原始苗瑶語
Prohmong-Mien
Hmong-Mien (proto)
Babu wa pamoja aliyejengwa upya wa familia za Hmong (Miao) na Mien (Yao). Karibu 2500 KK katika eneo la kati la Mto Yangtze. Ratliff (2010) anajenga upya takriban mizizi 600 pamoja na mfumo wa toni nne (A B C D; hapa zinaonyeshwa kwa nyota za juu H/X za mtindo wa Baxter). Baadhi ya nambari za msingi (4, 5, 6) ni mikopo ya mapema kutoka kwa Tibeto-Burma, wakati majina ya wanyama wa nyumbani na mazao yanaonyesha uhusiano mpana na Kichina cha kale, kionyeshacho jukumu la PHM kama lugha ya msingi katika eneo la kitamaduni la chini ya Yangtze.
Inakozungumzwa
Usomaji wa herufi za Han katika Prohmong-Mien
| Herufi | Maana | Usomaji | Umbo | IPA |
|---|---|---|---|---|
| 一 | one | *ʔɨ | /*ʔɨ/ | |
| 二 | two | *ʔu̯i | /*ʔu̯i/ | |
| 三 | three | *pjɔu | /*pjɔu/ | |
| 四 | four | *plei | /*plei/ | |
| 五 | five | *prja | /*prja/ | |
| 六 | six | *kruk | /*kruk/ | |
| 九 | nine | *N-ɟuə̯X | /*N-ɟuə̯X/ | |
| 十 | ten | *gju̯əpD | /*gju̯əpD/ | |
| 日 | sun | *hnu̯ɔiA | /*hnu̯ɔiA/ | |
| 月 | moon | *hlaH | /*hlaH/ | |
| 水 | water | *ʔu̯əm | /*ʔu̯əm/ | |
| 木 | tree | *ntju̯əŋH | /*ntju̯əŋH/ | |
| 虎 | tiger | *tsjɔB | /*tsjɔB/ | |
| 犬 | dog | *qluwX | /*qluwX/ | |
| 馬 | horse | *mjænB | /*mjænB/ | |
| 鳥 | bird | *m-nɔk | /*m-nɔk/ | |
| 魚 | fish | *mbrəuX | /*mbrəuX/ | |
| 人 | person | *lan | /*ʔja/ | |
| 頭 | head | *S-phreiX | /*S-phreiX/ | |
| 血 | blood | *ntshjamX | /*ntshjamX/ |
Vyanzo
- Ratliff 2010
Ulinganishaji wa usomaji wa Han
Imelinganishwa na lugha za Hmong-Mien (proto) zinazohusiana
| Herufi | Prohmong-Mien | Prototibetobirma | Protosinotibet | Projapani | Kichina (Han) | Pratungus | Promongoli |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 一 | *ʔɨ /*ʔɨ/ | — | *dyiək /*dyiək/ | *pitə-tu /*pitə-tu/ | *ʔi[t] /*ʔi[t]/ | *əmun /*əmun/ | *nigen /*niɡen/ |
| 二 | *ʔu̯i /*ʔu̯i/ | *g-nis /*g-nis/ | *nĭy /*nĭy/ | *puta /*puta/ | *ni[j]-s /*ni[j]-s/ | *dʒuər /*d͡ʒuər/ | *qoyar /*qojar/ |
| 三 | *pjɔu /*pjɔu/ | *g-sum /*g-sum/ | *sɨm /*sɨm/ | *mi /*mi/ | *s.rum /*s.rum/ | *ilan /*ilan/ | *gurba(n) /*gurban/ |
| 四 | *plei /*plei/ | *b-ləy /*b-ləy/ | *lĭy /*lĭy/ | *jə /*jə/ | *s.li[j]-s /*s.li[j]-s/ | *dügin /*dyɡin/ | *dörbe(n) /*dœrben/ |
| 五 | *prja /*prja/ | b- 形*b-ŋa /*b-ŋa/l- 形*l-ŋa /*l-ŋa/ | *ŋāH /*ŋāH/ | *itu /*itu/ | *C.ŋˤaʔ /*C.ŋˤaʔ/ | *tuɲga /*tuɲɡa/ | *tabu(n) /*tabun/ |
| 六 | *kruk /*kruk/ | *d-k-ruk /*d-k-ruk/ | *rŭk /*rŭk/ | *mu /*mu/ | *k.ruk /*k.ruk/ | *ɲuŋun /*ɲuŋun/ | *jirguɣa(n) /*dʒirɣuɣan/ |
| 九 | *N-ɟuə̯X /*N-ɟuə̯X/ | *d-kəw /*d-kəw/ | *kwɨH /*kwɨH/ | *kəkənə /*kəkənə/ | *[k]uʔ /*[k]uʔ/ | *xəgün /*xəɡyn/ | *yersü(n) /*jersyn/ |
| 十 | *gju̯əpD /*gju̯əpD/ | — | *k(ʰ)ĭp /*k(ʰ)ĭp/ | *təwə /*təwə/ | *t.[g]əp /*t.[g]əp/ | *dʒuwan /*d͡ʒuwan/ | *harba(n) /*harban/ |
| 日 | *hnu̯ɔiA /*hnu̯ɔiA/ | *nəy /*nəy/ | *nĭy /*nĭy/ | *pi /*pi/ | *C.nik /*C.nik/ | *siun /*siun/ | *naran /*naran/ |
| 月 | *hlaH /*hlaH/ | s- 形*s-la /*s-la/g- 形*g-la /*g-la/ | *(s-)lăH /*(s-)lăH/ | *tukuy /*tukui/ | *[ŋ]ʷat /*[ŋ]ʷat/ | *bēga /*beːɡa/ | *sara(n) /*saran/ |
| 水 | *ʔu̯əm /*ʔu̯əm/ | — | *tujʔ /*tujʔ/ | *mintu /*mintu/ | *s.turʔ /*s.turʔ/ | *mū /*muː/ | *usu(n) /*usun/ |
| 木 | *ntju̯əŋH /*ntju̯əŋH/ | — | *sĭŋ /*sĭŋ/ | *kəy /*kəi/ | *C.mˤok /*C.mˤok/ | *mō /*moː/ | *modu(n) /*modun/ |
| 虎 | *tsjɔB /*tsjɔB/ | — | — | — | *qʰˤraʔ /*qʰˤraʔ/ | — | — |
| 犬 | *qluwX /*qluwX/ | *kʷəy /*kʷəy/ | — | *enu /*enu/ | *[k]ʷʰˤenʔ /*[k]ʷʰˤenʔ/ | *ŋinda /*ŋinda/ | *noxai /*noxaj/ |
| 馬 | *mjænB /*mjænB/ | — | — | — | *mˤraʔ /*mˤraʔ/ | *murin /*murin/ | *mori(n) /*morin/ |
| 鳥 | *m-nɔk /*m-nɔk/ | — | — | *təri /*təri/ | *tˤiwʔ /*tˤiwʔ/ | *gasa /*ɡasa/ | *sibawun /*sibaʊn/ |
| 魚 | *mbrəuX /*mbrəuX/ | *ŋ(y)a /*ŋ(y)a/ | — | *iwo /*iwo/ | *[ŋ]a /*[ŋ]a/ | *nimaka /*nimaka/ | *jigasu(n) /*dʒiɣasun/ |
| 人 | *lan /*ʔja/ | *r-mi(y) /*r-mi(y)/ | *mĭ /*mĭ/ | *pitə /*pitə/ | *ni[ŋ] /*ni[ŋ]/ | *niama /*niama/ | *kümün /*kymyn/ |
| 頭 | *S-phreiX /*S-phreiX/ | — | — | *kasira /*kasira/ | *[m-t]ˤo /*[m-t]ˤo/ | *dil /*dil/ | *terixün /*terixyn/ |
| 血 | *ntshjamX /*ntshjamX/ | *s-hywəy /*s-hywəy/ | — | *ti /*ti/ | *m̥ˤik /*m̥ˤik/ | *sēksə /*seːksə/ | *cisu(n) /*tʃisun/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.