Buang
Kibuang cha Mapos
Kiaustronesia
Mapos Buang ni lugha ya Kioceania ya kundi la lugha za Buang katika Mkoa wa Morobe nchini Papua New Guinea, inayozungumzwa katika bonde la Mto Snake na watu wapatao 10,000 katika maeneo ya jamii ya Mapos na Manga. Lahaja za Buang (Mapos, Manga, Mumeng) zinaunda mfululizo wa lahaja ambapo uelewano wa pamoja hupungua kadiri umbali unavyoongezeka. Kama lugha ya Kioceania ya Magharibi, Buang inahifadhi sifa za kawaida za Kioceania (viashiria vya kuonyesha vya digrii tatu za umbali, viashiria vya kiima vya kabla ya kitenzi, na sentensi zenye kitenzi mwishoni), huku ikionyesha athari fulani ya msingi wa lugha za Nyanda za Juu za New Guinea. Jamii ya Mapos Buang ina utamaduni imara wa masimulizi ya mdomo, na Agano Jipya lilitafsiriwa katika Mapos Buang mwaka 1989 (lilirekebishwa mwaka 2005).
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kibuang cha Mapos
Maji
vuur
/vuːr/
Moto
ehe
/ehe/
Jua
gum
/ɡum/
Mwezi
mha
/mha/
Nyota
betuheng
/betuheŋ/
Mama
ne
/ne/
Baba
ma
/ma/
Mimi
sa
/sa/
Wewe
honġ
/hoŋ/
Jina
arë
/arə/
Jicho
mata
/mata/
Mkono
mok
/mok/
Moyo
minga
/miŋa/
Upendo
vong
/voŋ/
Mti
leng
/leŋ/
Nyumba
ya
/ja/
Mbwa
nyam
/ɲam/
Paka
pus
/pus/
Kula
gen
/ɡen/
Kunywa
nung
/nuŋ/
Moja
lon
/lon/
Mbili
luu
/luː/
Habari
miig
/miːɡ/
Asante
vog ehog
/voɡ ehoɡ/
Nzuri
vovo
/vovo/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian zinazohusiana
| Maana | Kibuang cha Mapos | Kihote | Mandar | Kibatak Toba | Kisakizaya | Kitokelau | Kibikol cha Kati |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | vuur /vuːr/ | lua /lua/ | uai /uai/ | aek /aek/ | nanum /nanum/ | vai /vai/ | tubig /tubiɡ/ |
| Moto | ehe /ehe/ | eve /eve/ | api /api/ | api /api/ | lamal /lamal/ | afi /afi/ | kalayo /kalajo/ |
| Jua | gum /ɡum/ | ari /aɾi/ | mata allo /mata alːo/ | mata ni ari /mata ni ari/ | cidal /tʃidal/ | la /la/ | saldang /salˈdaŋ/ |
| Mwezi | mha /mha/ | kalam /kalam/ | bulang /bulaŋ/ | bulan /bulan/ | bulad /bulad/ | malama /malama/ | bulan /bulan/ |
| Nyota | betuheng /betuheŋ/ | puling /puliŋ/ | bittoeng /bittoeŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bo'is /boʔis/ | fetu /fetu/ | bitoon /bituʔon/ |
| Mama | ne /ne/ | ne /ne/ | indo /indo/ | ina /ina/ | ina /ina/ | mātua /maːtua/ | nanay /nanaj/ |
| Baba | ma /ma/ | ma /ma/ | ama /ama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | tamana /tamana/ | tatay /tataj/ |
| Mimi | sa /sa/ | yah /jah/ | iyau /ijau/ | au /au/ | zaku /ʐaku/ | au /au/ | ako /ʔako/ |
| Wewe | honġ /hoŋ/ | oh /ʔoh/ | io /iʔo/ | ho /ho/ | kisu /kisu/ | koe /koe/ | ika /ʔika/ |
| Jina | arë /arə/ | aling /aliŋ/ | sanga /saŋa/ | goar /goar/ | ngangan /ŋaŋan/ | igoa /iŋoa/ | ngaran /ŋaran/ |
| Jicho | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | mok /mok/ | mok /mok/ | lima /lima/ | tangan /taŋan/ | kamay /kamai/ | lima /lima/ | kamot /kamot/ |
| Moyo | minga /miŋa/ | mun /mun/ | ate /ate/ | roha /roha/ | gawang /ɡawaŋ/ | fatu /fatu/ | puso /puso/ |
| Upendo | vong /voŋ/ | voŋ /voŋ/ | mappinawa /mapːinawa/ | holong /holoŋ/ | maolah /maolah/ | alofa /alofa/ | pagkamoot /paɡkamoʔot/ |
| Mti | leng /leŋ/ | len /len/ | kaju /kaju/ | hau /hau/ | kilang /kilaŋ/ | lakau /lakau/ | kahoy /kahoj/ |
| Nyumba | ya /ja/ | ya /ja/ | boyang /bojaŋ/ | jabu /dʒabu/ | luma /luma/ | fale /fale/ | harong /haɾoŋ/ |
| Mbwa | nyam /ɲam/ | nyam /ɲam/ | asu /asu/ | biang /biaŋ/ | waco /watʃo/ | kuli /kuli/ | ayam /ajam/ |
| Paka | pus /pus/ | pus /pus/ | mio /mio/ | huting /hutiŋ/ | posi /posi/ | pusi /pusi/ | ikos /ikos/ |
| Kula | gen /ɡen/ | gen /ɡen/ | ma'ande /maʔande/ | mangan /maŋan/ | hekal /hekal/ | kai /kai/ | kakanon /kakanon/ |
| Kunywa | nung /nuŋ/ | nun /nun/ | minung /minuŋ/ | minum /minum/ | mihecak /mihetʃak/ | inu /inu/ | inumon /inumon/ |
| Moja | lon /lon/ | lon /lon/ | mesa /mesa/ | sada /sada/ | cacay /tʃatʃai/ | tahi /tahi/ | saro /saɾo/ |
| Mbili | luu /luː/ | yu /ju/ | dua /dua/ | dua /dua/ | tusa /tusa/ | lua /lua/ | duwa /duwa/ |
| Habari | miig /miːɡ/ | kaye /kaje/ | salama' ma'ondong /salamaʔ maʔondoŋ/ | horas /horas/ | marayas /maɾajas/ | malo ni /malo ni/ | kumusta /kumusta/ |
| Asante | vog ehog /voɡ ehoɡ/ | fau /fau/ | kuru' sumanga' /kuɾuʔ sumaŋaʔ/ | mauliate /mauliate/ | lalumahan /lalumahan/ | fakafetai /fakafetai/ | dios mabalos /dios mabalos/ |
| Nzuri | vovo /vovo/ | vovo /vovo/ | macoa /matʃoa/ | denggan /deŋɡan/ | kapah /kapah/ | lelei /lelei/ | marhay /maɾhaj/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.