Arbërisht
ארברשית
הודו-אירופי
ארברש (איטלו-אלבנית, בכינוי עצמי Arbërisht) הוא וריאנט של השפה האלבנית מן הענף הטוסקי, המדובר בפי כ-80,000 איש בכ-50 כפרים ברחבי דרום איטליה, בעיקר במחוז קוזנצה (קלבריה), אך גם בסיציליה, בזיליקטה, מוליזה, פוליה, אברוצו וקמפניה. קהילות הארברש הן צאצאי פליטים אלבנים מן המאה ה-15 שנמלטו מן הכיבוש העות'מאני של האזורים דוברי האלבנית לאחר מותו של הגיבור הלאומי האלבני סקנדרבג ב-1468. הם שימרו במשך יותר מ-500 שנה את שפתם הטוסקית-אלבנית הטרום-עות'מאנית, את דתם הקתולית על פי הנוסח הביזנטי האיטלו-יווני, וזהות תרבותית ייחודית. מבחינה בלשנית, הארברש משמר מאפיינים טוסקיים עתיקים שאבדו באלבנית התקנית, ובכך מספק עדות היסטורית-השוואתית חשובה להתפתחות השפה האלבנית. הארברש העמידו דמויות ספרותיות אלבניות מרכזיות, ובהן ירונים דה ראדה (1814–1903), מייסד הספרות האלבנית המודרנית.
היכן מדוברת
31 מילים בסיסיות בארברשית
מים
ujë
/ujə/
אש
zjarr
/zjar/
שמש
diell
/diɛɫ/
ירח
hëna
/həna/
כוכב
yll
/yɫ/
אמא
mëma
/məma/
אבא
tata
/tata/
אני
u
/u/
אתה
ti
/ti/
שם
emër
/ˈemər/
עין
sy
/sy/
יד
dora
/dɔɾa/
לב
zemër
/zɛməɾ/
אהבה
dashuri
/daʃuɾi/
עץ
lis
/lis/
בית
shpi
/ʃpi/
כלב
qeni
/cɛni/
חתול
macja
/matsja/
לאכול
ha
/ha/
לשתות
pi
/pi/
אחד
një
/ɲə/
שתיים
dy
/dy/
שלום
kalemera
/kalɛmɛɾa/
תודה
faleminderit
/falɛmindɛɾit/
טוב
mirë
/miɾə/
קוקייה
qyqe
/ˈcyce/
מקורות
השוואת מילים
בהשוואה לשפות Indo-European קשורות
| משמעות | ארברשית | אלבנית | אלבנית גגית | בולגרית | מקדונית | נגאמזית | קשובית |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| מים | ujë /ujə/ | ujë /ujə/ | ujë /uj/ | вода /vɔda/ | вода /ˈvɔda/ | pani /pani/ | woda /ˈvɔda/ |
| אש | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | zjarr /zjar/ | огън /ɔɡɤn/ | оган /ˈɔɡan/ | jui /dʒui/ | òdżin /ˈwɛdʒin/ |
| שמש | diell /diɛɫ/ | diell /diɛɫ/ | diell /diɫ/ | слънце /slɤntsɛ/ | сонце /ˈsɔntsɛ/ | suruj /suɾudʒ/ | słuńce /ˈswuɲtsɛ/ |
| ירח | hëna /həna/ | hënë /hənə/ | hânë /hɑ̃ːn/ | луна /luna/ | месечина /mɛˈsɛtʃina/ | chand /tʃaːnd/ | ksãżëc /ˈksɔ̃ʐɨts/ |
| כוכב | yll /yɫ/ | yll /yɫ/ | yll /yɫ/ | звезда /zvɛzˈda/ | ѕвезда /ˈdzvɛzda/ | tara /taɾa/ | gwiôzda /ˈɡvjɔzda/ |
| אמא | mëma /məma/ | nënë /nənə/ | nânë /nɑ̃ːn/ | майка /majka/ | мајка /ˈmajka/ | ma /ma/ | mëma /ˈmɜma/ |
| אבא | tata /tata/ | baba /baba/ | baba /baˈba/ | баща /bɐʃˈta/ | татко /ˈtatkɔ/ | baba /baba/ | tatk /tatk/ |
| אני | u /u/ | unë /ˈunə/ | unë /un/ | аз /as/ | јас /jas/ | moi /moi/ | jô /jɔ/ |
| אתה | ti /ti/ | ti /ti/ | ti /ti/ | ти /ti/ | ти /ti/ | tumi /tumi/ | të /tɜ/ |
| שם | emër /ˈemər/ | emër /ˈɛmər/ | emën /ˈɛ̃mən/ | име /ˈime/ | име /ˈime/ | naam /nam/ | miono /ˈmjɔnɔ/ |
| עין | sy /sy/ | sy /sy/ | sy /sy/ | око /ɔkɔ/ | око /ˈɔkɔ/ | suku /suku/ | òkò /ˈwɛkwɛ/ |
| יד | dora /dɔɾa/ | dorë /dɔɾə/ | dorë /doːɾ/ | ръка /rɤka/ | рака /ˈraka/ | hath /haːtʰ/ | rãka /ˈrãka/ |
| לב | zemër /zɛməɾ/ | zemër /zɛməɾ/ | zemër /ˈzeməɾ/ | сърце /sɤrtsɛ/ | срце /ˈsərtsɛ/ | mon /mon/ | serce /ˈsɛrtsɛ/ |
| אהבה | dashuri /daʃuɾi/ | dashuri /daʃuɾi/ | dashni /daʃˈni/ | любов /ljubɔf/ | љубов /ˈʎubɔv/ | morom /moɾom/ | lubota /luˈbɔta/ |
| עץ | lis /lis/ | pemë /pɛmə/ | dru /dɾu/ | дърво /dɤrvɔ/ | дрво /ˈdərvɔ/ | gus /ɡus/ | drzewo /ˈdʐɛvɔ/ |
| בית | shpi /ʃpi/ | shtëpi /ʃtəpi/ | shpi /ʃpi/ | къща /kɤʃtɐ/ | куќа /ˈkutɕa/ | ghor /ɡʱoɾ/ | chëcz /xɨtʃ/ |
| כלב | qeni /cɛni/ | qen /cɛn/ | qen /cen/ | куче /kutʃɛ/ | куче /ˈkutʃɛ/ | kukur /kukuɾ/ | pies /pjɛs/ |
| חתול | macja /matsja/ | mace /matsɛ/ | mace /ˈmatsɛ/ | котка /kɔtka/ | мачка /ˈmatʃka/ | mekuri /mekuɾi/ | kòt /kʷɔt/ |
| לאכול | ha /ha/ | ha /ha/ | me ngranë /me ŋɾaːn/ | ям /jam/ | јаде /ˈjadɛ/ | kha /kʰa/ | jesc /jɛsts/ |
| לשתות | pi /pi/ | pi /pi/ | me pi /me pi/ | пия /pijɐ/ | пие /ˈpiɛ/ | pi /pi/ | pic /pits/ |
| אחד | një /ɲə/ | një /ɲə/ | nji /ɲi/ | един /ɛdin/ | еден /ˈɛdɛn/ | ek /ek/ | jeden /ˈjɛdɛn/ |
| שתיים | dy /dy/ | dy /dy/ | dy /dy/ | две /dvɛ/ | два /dva/ | dui /dui/ | dwa /dva/ |
| שלום | kalemera /kalɛmɛɾa/ | përshëndetje /pəɾʃəndɛtjɛ/ | tungjatjeta /tunɟatˈjeta/ | здравей /zdravɛj/ | здраво /ˈzdravɔ/ | namaskar /namaskaɾ/ | witôj /ˈvitwɔj/ |
| תודה | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | faleminderit /falɛmindɛɾit/ | faleminderit /falɛmindɛˈɾit/ | благодаря /blaɡɔdarʲa/ | благодарам /blaˈɡɔdaram/ | dhonyobad /dʱoɲobad/ | dzãki /ˈdzɔ̃ki/ |
| טוב | mirë /miɾə/ | mirë /miɾə/ | mirë /miːɾ/ | добър /dɔbɤr/ | добар /ˈdɔbar/ | bhal /bʱal/ | dobri /ˈdɔbri/ |
| קוקייה | qyqe /ˈcyce/ | qyqe /ˈcycɛ/ | qyqe /ˈcyce/ | кукувица /kukuˈvitsɐ/ | кукавица /kuˈkavitsa/ | Kuli Sorai /kuli sɔrai/ | kùkówka /kuˈkovka/ |
חלק מ-LangMap — פרויקט להמחשת שפות. זהו סיכום סטטי הניתן לסריקה; המפות האינטראקטיביות מציעות שמע הגייה, מסננים ותצוגת גלובוס.