Agta
Kiagta cha Cagayán cha Kati
Kiaustronesia
Kiagta cha Cagayan ya Kati ni mojawapo ya lugha ndogo za Kiaustronesia zinazohusiana na Wanegrito wa kaskazini mwa Luzon, Ufilipino, kinachozungumzwa na watu wa Agta wapatao 600 wawindaji-wakusanyaji katika Bonde la Cagayan na Jimbo la Isabela. Licha ya sura ya kimwili ya Kinegrito (asili ya Kiaustralo-Melanesia) ya wazungumzaji wake, lugha yenyewe ni ya Kiaustronesia kamili — matokeo ya karne nyingi za mabadiliko ya lugha baada ya kuwasiliana na wakazi wa nyanda za chini wanaozungumza Kiaustronesia, ilhali kijenetiki Waagta wanawakilisha mojawapo ya nasaba za zamani zaidi za binadamu nchini Ufilipino (~miaka 30,000-50,000). Kiisimu, Kiagta cha Cagayan ya Kati kinashiriki sifa za Kifilipino cha Kaskazini na lugha jirani za Kiibanag na Kiitawit, lakini chenye uhifadhi wa kipekee wa msamiati na msamiati wa kimila wa Kinegrito. Kazi ya uwandani ya SIL iliyofanywa na Mayfield (1972) ndiyo nyaraka kuu za kiisimu. UNESCO inakitaja kuwa kiko hatarini kubwa ya kutoweka kutokana na idadi ndogo ya wazungumzaji, mabadiliko yanayoendelea ya lugha kuelekea Kiilocano na Kitagalog, na kutengwa kwa jamii za Kinegrito.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kiagta cha Cagayán cha Kati
Maji
danum
/danum/
Moto
apuy
/ʔaˈpuj/
Jua
agew
/ˈʔaɡew/
Mwezi
bulan
/bulan/
Nyota
bituen
/biˈtuʔen/
Mama
ina
/ʔiˈna/
Baba
ama
/ʔaˈma/
Mimi
sikán
/siˈkan/
Wewe
sikaw
/siˈkaw/
Jina
ngahan
/ˈŋahan/
Jicho
mata
/mata/
Mkono
lima
/lima/
Moyo
poso
/poso/
Upendo
ayat
/ʔaˈjat/
Mti
kayo
/kajo/
Nyumba
balay
/balaj/
Mbwa
atu
/ˈʔatu/
Paka
kuti
/kuti/
Kula
mangan
/maŋan/
Kunywa
uminom
/ʔumiˈnom/
Moja
isa
/ʔiˈsa/
Mbili
duwa
/ˈduwa/
Habari
kumusta
/kumusta/
Asante
salamat
/salamat/
Nzuri
napya
/napja/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian zinazohusiana
| Maana | Kiagta cha Cagayán cha Kati | Kiilocano | Kitagalog | Kimaranao | Kimaguindanao | Kihiligaynon | Kitausug |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | danum /danum/ | danum /danum/ | tubig /tubiɡ/ | ig /iɡ/ | ig /ʔiɡ/ | tubig /tubiɡ/ | tubig /tubiɡ/ |
| Moto | apuy /ʔaˈpuj/ | apoy /ʔaˈpoj/ | apoy /ʔaˈpoj/ | apoy /apoj/ | apoy /ʔaˈpoj/ | kalayo /kalajɔ/ | kayu /kaju/ |
| Jua | agew /ˈʔaɡew/ | init /ʔinit/ | araw /ˈʔaɾaw/ | alongan /aloŋan/ | senang /seˈnaŋ/ | adlaw /ʔadlaw/ | adlaw /adlaw/ |
| Mwezi | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | buwan /buwan/ | bolan /bolan/ | bulan /buˈlan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ |
| Nyota | bituen /biˈtuʔen/ | bituen /bituˈen/ | bituin /bɪtuˈʔin/ | bito-on /bitoʔon/ | bituon /bituʔon/ | bituon /bituˈʔon/ | bituun /bituʔun/ |
| Mama | ina /ʔiˈna/ | ina /ʔiˈna/ | ina /ʔiˈna/ | ina /ina/ | ina /ˈʔina/ | nanay /nanaj/ | inaꞌ /inaʔ/ |
| Baba | ama /ʔaˈma/ | ama /ʔaˈma/ | ama /ʔaˈma/ | ama /ama/ | ama /ˈʔama/ | tatay /tataj/ | amaꞌ /amaʔ/ |
| Mimi | sikán /siˈkan/ | siak /siˈak/ | ako /ʔaˈko/ | ako /ako/ | saki /saki/ | ako /ʔaˈko/ | aku /aku/ |
| Wewe | sikaw /siˈkaw/ | sika /siˈka/ | ikaw /ʔiˈkaw/ | seka /sɵka/ | seka /səka/ | ikaw /ʔiˈkaw/ | ikaw /ikaw/ |
| Jina | ngahan /ˈŋahan/ | nagan /ˈnaɡan/ | pangalan /paˈŋalan/ | ngaran /ŋaran/ | ngala /ŋala/ | ngalan /ˈŋalan/ | ngan /ŋan/ |
| Jicho | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /maˈta/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | lima /lima/ | ima /ʔima/ | kamay /kamaj/ | lima /lima/ | lima /liˈma/ | kamot /kamɔt/ | lima /lima/ |
| Moyo | poso /poso/ | puso /puso/ | puso /puˈsoʔ/ | pusoʔ /pusoʔ/ | pusong /puˈsoŋ/ | tagipusoon /taɡipusɔʔɔn/ | pusuꞌ /pusuʔ/ |
| Upendo | ayat /ʔaˈjat/ | ayat /ʔaˈjat/ | pag-ibig /paɡʔibiɡ/ | kalimo /kalimo/ | kalini /kaˈlini/ | gugma /ɡuɡma/ | lasa /lasa/ |
| Mti | kayo /kajo/ | kayo /kajo/ | puno /puno/ | kayo /kajo/ | kayu /kaˈju/ | kahoy /kahɔj/ | kahuy /kahuj/ |
| Nyumba | balay /balaj/ | balay /balaj/ | bahay /bahaj/ | walay /walaj/ | walay /waˈlaj/ | balay /balaj/ | bāy /baːj/ |
| Mbwa | atu /ˈʔatu/ | aso /ˈʔaso/ | aso /ˈʔaso/ | aso /aso/ | aso /ˈʔaso/ | ido /ʔidɔ/ | iruꞌ /iruʔ/ |
| Paka | kuti /kuti/ | pusa /pusa/ | pusa /pusa/ | pusa /pusa/ | kuting /kuˈtiŋ/ | kuting /kutiŋ/ | kuting /kutiŋ/ |
| Kula | mangan /maŋan/ | mangan /maŋan/ | kumain /kumaˈʔin/ | mangan /maŋan/ | kakan /kaˈkan/ | kaon /kaʔɔn/ | kaun /kaʔun/ |
| Kunywa | uminom /ʔumiˈnom/ | uminom /ʔumiˈnom/ | uminom /ʔumiˈnom/ | minom /minom/ | inum /ʔiˈnum/ | inom /ʔinɔm/ | minum /minum/ |
| Moja | isa /ʔiˈsa/ | maysa /majsa/ | isa /ʔiˈsa/ | isa /isa/ | isa /ˈʔisa/ | isa /ʔisa/ | isa /isa/ |
| Mbili | duwa /ˈduwa/ | dua /duˈa/ | dalawa /dalaˈwa/ | dowa /dowa/ | dua /duwa/ | duha /duˈha/ | duwa /duwa/ |
| Habari | kumusta /kumusta/ | kablaaw /kablaʔaw/ | kamusta /kamusta/ | kapian /kapijan/ | assalamu alaikum /assaˈlamu ʔaˈlajkum/ | kamusta /kamusta/ | kumusta /kumusta/ |
| Asante | salamat /salamat/ | agyamanak /ʔaɡjamanak/ | salamat /salamat/ | salamat /salamat/ | sukran /ˈsukɾan/ | salamat /salamat/ | magsukul /maɡsukul/ |
| Nzuri | napya /napja/ | nasayaat /nasajaʔat/ | mabuti /mabuti/ | mapia /mapija/ | mapiya /maˈpija/ | maayo /maʔajɔ/ | marayaw /marajaw/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.