漢語(漢代)
Kichina (Han)
Kisiniti (Kichina cha Kale/Han Mashariki) · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Kichina cha Nasaba ya Han (206 KK-220 BK) kinawakilisha Kichina cha Kale kikibadilika kuwa Kichina cha Kati. Kipindi hicho kilianzisha Kichina cha Kale kama kiwango cha kifasihi kilichodumu kwa milenia mbili katika Asia ya Mashariki.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kichina (Han)
Maji
水
/ɕiwiɪʔ/
Moto
火
/huɑiʔ/
Jua
日
/ȵit/
Mwezi
月
/ŋiuɑt/
Nyota
星
/seŋ/
Mama
母
/muːʔ/
Baba
父
/biuoʔ/
Mimi
我
/ŋɑiˀ/
Wewe
汝
/ȵɑˀ/
Jina
名
/mieŋ/
Jicho
目
/miuk/
Mkono
手
/ɕiuʔ/
Moyo
心
/siəm/
Upendo
愛
/ʔɑːi/
Mti
木
/muok/
Nyumba
屋
/ʔuok/
Mbwa
犬
/kʰiuɛn/
Paka
貓
/mau/
Kula
食
/ʑiək/
Kunywa
飲
/ʔiəm/
Moja
一
/ʔiit/
Mbili
二
/ȵis/
Habari
萬福
/miuɑn piuk/
Asante
謝
/ziɛ/
Nzuri
善
/dʑiɛn/
Kompyuta
籌
/ɖu/
Sushi
鮓
/tʂraʔ/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sinitic (Old/Eastern Han Chinese) zinazohusiana
| Maana | Kichina (Han) | Kichina (Tang) | Kichina cha Kale | Kichina cha kale | Kichina cha Kale (usomaji wa Kikantoni) | Kimin Mashariki | Kimlabri |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | 水 /ɕiwiɪʔ/ | 水 /ɕyɪX/ | 水 /*s.turʔ/ | 水 /ɕy˧˩˧/ | 水 /sɵy˧˥/ | 水 /tsui˧˩/ | om /om/ |
| Moto | 火 /huɑiʔ/ | 火 /xuɑX/ | 火 /*qʷʰˤəjʔ/ | 火 /xwo˧˩˧/ | 火 /fɔ˧˥/ | 火 /huoi˧˩/ | ʔus /ʔus/ |
| Jua | 日 /ȵit/ | 日 /ȵit/ | 日 /*C.nik/ | 日 /ʐi˥˩/ | 日 /jɐt˨/ | 日头 /niʔ˧˧tʰau˧˧/ | ŋay /ŋai/ |
| Mwezi | 月 /ŋiuɑt/ | 月 /ŋʉɐt/ | 月 /*ŋʷat/ | 月 /ŋyat/ | 月 /jyt˨/ | 月光 /ŋuoʔ˨˦kuoŋ˥˥/ | thel /tʰel/ |
| Nyota | 星 /seŋ/ | 星 /sɛjŋ˧/ | 星 /s-tsʰˤeŋ/ | 星 /siajŋ˧/ | 星 /sɪŋ˥/ | 星 /saŋ˥/ | smaːŋ /smaːŋ/ |
| Mama | 母 /muːʔ/ | 母 /muX/ | 母 /*məʔ/ | 母 /mu˧˩˧/ | 母 /mou˩˧/ | 依妈 /i˥˥ma˧˧/ | mɛʔ /mɛʔ/ |
| Baba | 父 /biuoʔ/ | 父 /bɨoX/ | 父 /*baʔ/ | 父 /fu˥˩/ | 父 /fu˨/ | 依爸 /i˥˥pa˥˥/ | paʔ /paʔ/ |
| Mimi | 我 /ŋɑiˀ/ | 我 /ŋɑ˧˩/ | 我 /ŋˤajʔ/ | 我 /ŋɔ˧˩/ | 我 /ŋɔ˩˧/ | 我 /ŋuɑi˧/ | oh /ʔoh/ |
| Wewe | 汝 /ȵɑˀ/ | 汝 /ɲɨə˧˩/ | 汝 /naʔ/ | 汝 /ʐiə˧˩/ | 汝 /jyː˩˧/ | 汝 /ny˧/ | meh /meh/ |
| Jina | 名 /mieŋ/ | 名 /miɛjŋ˧/ | 名 /meŋ/ | 名 /miajŋ˧/ | 名 /mɪŋ˨˩/ | 名 /miaŋ˥˧/ | cmɔh /cmɔːh/ |
| Jicho | 目 /miuk/ | 目 /muk/ | 目 /*C.muk/ | 目 /məwk/ | 目 /mʊk˨/ | 目 /muʔ˨˦/ | mɔt /mɔt/ |
| Mkono | 手 /ɕiuʔ/ | 手 /ɕɨuX/ | 手 /*n̥uʔ/ | 手 /ʂou˧˩˧/ | 手 /sɐu˧˥/ | 手 /tsʰiu˧˩/ | tiʔ /tiʔ/ |
| Moyo | 心 /siəm/ | 心 /sim/ | 心 /*səm/ | 心 /sim/ | 心 /sɐm˥/ | 心 /siŋ˥˥/ | kɛm /kɛm/ |
| Upendo | 愛 /ʔɑːi/ | 愛 /ʔɑiH/ | 愛 /*qˤəps/ | 愛 /ai˥˩/ | 愛 /ɔi˧/ | 爱 /ai˨˩˧/ | kraʔ /kraʔ/ |
| Mti | 木 /muok/ | 木 /muk/ | 木 /*C.mˤok/ | 木 /mu˥˩/ | 木 /mʊk˨/ | 树 /tsʰiu˧˧/ | tɔn /tɔn/ |
| Nyumba | 屋 /ʔuok/ | 屋 /ʔuk/ | 室 /*s.tit/ | 屋 /u˥/ | 屋 /ʊk˥/ | 厝 /tsʰuo˧˧/ | tu /tu/ |
| Mbwa | 犬 /kʰiuɛn/ | 犬 /kʰiuɛnX/ | 犬 /*kʷʰˤinʔ/ | 犬 /kʰɥɛn˧˩˧/ | 犬 /hyn˧˥/ | 狗 /kau˧˩/ | cɛn /tɕɛn/ |
| Paka | 貓 /mau/ | 貓 /mæw/ | — /—/ | 貓 /mau˧˥/ | 貓 /mau˥/ | 猫 /ma˥˥/ | meo /meo/ |
| Kula | 食 /ʑiək/ | 食 /ʑik/ | 食 /*mə.lək/ | 食 /ʂʐ˧˥/ | 食 /sɪk˨/ | 食 /sieʔ˨˦/ | ʔiʔ /ʔiʔ/ |
| Kunywa | 飲 /ʔiəm/ | 飲 /ʔimX/ | 飲 /*qrəmʔ/ | 飲 /jin˧˩˧/ | 飲 /jɐm˧˥/ | 啜 /tsoʔ˨˦/ | ʔaa /ʔaː/ |
| Moja | 一 /ʔiit/ | 一 /ʔit/ | 一 /*ʔit/ | 一 /i˥/ | 一 /jɐt˥/ | 一 /suoʔ˨˦/ | mɔy /mɔi/ |
| Mbili | 二 /ȵis/ | 二 /ȵʑi˥˩/ | 二 /nijs/ | 二 /ʐɿ˥˩/ | 二 /jiː˨/ | 二 /nɛi˨˦˨/ | bɛr /bɛːr/ |
| Habari | 萬福 /miuɑn piuk/ | 萬福 /mʉɐnH piuk/ | — /—/ | 萬福 /wan˥˩fu˧˥/ | 萬福 /man˨ fʊk˥/ | 汝好 /ny˧˧ho˧˧/ | hahɔ /haho/ |
| Asante | 謝 /ziɛ/ | 謝 /ziɛH/ | 謝 /*s.ɢAk-s/ | 謝 /ɕjɛ˥˩/ | 謝 /tsɛ˨/ | 谢谢 /sia˧˧sia˧˧/ | knɔŋ /knoŋ/ |
| Nzuri | 善 /dʑiɛn/ | 善 /dʑiɛnX/ | 好 /*qʰˤuʔ/ | 善 /ʂan˥˩/ | 善 /sin˨/ | 好 /ho˧˩/ | laʔ /laʔ/ |
| Kompyuta | 籌 /ɖu/ | 籌 /ɖɨu/ | 籌 /dru/ | 算盤 /suanpʰuan/ | 算盤 /syːn˧pʰuːn˨˩/ | 电脑 /tiɛŋ˨˦˨nɔ˧˧/ | — |
| Sushi | 鮓 /tʂraʔ/ | 鮓 /tʂaɨʔ/ | 鮓 /tsˤraʔ/ | 鮓 /tʂaːʔ/ | 鮓 /tsaː˧˥/ | 寿司 /siɛu˨˦˨sy˥˥/ | — |
Ulinganishaji wa mpangilio wa maneno
Linganisha na lugha kuu za dunia
Linganisha na lugha zenye uhusiano wa karibu
Ulinganishaji wa usomaji wa Han
Imelinganishwa na lugha za Sinitic (Old Chinese) zinazohusiana
| Herufi | Kichina (Han) | Prototibetobirma | Proto-Sino-Tibetan | Proto-Hmong-Mien | Proto-Austroasiatic | Projapani | Kikorea (Korea Kaskazini) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *ʔi[t] /*ʔi[t]/ | — | *dyiək /*dyiək/ | *ʔɨ /*ʔɨ/ | *muəjʔ /*muəjʔ/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | il /il/ |
| 二 | *ni[j]-s /*ni[j]-s/ | *g-nis /*g-nis/ | *nĭy /*nĭy/ | *ʔu̯i /*ʔu̯i/ | *ɓaːr /*ɓaːr/ | *puta /*puta/ | i /i/ |
| 三 | *s.rum /*s.rum/ | *g-sum /*g-sum/ | *sɨm /*sɨm/ | *pjɔu /*pjɔu/ | *peːʔ /*peːʔ/ | *mi /*mi/ | sam /sam/ |
| 四 | *s.li[j]-s /*s.li[j]-s/ | *b-ləy /*b-ləy/ | *lĭy /*lĭy/ | *plei /*plei/ | *puənʔ /*puənʔ/ | *jə /*jə/ | sa /sa/ |
| 五 | *C.ŋˤaʔ /*C.ŋˤaʔ/ | b- 形*b-ŋa /*b-ŋa/l- 形*l-ŋa /*l-ŋa/ | *ŋāH /*ŋāH/ | *prja /*prja/ | — | *itu /*itu/ | o /o/ |
| 六 | *k.ruk /*k.ruk/ | *d-k-ruk /*d-k-ruk/ | *rŭk /*rŭk/ | *kruk /*kruk/ | *pruʔ /*pruʔ/ | *mu /*mu/ | ryuk /ɾjuk̚/ |
| 七 | *[tsʰ]i[t] /*[tsʰ]i[t]/ | — | *(s-)nĭt /*(s-)nĭt/ | — | *pɔh /*pɔh/ | *nana /*nana/ | ch'il /tsʰil/ |
| 八 | *pˤret /*pˤret/ | *b-r-gyat 形*b-r-gyat /*b-r-gyat/*b-g-ryat 形*b-g-ryat /*b-g-ryat/ | *ryēt /*ryēt/ | — | *tNɕaːm /*tɲcaːm/ | *ja /*ja/ | p'al /pʰal/ |
| 九 | *[k]uʔ /*[k]uʔ/ | *d-kəw /*d-kəw/ | *kwɨH /*kwɨH/ | *N-ɟuə̯X /*N-ɟuə̯X/ | — | *kəkənə /*kəkənə/ | ku /ku/ |
| 十 | *t.[g]əp /*t.[g]əp/ | — | *k(ʰ)ĭp /*k(ʰ)ĭp/ | *gju̯əpD /*gju̯əpD/ | — | *təwə /*təwə/ | sip /ɕip̚/ |
| 日 | *C.nik /*C.nik/ | *nəy /*nəy/ | *nĭy /*nĭy/ | *hnu̯ɔiA /*hnu̯ɔiA/ | *tŋiːʔ /*tŋiːʔ/ | *pi /*pi/ | il /il/ |
| 月 | *[ŋ]ʷat /*[ŋ]ʷat/ | s- 形*s-la /*s-la/g- 形*g-la /*g-la/ | *(s-)lăH /*(s-)lăH/ | *hlaH /*hlaH/ | *kVcaːj /*kəcaːj/ | *tukuy /*tukui/ | wŏl /wʌl/ |
| 山 | *s-ŋrar /*s-ŋrar/ | *r-i /*r-i/ | — | — | — | *jama /*jama/ | san /san/ |
| 水 | *s.turʔ /*s.turʔ/ | — | *tujʔ /*tujʔ/ | *ʔu̯əm /*ʔu̯əm/ | *ɗaːk /*ɗaːk/ | *mintu /*mintu/ | su /su/ |
| 火 | *[qʷʰ]ˤəjʔ /*[qʷʰ]ˤəjʔ/ | *mey /*mey/ | — | — | *ʔuːs /*ʔuːs/ | *poy /*poi/ | hwa /hwa/ |
| 木 | *C.mˤok /*C.mˤok/ | — | *sĭŋ /*sĭŋ/ | *ntju̯əŋH /*ntju̯əŋH/ | *ɟɕɨːʔ /*ɟcɨːʔ/ | *kəy /*kəi/ | mok /mok̚/ |
| 土 | *tʰˤaʔ /*tʰˤaʔ/ | — | *ƛăy /*ƛăy/ | — | *teːʔ /*teːʔ/ | *tuti /*tuti/ | t'o /tʰo/ |
| 天 | *l̥ˤi[n] /*l̥ˤi[n]/ | — | — | — | — | *ama /*ama/ | ch'ŏn /tsʰʌn/ |
| 地 | *[l]ˤej-s /*lˤej-s/ | — | *ƛăy /*ƛăy/ | — | *teːʔ /*teːʔ/ | — | chi /tsi/ |
| 海 | *m̥ˤəʔ /*m̥ˤəʔ/ | — | — | — | — | *umi /*umi/ | hae /hɛ/ |
| 龍 | *[mə]-roŋ /*[mə]-roŋ/ | — | — | — | — | — | ryong /ɾjoŋ/ |
| 虎 | *qʰˤraʔ /*qʰˤraʔ/ | — | — | *tsjɔB /*tsjɔB/ | *klaːʔ /*klaːʔ/ | — | ho /ho/ |
| 犬 | *[k]ʷʰˤenʔ /*[k]ʷʰˤenʔ/ | *kʷəy /*kʷəy/ | — | *qluwX /*qluwX/ | *cɔʔ /*cɔʔ/ | *enu /*enu/ | kyŏn /kjʌn/ |
| 馬 | *mˤraʔ /*mˤraʔ/ | — | — | *mjænB /*mjænB/ | — | — | ma /ma/ |
| 鳥 | *tˤiwʔ /*tˤiwʔ/ | — | — | *m-nɔk /*m-nɔk/ | *ciːm /*ciːm/ | *təri /*təri/ | cho /tso/ |
| 魚 | *[ŋ]a /*[ŋ]a/ | *ŋ(y)a /*ŋ(y)a/ | — | *mbrəuX /*mbrəuX/ | *kaʔ /*kaʔ/ | *iwo /*iwo/ | ŏ /ʌ/ |
| 牛 | *[ŋ]ʷə /*[ŋ]ʷə/ | — | — | — | — | *usi /*usi/ | u /u/ |
| 羊 | *ɢaŋ /*ɢaŋ/ | — | — | — | — | — | yang /jaŋ/ |
| 貓 | *C.mˤraw /*C.mˤraw/ | — | — | — | — | — | myo /mjo/ |
| 人 | *ni[ŋ] /*ni[ŋ]/ | *r-mi(y) /*r-mi(y)/ | *mĭ /*mĭ/ | *lan /*ʔja/ | *kmiː /*kmiː/ | *pitə /*pitə/ | in /in/ |
| 手 | *n̥uʔ /*n̥uʔ/ | l- 形*l(y)ak /*l(y)ak/d- 形*dyak /*dyak/ | — | — | *tiːʔ /*tiːʔ/ | *ta /*ta/ | su /su/ |
| 足 | *[ts]ok /*[ts]ok/ | — | — | — | *ɟəːŋ /*ɟəːŋ/ | *asi /*asi/ | chok /tsok̚/ |
| 目 | *C.muk /*C.muk/ | *s-mik 形*s-mik /*s-mik/*s-myak 形*s-myak /*s-myak/ | — | — | *mat /*mat/ | *ma /*ma/ | mok /mok̚/ |
| 耳 | *C.nəʔ /*C.nəʔ/ | *r-na /*r-na/ | — | — | *ktɔːr /*ktɔːr/ | *mimi /*mimi/ | i /i/ |
| 口 | *kʰˤ(r)oʔ /*kʰˤ(r)oʔ/ | — | — | — | — | *kutuy /*kutui/ | ku /ku/ |
| 頭 | *[m-t]ˤo /*[m-t]ˤo/ | — | — | *S-phreiX /*S-phreiX/ | *kduəl /*kduəl/ | *kasira /*kasira/ | tu /tu/ |
| 心 | *səm /*səm/ | — | — | — | — | *kəkərə /*kəkərə/ | sim /ɕim/ |
| 血 | *m̥ˤik /*m̥ˤik/ | *s-hywəy /*s-hywəy/ | — | *ntshjamX /*ntshjamX/ | *mhaːm /*mhaːm/ | *ti /*ti/ | hyŏl /hjʌl/ |
| 肉 | *k.nuk /*k.nuk/ | *sya /*sya/ | — | — | *sɔc /*sɔc/ | *sisi /*sisi/ | yuk /juk̚/ |
| 上 | *daŋʔ-s /*daŋʔ-s/ | — | — | — | — | *upəy /*upəi/ | sang /saŋ/ |
| 下 | *gˤraʔ /*gˤraʔ/ | — | — | — | — | *sita /*sita/ | ha /ha/ |
| 中 | *truŋ /*truŋ/ | — | — | — | — | *naka /*naka/ | chung /tsuŋ/ |
| 中 | *truŋ-s /*truŋ-s/ | — | — | — | — | *atar- /*atar-/ | chung /tsuŋ/ |
| 央 | *ʔaŋ /*ʔaŋ/ | — | — | — | — | — | ang /aŋ/ |
| 左 | *[ts]ˤajʔ /*[ts]ˤajʔ/ | — | — | — | — | *pintari /*pintari/ | chwa /tswa/ |
| 右 | *[ɢ]ʷəʔ /*[ɢ]ʷəʔ/ | — | — | — | — | *minkiri /*minkiri/ | u /u/ |
| 東 | *tˤoŋ /*tˤoŋ/ | — | — | — | — | *pinkasi /*pinkasi/ | tong /toŋ/ |
| 西 | *s-nˤər /*s-nˤər/ | — | — | — | — | *nisi /*nisi/ | sŏ /sʌ/ |
| 南 | *nˤəm /*nˤəm/ | — | — | — | — | *minami /*minami/ | nam /nam/ |
| 北 | *pˤək /*pˤək/ | — | — | — | — | *kita /*kita/ | puk /puk̚/ |
| 行 | *Cə-[g]ˤraŋ /*Cə-[g]ˤraŋ/ | — | — | — | *cuːr /*cuːr/ | *ik- /*ik-/ | haeng /hɛŋ/ |
| 行 | *[g]ˤraŋ /*[g]ˤraŋ/ | — | — | — | *cuːr /*cuːr/ | *okonap- /*okonap-/ | hang /haŋ/ |
| 来 | *mə.rˤək /*mə.rˤək/ | — | — | — | — | *kə- /*kə-/ | rae /ɾɛ/ |
| 去 | *[k]ʰ(r)ap-s /*[k]ʰ(r)ap-s/ | — | — | — | — | — | kŏ /kʌ/ |
| 見 | *[k]ˤen-s /*[k]ˤen-s/ | — | — | — | — | *mi- /*mi-/ | kyŏn /kjʌn/ |
| 聞 | *mu[n] /*mu[n]/ | — | — | — | — | *kik- /*kik-/ | mun /mun/ |
| 食 | *mə-lək /*mə-lək/ | *dzya /*dzya/ | *ʒʰa /*ʒʰa/ | — | *ca(ː)ʔ /*caːʔ/ | *kup- /*kup-/ | sik /ɕik̚/ |
| 飲 | *q(r)[u]mʔ /*q(r)[u]mʔ/ | — | *dʰɨn /*dʰɨn/ | — | *ʔɔːk /*ʔɔːk/ | *nəm- /*nəm-/ | ŭm /ɯm/ |
| 走 | *[ts]ˤoʔ /*[ts]ˤoʔ/ | — | — | — | — | *pasir- /*pasir-/ | chu /tsu/ |
| 坐 | *[dz]ˤo[j]ʔ /*[dz]ˤo[j]ʔ/ | — | *tūŋ /*tūŋ/ | — | *ŋkuːʔ /*ŋkuːʔ/ | — | chwa /tswa/ |
| 立 | *k.rəp /*k.rəp/ | — | *g-ryəp /*ryəp/ | — | *cɔŋ /*cɔŋ/ | *tat- /*tat-/ | rip /ɾip̚/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.