Agta

Kiagta cha Cagayán cha Kati

Kiaustronesia

FamiliaKiaustronesia Wasemaji~600 (UNESCO: severely endangered) HatiKilatini NchiUfilipino Lugha rasmiHapana (Kifilipino/Kiingereza ni rasmi; lugha za Agta zinatambuliwa kama lugha za jamii) Uhai wa lughahatari sana ISO 639-3agt

Kiagta cha Cagayan ya Kati ni mojawapo ya lugha ndogo za Kiaustronesia zinazohusiana na Wanegrito wa kaskazini mwa Luzon, Ufilipino, kinachozungumzwa na watu wa Agta wapatao 600 wawindaji-wakusanyaji katika Bonde la Cagayan na Jimbo la Isabela. Licha ya sura ya kimwili ya Kinegrito (asili ya Kiaustralo-Melanesia) ya wazungumzaji wake, lugha yenyewe ni ya Kiaustronesia kamili — matokeo ya karne nyingi za mabadiliko ya lugha baada ya kuwasiliana na wakazi wa nyanda za chini wanaozungumza Kiaustronesia, ilhali kijenetiki Waagta wanawakilisha mojawapo ya nasaba za zamani zaidi za binadamu nchini Ufilipino (~miaka 30,000-50,000). Kiisimu, Kiagta cha Cagayan ya Kati kinashiriki sifa za Kifilipino cha Kaskazini na lugha jirani za Kiibanag na Kiitawit, lakini chenye uhifadhi wa kipekee wa msamiati na msamiati wa kimila wa Kinegrito. Kazi ya uwandani ya SIL iliyofanywa na Mayfield (1972) ndiyo nyaraka kuu za kiisimu. UNESCO inakitaja kuwa kiko hatarini kubwa ya kutoweka kutokana na idadi ndogo ya wazungumzaji, mabadiliko yanayoendelea ya lugha kuelekea Kiilocano na Kitagalog, na kutengwa kwa jamii za Kinegrito.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kiagta cha Cagayán cha Kati

Maji

danum

/danum/

Moto

apuy

/ʔaˈpuj/

Jua

agew

/ˈʔaɡew/

Mwezi

bulan

/bulan/

Nyota

bituen

/biˈtuʔen/

Mama

ina

/ʔiˈna/

Baba

ama

/ʔaˈma/

Mimi

sikán

/siˈkan/

Wewe

sikaw

/siˈkaw/

Jina

ngahan

/ˈŋahan/

Jicho

mata

/mata/

Mkono

lima

/lima/

Moyo

poso

/poso/

Upendo

ayat

/ʔaˈjat/

Mti

kayo

/kajo/

Nyumba

balay

/balaj/

Mbwa

atu

/ˈʔatu/

Paka

kuti

/kuti/

Kula

mangan

/maŋan/

Kunywa

uminom

/ʔumiˈnom/

Moja

isa

/ʔiˈsa/

Mbili

duwa

/ˈduwa/

Habari

kumusta

/kumusta/

Asante

salamat

/salamat/

Nzuri

napya

/napja/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Austronesian zinazohusiana

Maana Kiagta cha Cagayán cha KatiKiilocanoKitagalogKimaranaoKimaguindanaoKihiligaynonKitausug
Maji danum /danum/ danum /danum/ tubig /tubiɡ/ ig /iɡ/ ig /ʔiɡ/ tubig /tubiɡ/ tubig /tubiɡ/
Moto apuy /ʔaˈpuj/ apoy /ʔaˈpoj/ apoy /ʔaˈpoj/ apoy /apoj/ apoy /ʔaˈpoj/ kalayo /kalajɔ/ kayu /kaju/
Jua agew /ˈʔaɡew/ init /ʔinit/ araw /ˈʔaɾaw/ alongan /aloŋan/ senang /seˈnaŋ/ adlaw /ʔadlaw/ adlaw /adlaw/
Mwezi bulan /bulan/ bulan /bulan/ buwan /buwan/ bolan /bolan/ bulan /buˈlan/ bulan /bulan/ bulan /bulan/
Nyota bituen /biˈtuʔen/ bituen /bituˈen/ bituin /bɪtuˈʔin/ bito-on /bitoʔon/ bituon /bituʔon/ bituon /bituˈʔon/ bituun /bituʔun/
Mama ina /ʔiˈna/ ina /ʔiˈna/ ina /ʔiˈna/ ina /ina/ ina /ˈʔina/ nanay /nanaj/ inaꞌ /inaʔ/
Baba ama /ʔaˈma/ ama /ʔaˈma/ ama /ʔaˈma/ ama /ama/ ama /ˈʔama/ tatay /tataj/ amaꞌ /amaʔ/
Mimi sikán /siˈkan/ siak /siˈak/ ako /ʔaˈko/ ako /ako/ saki /saki/ ako /ʔaˈko/ aku /aku/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.