漢語(漢代)
Kichina (Han)
Sinitic (Old/Eastern Han Chinese) · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Kichina cha Nasaba ya Han (206 KK-220 BK) kinawakilisha Kichina cha Kale kikibadilika kuwa Kichina cha Kati. Kipindi hicho kilianzisha Kichina cha Kale kama kiwango cha kifasihi kilichodumu kwa milenia mbili katika Asia ya Mashariki.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kichina (Han)
Maji
水
/ɕiwiɪʔ/
Moto
火
/huɑiʔ/
Jua
日
/ȵit/
Mwezi
月
/ŋiuɑt/
Mama
母
/muːʔ/
Baba
父
/biuoʔ/
Kula
食
/ʑiək/
Kunywa
飲
/ʔiəm/
Upendo
愛
/ʔɑːi/
Moyo
心
/siəm/
Mti
木
/muok/
Nyumba
屋
/ʔuok/
Mbwa
犬
/kʰiuɛn/
Paka
貓
/mau/
Mkono
手
/ɕiuʔ/
Jicho
目
/miuk/
Habari
萬福
/miuɑn piuk/
Asante
謝
/ziɛ/
Moja
一
/ʔiit/
Nzuri
善
/dʑiɛn/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sinitic (Old/Eastern Han Chinese) zinazohusiana
| Maana | Kichina (Han) | Kichina (Tang) | Kichina cha Kale | Kimlabri | Kichina cha Kale (usomaji wa Kikantoni) | Kidungan | Kikhmer cha kale |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | 水 /ɕiwiɪʔ/ | 水 /ɕyɪX/ | 水 /*s.turʔ/ | om /om/ | 水 /sɵy˧˥/ | щүй /ɕy/ | ទឹក /tik/ |
| Moto | 火 /huɑiʔ/ | 火 /xuɑX/ | 火 /*qʷʰəjʔ/ | ʔus /ʔus/ | 火 /fɔ˧˥/ | хуә /xuə/ | ភ្លើង /pʰlɤːŋ/ |
| Jua | 日 /ȵit/ | 日 /ȵit/ | 日 /*C.nik/ | ŋay /ŋai/ | 日 /jɐt˨/ | жѳтў /ʐɨtʰu/ | ព្រះអាទិត្យ /preh ʔaːtit/ |
| Mwezi | 月 /ŋiuɑt/ | 月 /ŋʉɐt/ | 月 /*ŋʷat/ | thel /tʰel/ | 月 /jyt˨/ | юә /yə/ | ខែ /kʰae/ |
| Mama | 母 /muːʔ/ | 母 /muX/ | 母 /*məʔ/ | mɛʔ /mɛʔ/ | 母 /mou˩˧/ | ма /ma/ | មាតា /maːtaː/ |
| Baba | 父 /biuoʔ/ | 父 /bɨoX/ | 父 /*paʔ/ | paʔ /paʔ/ | 父 /fu˨/ | ба /pa/ | បិតា /pitaː/ |
| Kula | 食 /ʑiək/ | 食 /ʑik/ | 食 /*mə.lək/ | ʔiʔ /ʔiʔ/ | 食 /sɪk˨/ | чы /tʂʰɨ/ | ស៊ី /siː/ |
| Kunywa | 飲 /ʔiəm/ | 飲 /ʔimX/ | 飲 /*qrəmʔ/ | ʔaa /ʔaː/ | 飲 /jɐm˧˥/ | хә /xə/ | ផឹក /pʰək/ |
| Upendo | 愛 /ʔɑːi/ | 愛 /ʔɑiH/ | 愛 /*qˤəts/ | kraʔ /kraʔ/ | 愛 /ɔi˧/ | ай /ai/ | ស្នេហា /snehaː/ |
| Moyo | 心 /siəm/ | 心 /sim/ | 心 /*səm/ | kɛm /kɛm/ | 心 /sɐm˥/ | щин /ɕin/ | ហ្ឫទ័យ /hridəj/ |
| Mti | 木 /muok/ | 木 /muk/ | 木 /*C.mˤok/ | tɔn /tɔn/ | 木 /mʊk˨/ | шў /ʂu/ | ដើមឈើ /daəm tʃʰəː/ |
| Nyumba | 屋 /ʔuok/ | 屋 /ʔuk/ | 室 /*s.tit/ | tu /tu/ | 屋 /ʊk˥/ | фоңзы /faŋ tsɨ/ | គេហ /keːh/ |
| Mbwa | 犬 /kʰiuɛn/ | 犬 /kʰiuɛnX/ | 犬 /*kʷʰˤinʔ/ | cɛn /tɕɛn/ | 犬 /hyn˧˥/ | гу /ku/ | ឆ្កែ /tʃʰkae/ |
| Paka | 貓 /mau/ | 貓 /mæw/ | — /—/ | meo /meo/ | 貓 /mau˥/ | мау /mau/ | ឆ្មា /tʃʰmaː/ |
| Mkono | 手 /ɕiuʔ/ | 手 /ɕɨuX/ | 手 /*n̥uʔ/ | tiʔ /tiʔ/ | 手 /sɐu˧˥/ | шў /ʂəu/ | ហស្ត /hast/ |
| Jicho | 目 /miuk/ | 目 /muk/ | 目 /*C.muk/ | mɔt /mɔt/ | 目 /mʊk˨/ | янҗин /janʐin/ | ភ្នែក /pʰnɛːk/ |
| Habari | 萬福 /miuɑn piuk/ | 萬福 /mʉɐnH piuk/ | — /—/ | hahɔ /haho/ | 萬福 /man˨ fʊk˥/ | ни хау /ni xau/ | សួស្តី /suəsdəj/ |
| Asante | 謝 /ziɛ/ | 謝 /ziɛH/ | 謝 /*s.ɢAk-s/ | knɔŋ /knoŋ/ | 謝 /tsɛ˨/ | дуәще /duəɕe/ | អនុមោទនា /ʔanumoːtəna/ |
| Moja | 一 /ʔiit/ | 一 /ʔit/ | 一 /*ʔit/ | mɔy /mɔi/ | 一 /jɐt˥/ | и /i/ | ឯក /ʔaek/ |
| Nzuri | 善 /dʑiɛn/ | 善 /dʑiɛnX/ | 好 /*qʰˤuʔ/ | laʔ /laʔ/ | 善 /sin˨/ | хау /xau˨˦/ | ល្អ /lʔɑː/ |
Ulinganishaji wa mpangilio wa maneno
Linganisha na lugha kuu za dunia
Linganisha na lugha zenye uhusiano wa karibu
Ulinganishaji wa usomaji wa Han
Imelinganishwa na lugha za Sinitic (Old Chinese) zinazohusiana
| Herufi | Kichina (Han) | Prototibetobirma | Protosinotibet | Prohmong-Mien | Proaustroasia | Projapani | Kikorea (Korea Kaskazini) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *ʔi[t] /*ʔi[t]/ | — | *dyiək /*dyiək/ | *ʔɨ /*ʔɨ/ | *muəjʔ /*muəjʔ/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | il /il/ |
| 二 | *ni[j]-s /*ni[j]-s/ | *g-nis /*g-nis/ | *nĭy /*nĭy/ | *ʔu̯i /*ʔu̯i/ | *ɓaːr /*ɓaːr/ | *puta /*puta/ | i /i/ |
| 三 | *s.rum /*s.rum/ | *g-sum /*g-sum/ | *sɨm /*sɨm/ | *pjɔu /*pjɔu/ | *peːʔ /*peːʔ/ | *mi /*mi/ | sam /sam/ |
| 四 | *s.li[j]-s /*s.li[j]-s/ | *b-ləy /*b-ləy/ | *lĭy /*lĭy/ | *plei /*plei/ | *puənʔ /*puənʔ/ | *jə /*jə/ | sa /sa/ |
| 五 | *C.ŋˤaʔ /*C.ŋˤaʔ/ | b- 形*b-ŋa /*b-ŋa/l- 形*l-ŋa /*l-ŋa/ | *ŋāH /*ŋāH/ | *prja /*prja/ | — | *itu /*itu/ | o /o/ |
| 六 | *k.ruk /*k.ruk/ | *d-k-ruk /*d-k-ruk/ | *rŭk /*rŭk/ | *kruk /*kruk/ | *pruʔ /*pruʔ/ | *mu /*mu/ | ryuk /ɾjuk̚/ |
| 七 | *[tsʰ]i[t] /*[tsʰ]i[t]/ | — | *(s-)nĭt /*(s-)nĭt/ | — | *pɔh /*pɔh/ | *nana /*nana/ | ch'il /tsʰil/ |
| 八 | *pˤret /*pˤret/ | *b-r-gyat 形*b-r-gyat /*b-r-gyat/*b-g-ryat 形*b-g-ryat /*b-g-ryat/ | *ryēt /*ryēt/ | — | *tNɕaːm /*tɲcaːm/ | *ja /*ja/ | p'al /pʰal/ |
| 九 | *[k]uʔ /*[k]uʔ/ | *d-kəw /*d-kəw/ | *kwɨH /*kwɨH/ | *N-ɟuə̯X /*N-ɟuə̯X/ | — | *kəkənə /*kəkənə/ | ku /ku/ |
| 十 | *t.[g]əp /*t.[g]əp/ | — | *k(ʰ)ĭp /*k(ʰ)ĭp/ | *gju̯əpD /*gju̯əpD/ | — | *təwə /*təwə/ | sip /ɕip̚/ |
| 日 | *C.nik /*C.nik/ | *nəy /*nəy/ | *nĭy /*nĭy/ | *hnu̯ɔiA /*hnu̯ɔiA/ | *tŋiːʔ /*tŋiːʔ/ | *pi /*pi/ | il /il/ |
| 月 | *[ŋ]ʷat /*[ŋ]ʷat/ | s- 形*s-la /*s-la/g- 形*g-la /*g-la/ | *(s-)lăH /*(s-)lăH/ | *hlaH /*hlaH/ | *kVcaːj /*kəcaːj/ | *tukuy /*tukui/ | wŏl /wʌl/ |
| 山 | *s-ŋrar /*s-ŋrar/ | *r-i /*r-i/ | — | — | — | *jama /*jama/ | san /san/ |
| 水 | *s.turʔ /*s.turʔ/ | — | *tujʔ /*tujʔ/ | *ʔu̯əm /*ʔu̯əm/ | *ɗaːk /*ɗaːk/ | *mintu /*mintu/ | su /su/ |
| 火 | *[qʷʰ]ˤəjʔ /*[qʷʰ]ˤəjʔ/ | *mey /*mey/ | — | — | *ʔuːs /*ʔuːs/ | *poy /*poi/ | hwa /hwa/ |
| 木 | *C.mˤok /*C.mˤok/ | — | *sĭŋ /*sĭŋ/ | *ntju̯əŋH /*ntju̯əŋH/ | *ɟɕɨːʔ /*ɟcɨːʔ/ | *kəy /*kəi/ | mok /mok̚/ |
| 土 | *tʰˤaʔ /*tʰˤaʔ/ | — | *ƛăy /*ƛăy/ | — | *teːʔ /*teːʔ/ | *tuti /*tuti/ | t'o /tʰo/ |
| 天 | *l̥ˤi[n] /*l̥ˤi[n]/ | — | — | — | — | *ama /*ama/ | ch'ŏn /tsʰʌn/ |
| 地 | *[l]ˤej-s /*lˤej-s/ | — | *ƛăy /*ƛăy/ | — | *teːʔ /*teːʔ/ | — | chi /tsi/ |
| 海 | *m̥ˤəʔ /*m̥ˤəʔ/ | — | — | — | — | *umi /*umi/ | hae /hɛ/ |
| 龍 | *[mə]-roŋ /*[mə]-roŋ/ | — | — | — | — | — | ryong /ɾjoŋ/ |
| 虎 | *qʰˤraʔ /*qʰˤraʔ/ | — | — | *tsjɔB /*tsjɔB/ | *klaːʔ /*klaːʔ/ | — | ho /ho/ |
| 犬 | *[k]ʷʰˤenʔ /*[k]ʷʰˤenʔ/ | *kʷəy /*kʷəy/ | — | *qluwX /*qluwX/ | *cɔʔ /*cɔʔ/ | *enu /*enu/ | kyŏn /kjʌn/ |
| 馬 | *mˤraʔ /*mˤraʔ/ | — | — | *mjænB /*mjænB/ | — | — | ma /ma/ |
| 鳥 | *tˤiwʔ /*tˤiwʔ/ | — | — | *m-nɔk /*m-nɔk/ | *ciːm /*ciːm/ | *təri /*təri/ | cho /tso/ |
| 魚 | *[ŋ]a /*[ŋ]a/ | *ŋ(y)a /*ŋ(y)a/ | — | *mbrəuX /*mbrəuX/ | *kaʔ /*kaʔ/ | *iwo /*iwo/ | ŏ /ʌ/ |
| 牛 | *[ŋ]ʷə /*[ŋ]ʷə/ | — | — | — | — | *usi /*usi/ | u /u/ |
| 羊 | *ɢaŋ /*ɢaŋ/ | — | — | — | — | — | yang /jaŋ/ |
| 貓 | *C.mˤraw /*C.mˤraw/ | — | — | — | — | — | myo /mjo/ |
| 人 | *ni[ŋ] /*ni[ŋ]/ | *r-mi(y) /*r-mi(y)/ | *mĭ /*mĭ/ | *lan /*ʔja/ | *kmiː /*kmiː/ | *pitə /*pitə/ | in /in/ |
| 手 | *n̥uʔ /*n̥uʔ/ | l- 形*l(y)ak /*l(y)ak/d- 形*dyak /*dyak/ | — | — | *tiːʔ /*tiːʔ/ | *ta /*ta/ | su /su/ |
| 足 | *[ts]ok /*[ts]ok/ | — | — | — | *ɟəːŋ /*ɟəːŋ/ | *asi /*asi/ | chok /tsok̚/ |
| 目 | *C.muk /*C.muk/ | *s-mik 形*s-mik /*s-mik/*s-myak 形*s-myak /*s-myak/ | — | — | *mat /*mat/ | *ma /*ma/ | mok /mok̚/ |
| 耳 | *C.nəʔ /*C.nəʔ/ | *r-na /*r-na/ | — | — | *ktɔːr /*ktɔːr/ | *mimi /*mimi/ | i /i/ |
| 口 | *kʰˤ(r)oʔ /*kʰˤ(r)oʔ/ | — | — | — | — | *kutuy /*kutui/ | ku /ku/ |
| 頭 | *[m-t]ˤo /*[m-t]ˤo/ | — | — | *S-phreiX /*S-phreiX/ | *kduəl /*kduəl/ | *kasira /*kasira/ | tu /tu/ |
| 心 | *səm /*səm/ | — | — | — | — | *kəkərə /*kəkərə/ | sim /ɕim/ |
| 血 | *m̥ˤik /*m̥ˤik/ | *s-hywəy /*s-hywəy/ | — | *ntshjamX /*ntshjamX/ | *mhaːm /*mhaːm/ | *ti /*ti/ | hyŏl /hjʌl/ |
| 肉 | *k.nuk /*k.nuk/ | *sya /*sya/ | — | — | *sɔc /*sɔc/ | *sisi /*sisi/ | yuk /juk̚/ |
| 上 | *daŋʔ-s /*daŋʔ-s/ | — | — | — | — | *upəy /*upəi/ | sang /saŋ/ |
| 下 | *gˤraʔ /*gˤraʔ/ | — | — | — | — | *sita /*sita/ | ha /ha/ |
| 中 | *truŋ /*truŋ/ | — | — | — | — | *naka /*naka/ | chung /tsuŋ/ |
| 中 | *truŋ-s /*truŋ-s/ | — | — | — | — | *atar- /*atar-/ | chung /tsuŋ/ |
| 央 | *ʔaŋ /*ʔaŋ/ | — | — | — | — | — | ang /aŋ/ |
| 左 | *[ts]ˤajʔ /*[ts]ˤajʔ/ | — | — | — | — | *pintari /*pintari/ | chwa /tswa/ |
| 右 | *[ɢ]ʷəʔ /*[ɢ]ʷəʔ/ | — | — | — | — | *minkiri /*minkiri/ | u /u/ |
| 東 | *tˤoŋ /*tˤoŋ/ | — | — | — | — | *pinkasi /*pinkasi/ | tong /toŋ/ |
| 西 | *s-nˤər /*s-nˤər/ | — | — | — | — | *nisi /*nisi/ | sŏ /sʌ/ |
| 南 | *nˤəm /*nˤəm/ | — | — | — | — | *minami /*minami/ | nam /nam/ |
| 北 | *pˤək /*pˤək/ | — | — | — | — | *kita /*kita/ | puk /puk̚/ |
| 行 | *Cə-[g]ˤraŋ /*Cə-[g]ˤraŋ/ | — | — | — | *cuːr /*cuːr/ | *ik- /*ik-/ | haeng /hɛŋ/ |
| 行 | *[g]ˤraŋ /*[g]ˤraŋ/ | — | — | — | *cuːr /*cuːr/ | *okonap- /*okonap-/ | hang /haŋ/ |
| 来 | *mə.rˤək /*mə.rˤək/ | — | — | — | — | *kə- /*kə-/ | rae /ɾɛ/ |
| 去 | *[k]ʰ(r)ap-s /*[k]ʰ(r)ap-s/ | — | — | — | — | — | kŏ /kʌ/ |
| 見 | *[k]ˤen-s /*[k]ˤen-s/ | — | — | — | — | *mi- /*mi-/ | kyŏn /kjʌn/ |
| 聞 | *mu[n] /*mu[n]/ | — | — | — | — | *kik- /*kik-/ | mun /mun/ |
| 食 | *mə-lək /*mə-lək/ | *dzya /*dzya/ | *ʒʰa /*ʒʰa/ | — | *ca(ː)ʔ /*caːʔ/ | *kup- /*kup-/ | sik /ɕik̚/ |
| 飲 | *q(r)[u]mʔ /*q(r)[u]mʔ/ | — | *dʰɨn /*dʰɨn/ | — | *ʔɔːk /*ʔɔːk/ | *nəm- /*nəm-/ | ŭm /ɯm/ |
| 走 | *[ts]ˤoʔ /*[ts]ˤoʔ/ | — | — | — | — | *pasir- /*pasir-/ | chu /tsu/ |
| 坐 | *[dz]ˤo[j]ʔ /*[dz]ˤo[j]ʔ/ | — | *tūŋ /*tūŋ/ | — | *ŋkuːʔ /*ŋkuːʔ/ | — | chwa /tswa/ |
| 立 | *k.rəp /*k.rəp/ | — | *g-ryəp /*ryəp/ | — | *cɔŋ /*cɔŋ/ | *tat- /*tat-/ | rip /ɾip̚/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.