Hiri Motu
Kihiri Motu
Austronesian
Hiri Motu (Police Motu) is a simplified contact variety of the Motu language of Papua New Guinea, originally developed as a trade lingua franca for the Hiri trading expeditions between the Motu people of Port Moresby and the Gulf Province peoples. The variety was further simplified and standardized by the Royal Papuan Constabulary (Police Motu) and Australian colonial administration in the 19th-early 20th centuries to serve as a regional lingua franca. Hiri Motu became one of three official languages of Papua New Guinea under the 1975 Independence Constitution, alongside English and Tok Pisin. However, since independence Hiri Motu has been steadily losing ground to Tok Pisin (tpi), which has emerged as the dominant pan-PNG lingua franca, particularly in younger generations. Linguistically, Hiri Motu uses simplified Motu phonology and grammar with Australian English-derived loanwords for modern technology.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kihiri Motu
Maji
ranu
/ɾanu/
Moto
lahi
/lahi/
Jua
dina
/dina/
Mwezi
hua
/hua/
Mama
sina
/sina/
Baba
tama
/tama/
Kula
ania
/ania/
Kunywa
inua
/inua/
Upendo
lalokau
/lalokau/
Moyo
kudouna
/kudouna/
Mti
au
/au/
Nyumba
ruma
/ɾuma/
Mbwa
sisia
/sisia/
Paka
pusi
/pusi/
Mkono
imana
/imana/
Jicho
matana
/matana/
Habari
namona
/namona/
Asante
tanikiu
/tanikiu/
Moja
ta
/ta/
Nzuri
namo
/namo/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian zinazohusiana
| Maana | Kihiri Motu | Kimotu | Kifiji | Kipuyuma | Kitokelau | Kibatak Toba | Kisamoa |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ranu /ɾanu/ | ranu /ɾanu/ | wai /wai/ | enay /enai/ | vai /vai/ | aek /aek/ | vai /vai/ |
| Moto | lahi /lahi/ | lahi /lahi/ | buka /mbuka/ | apuy /apui/ | afi /afi/ | api /api/ | afi /afi/ |
| Jua | dina /dina/ | dina /dina/ | siga /siŋa/ | kadaw /kadaw/ | la /la/ | mata ni ari /mata ni ari/ | lā /laː/ |
| Mwezi | hua /hua/ | hua /hua/ | vula /βula/ | kuwalan /kuwalan/ | malama /malama/ | bulan /bulan/ | māsina /maːsina/ |
| Mama | sina /sina/ | sinana /sinana/ | tina /tina/ | ina /ina/ | matua /matua/ | ina /ina/ | tinā /tinaː/ |
| Baba | tama /tama/ | tamana /tamana/ | tama /tama/ | ama /ama/ | tamana /tamana/ | ama /ama/ | tamā /tamaː/ |
| Kula | ania /ania/ | aniani /aniani/ | kana /kana/ | kuman /kuman/ | kai /kai/ | mangan /maŋan/ | ʻai /ʔai/ |
| Kunywa | inua /inua/ | inuinu /inuinu/ | gunu /ŋunu/ | enpa /enpa/ | inu /inu/ | minum /minum/ | inu /inu/ |
| Upendo | lalokau /lalokau/ | lalokau /lalokau/ | loloma /loloma/ | ulaw /ulaw/ | alofa /alofa/ | holong /holoŋ/ | alofa /alofa/ |
| Moyo | kudouna /kudouna/ | kudouna /kudouna/ | uto /uto/ | kalumetan /kalumetan/ | fatu /fatu/ | roha /roha/ | loto /loto/ |
| Mti | au /au/ | au /au/ | kau /kau/ | kawi /kawi/ | lakau /lakau/ | hau /hau/ | laʻau /laʔau/ |
| Nyumba | ruma /ɾuma/ | ruma /ɾuma/ | vale /βale/ | ruma /ɾuma/ | fale /fale/ | jabu /dʒabu/ | fale /fale/ |
| Mbwa | sisia /sisia/ | sisia /sisia/ | koli /koli/ | suwan /suwan/ | kuli /kuli/ | biang /biaŋ/ | maile /maile/ |
| Paka | pusi /pusi/ | gosi /ɡosi/ | pusi /pusi/ | kating /katiŋ/ | pusi /pusi/ | huting /hutiŋ/ | pusi /pusi/ |
| Mkono | imana /imana/ | imana /imana/ | liga /liŋa/ | lima /lima/ | lima /lima/ | tangan /taŋan/ | lima /lima/ |
| Jicho | matana /matana/ | matana /matana/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Habari | namona /namona/ | namo gida /namo ɡida/ | bula /mbula/ | marayas /maɾajas/ | malo ni /malo ni/ | horas /horas/ | talofa /talofa/ |
| Asante | tanikiu /tanikiu/ | oi namo /oi namo/ | vinaka /βinaka/ | kasapakan /kasapakan/ | fakafetai /fakafetai/ | mauliate /mauliate/ | faʻafetai /faʔafetai/ |
| Moja | ta /ta/ | ta /ta/ | dua /ndua/ | sa /sa/ | tahi /tahi/ | sada /sada/ | tasi /tasi/ |
| Nzuri | namo /namo/ | namo /namo/ | vinaka /βinaka/ | mauruway /mauɾuwai/ | lelei /lelei/ | denggan /deŋɡan/ | lelei /lelei/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.