Bunun
Kibunun
Kiaustronesia (Bunun)
Kibunun ni lugha ya Kiformosa (Kiaustronesia) ya watu wa Bunun, wanaoishi katika vijiji vya juu kabisa vya katikati ya Taiwan, mara nyingi zaidi ya mita 1,000. Kukiwa na Wabunun wapatao 60,000 na wazungumzaji wa lugha ya kwanza wapatao 12,000 wa kila siku, ina makundi makuu matano ya lahaja (Isbukun, Takbanuaz, Takivatan, Takbakha, na Takituduh iliyotoweka au inayokaribia kutoweka); Isbukun ndiyo kiwango cha kisasa. Kibunun ni maarufu duniani kote kwa wimbo wa mavuno wa Pasibutbut wenye sauti nane za polifonia, mojawapo ya tamaduni maarufu zaidi za muziki wa polifonia wa wenyeji barani Asia, uliorekodiwa na Kurosawa Takatomo mwaka 1943 na kuwasilishwa kwenye kumbukumbu za ethnomusicology za UNESCO.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kibunun
Maji
danum
/danum/
Moto
sapuz
/sapuz/
Jua
vali
/vali/
Mwezi
buan
/buan/
Nyota
bintuhan
/bintuhan/
Mama
tina
/tina/
Baba
tama
/tama/
Mimi
saikin
/saikin/
Wewe
suu
/suʔu/
Jina
ngaan
/ŋaan/
Jicho
mata
/mata/
Mkono
ima
/ima/
Moyo
is-ang
/isaŋ/
Upendo
madaidaz
/madaidaz/
Mti
kahu
/kahu/
Nyumba
lumaq
/lumaq/
Mbwa
asu
/asu/
Paka
ngingiyaw
/ŋiŋijaw/
Kula
maun
/maun/
Kunywa
muqun
/muqun/
Moja
tasa
/tasa/
Mbili
dusa
/dusa/
Habari
uninang
/uninaŋ/
Asante
uninang
/uninaŋ/
Nzuri
masial
/masial/
Vyanzo
- Ethnologue: bnn
- Li (1988) A Comparative Study of Bunun Dialects
- Kurosawa (1943) Takasago-zoku no ongaku
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Bunun) zinazohusiana
| Maana | Kibunun | Proto-Austronesia | Kipaiwan | Kitao (Yami) | Mandar | Kimaranao | Kimalei cha Kale |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | danum /danum/ | *daNum /daNum/ | zaljum /zaɭum/ | ranom /ranom/ | uai /uai/ | ig /iɡ/ | ayar /ajar/ |
| Moto | sapuz /sapuz/ | *Sapuy /Sapuy/ | sapuy /sapui/ | apuy /apuj/ | api /api/ | apoy /apoj/ | api /api/ |
| Jua | vali /vali/ | *waRi /waRi/ | qadaw /qadaw/ | araw /araw/ | mata allo /mata alːo/ | alongan /aloŋan/ | matari /matari/ |
| Mwezi | buan /buan/ | *bulaN /bulaN/ | qiljas /qiɭas/ | vehan /vehan/ | bulang /bulaŋ/ | bolan /bolan/ | bulan /bulan/ |
| Nyota | bintuhan /bintuhan/ | *bituqen /bituqen/ | vituqan /vituqan/ | vituen /vituən/ | bittoeng /bittoeŋ/ | bito-on /bitoʔon/ | bintang /bintaŋ/ |
| Mama | tina /tina/ | *ina /ina/ | kina /kina/ | ina /ina/ | indo /indo/ | ina /ina/ | ibu /ibu/ |
| Baba | tama /tama/ | *ama /ama/ | kama /kama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | bapa /bapa/ |
| Mimi | saikin /saikin/ | *aku /aku/ | tiaken /tiakən/ | yaken /jakən/ | iyau /ijau/ | ako /ako/ | aku /aku/ |
| Wewe | suu /suʔu/ | *iSu /iSu/ | sun /sun/ | imo /ʔimo/ | io /iʔo/ | seka /sɵka/ | kamu /kamu/ |
| Jina | ngaan /ŋaan/ | *ŋajan /ŋajan/ | ngadan /ŋadan/ | ngaran /ŋaran/ | sanga /saŋa/ | ngaran /ŋaran/ | ngaran /ŋaran/ |
| Jicho | mata /mata/ | *maCa /maCa/ | maca /matsa/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ |
| Mkono | ima /ima/ | *lima /lima/ | lima /lima/ | kamay /kamaj/ | lima /lima/ | lima /lima/ | tangan /taŋan/ |
| Moyo | is-ang /isaŋ/ | *pusuq /pusuq/ | varung /vaɾuŋ/ | paso /paso/ | ate /ate/ | pusoʔ /pusoʔ/ | hati /hati/ |
| Upendo | madaidaz /madaidaz/ | — /—/ | nasaqaqa /nasaqaqa/ | makakdeng /makakdəŋ/ | mappinawa /mapːinawa/ | kalimo /kalimo/ | sayang /sajaŋ/ |
| Mti | kahu /kahu/ | *kaSiw /kaSiw/ | kasiw /kasiw/ | kayo /kajo/ | kaju /kaju/ | kayo /kajo/ | kayu /kaju/ |
| Nyumba | lumaq /lumaq/ | *Rumaq /Rumaq/ | umaq /umaq/ | vahay /vahaj/ | boyang /bojaŋ/ | walay /walaj/ | rumah /rumah/ |
| Mbwa | asu /asu/ | *asu /asu/ | vatu /vatu/ | ino /ino/ | asu /asu/ | aso /aso/ | anjing /andʒiŋ/ |
| Paka | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | — /—/ | ngiaw /ŋiaw/ | koving /koviŋ/ | mio /mio/ | pusa /pusa/ | kucing /kutʃiŋ/ |
| Kula | maun /maun/ | *kaen /kaen/ | keman /kəman/ | kuman /kuman/ | ma'ande /maʔande/ | mangan /maŋan/ | makan /makan/ |
| Kunywa | muqun /muqun/ | *inum /inum/ | temekel /təməkəl/ | minum /minum/ | minung /minuŋ/ | minom /minom/ | minum /minum/ |
| Moja | tasa /tasa/ | *isa /isa/ | ita /ita/ | asa /asa/ | mesa /mesa/ | isa /isa/ | sa /sa/ |
| Mbili | dusa /dusa/ | *duSa /duSa/ | drusa /ɖusa/ | doa /doa/ | dua /dua/ | dowa /dowa/ | dua /dua/ |
| Habari | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | masalu /masalu/ | akokay /akokaj/ | salama' ma'ondong /salamaʔ maʔondoŋ/ | kapian /kapijan/ | — /—/ |
| Asante | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | masalu /masalu/ | ayoy /ajoj/ | kuru' sumanga' /kuɾuʔ sumaŋaʔ/ | salamat /salamat/ | — /—/ |
| Nzuri | masial /masial/ | — /—/ | nguanguaq /ŋuaŋuaq/ | mapia /mapia/ | macoa /matʃoa/ | mapia /mapija/ | baik /baik/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.