上古漢語
Kichina cha Kale
Sinitic · aina ya kihistoria / iliyofichwa
Kichina cha Kale ni umbo la zamani zaidi lililothibitishwa la lugha ya Kichina, lililotumika nyakati za nasaba za Shang na Zhou (~1250-200 KK). Ujenzi upya wa Baxter-Sagart (2014) unaonyesha hifadhi tajiri zaidi ya konsonanti na muundo wa nusu-silabi tofauti na Kichina cha kisasa; toni hazikuwa zimekua bado.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kichina cha Kale
Maji
水
/*s.turʔ/
Moto
火
/*qʷʰəjʔ/
Jua
日
/*C.nik/
Mwezi
月
/*ŋʷat/
Mama
母
/*məʔ/
Baba
父
/*paʔ/
Kula
食
/*mə.lək/
Kunywa
飲
/*qrəmʔ/
Upendo
愛
/*qˤəts/
Moyo
心
/*səm/
Mti
木
/*C.mˤok/
Nyumba
室
/*s.tit/
Mbwa
犬
/*kʷʰˤinʔ/
Paka
—
/—/
Mkono
手
/*n̥uʔ/
Jicho
目
/*C.muk/
Habari
—
/—/
Asante
謝
/*s.ɢAk-s/
Moja
一
/*ʔit/
Nzuri
好
/*qʰˤuʔ/
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sinitic zinazohusiana
| Maana | Kichina cha Kale | Kikorea cha Kale (Silla) | Kichina (Han) | Kikorea cha Goryeo | Kipyu | Kikulon-Pazeh | Kichina (Tang) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | 水 /*s.turʔ/ | 勿 /*muɾu/ | 水 /ɕiwiɪʔ/ | 沒 /*mwol/ | ʔuy /uj/ | dalum /da.lum/ | 水 /ɕyɪX/ |
| Moto | 火 /*qʷʰəjʔ/ | 弗 /*puɾk/ | 火 /huɑiʔ/ | 孛 /*pwol/ | vyaŋ /wjaŋ/ | hapuy /ha.puj/ | 火 /xuɑX/ |
| Jua | 日 /*C.nik/ | 日 /*hai/ | 日 /ȵit/ | 姮 /*hai/ | ño /ɲo/ | rizax /ɾi.zax/ | 日 /ȵit/ |
| Mwezi | 月 /*ŋʷat/ | 達 /*tʌɾh/ | 月 /ŋiuɑt/ | 突 /*twol/ | hla /hla/ | ilas /i.las/ | 月 /ŋʉɐt/ |
| Mama | 母 /*məʔ/ | 阿米 /*əmi/ | 母 /muːʔ/ | — /—/ | na /na/ | ina /i.na/ | 母 /muX/ |
| Baba | 父 /*paʔ/ | 阿比 /*əpi/ | 父 /biuoʔ/ | — /—/ | paʔ /paʔ/ | aba /a.ba/ | 父 /bɨoX/ |
| Kula | 食 /*mə.lək/ | 食 /*məkta/ | 食 /ʑiək/ | — /—/ | cyaʔ /tɕaʔ/ | mekan /mə.kan/ | 食 /ʑik/ |
| Kunywa | 飲 /*qrəmʔ/ | 飲 /*maɕita/ | 飲 /ʔiəm/ | — /—/ | — /—/ | mimaazip /mi.maː.zip/ | 飲 /ʔimX/ |
| Upendo | 愛 /*qˤəts/ | 思良 /*sjaɾaŋ/ | 愛 /ʔɑːi/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 愛 /ʔɑiH/ |
| Moyo | 心 /*səm/ | 心音 /*məsʌm/ | 心 /siəm/ | — /—/ | — /—/ | baga /ba.ɡa/ | 心 /sim/ |
| Mti | 木 /*C.mˤok/ | 那木 /*namok/ | 木 /muok/ | 南記 /*namki/ | siŋ /siŋ/ | kahuy /ka.huj/ | 木 /muk/ |
| Nyumba | 室 /*s.tit/ | 執 /*tɕip/ | 屋 /ʔuok/ | 集 /*tɕip/ | vaiŋ /waiŋ/ | xuma /xu.ma/ | 屋 /ʔuk/ |
| Mbwa | 犬 /*kʷʰˤinʔ/ | 加伊 /*kahi/ | 犬 /kʰiuɛn/ | 家稀 /*kahi/ | kwiy /kwij/ | wazu /wa.zu/ | 犬 /kʰiuɛnX/ |
| Paka | — /—/ | — /—/ | 貓 /mau/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 貓 /mæw/ |
| Mkono | 手 /*n̥uʔ/ | 孫 /*son/ | 手 /ɕiuʔ/ | 遜 /*swon/ | lak /lak/ | rima /ɾi.ma/ | 手 /ɕɨuX/ |
| Jicho | 目 /*C.muk/ | 目 /*nun/ | 目 /miuk/ | 嫩 /*nwun/ | mik /mik/ | daurik /da.u.ɾik/ | 目 /muk/ |
| Habari | — /—/ | — /—/ | 萬福 /miuɑn piuk/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 萬福 /mʉɐnH piuk/ |
| Asante | 謝 /*s.ɢAk-s/ | — /—/ | 謝 /ziɛ/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 謝 /ziɛH/ |
| Moja | 一 /*ʔit/ | 一等 /*hʌnah/ | 一 /ʔiit/ | 河屯 /*hatwun/ | te /te/ | adang /a.daŋ/ | 一 /ʔit/ |
| Nzuri | 好 /*qʰˤuʔ/ | 好 /*tjoh/ | 善 /dʑiɛn/ | — /—/ | — /—/ | — /—/ | 善 /dʑiɛnX/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.