana/

Mkono

ima

/ima/

Moyo

kudouna

/kudouna/

Upendo

lalokau

/lalokau/

Mti

au

/au/

Nyumba

ruma

/ɾuma/

Mbwa

sisia

/sisia/

Paka

pusi

/pusi/

Kula

ania

/ania/

Kunywa

inua

/inua/

Moja

ta

/ta/

Mbili

rua

/rua/

Habari

namona

/namona/

Asante

tanikiu

/tanikiu/

Nzuri

namo

/namo/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Austronesian zinazohusiana

Maana Kihiri MotuKimotuKifijiKitokelauKiniueKituvaluKipuyuma
Maji ranu /ɾanu/ ranu /ɾanu/ wai /wai/ vai /vai/ vai /vai/ vai /vai/ enay /enai/
Moto lahi /lahi/ lahi /lahi/ buka /mbuka/ afi /afi/ afi /afi/ afi /afi/ apuy /apui/
Jua dina /dina/ dina /dina/ matanisiga /matanisiŋa/ la /la/ /laː/ laa /laː/ kadaw /kadaw/
Mwezi hua /hua/ hua /hua/ vula /βula/ malama /malama/ mahina /mahina/ masina /masina/ bulan /buɭan/
Nyota hisiu /hisiu/ hisiu /hisiu/ kalokalo /kalokalo/ fetu /fetu/ fetū /feˈtuː/ fetū /feˈtuː/ vituwan /vituwan/
Mama sina /sina/ sinana /sinana/ tina /tina/ mātua /maːtua/ matua fifine /matua fifine/ maatua /maːtua/ ina /ina/
Baba tama /tama/ tamana /tamana/ tama /tama/ tamana /tamana/ matua taane /matua taːne/ tamana /tamana/ ama /ama/
Mimi lau /lau/ lau /lau/ au /au/ au /au/ au /au/ au /au/ kuiku /kuiku/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.