Kurtöp
Kikurtöp
Kichina-Kitibeti
Kikurtöp ni lugha ya Kisino-Tibet ya tawi la Bodish ya Mashariki katika mashariki mwa Bhutan, kinachozungumzwa katika Lhuntse Dzongkhag (eneo la gewog ya Kurtoe) na watu wapatao 10,000. Kimsingi ni lugha ya mdomo: wazungumzaji huandika kwa Dzongkha, na ingawa Hyslop alibuni hati ya Kirumi na ile ya Kitibet/Uchen, ni ile ya Kirumi pekee inayotumika kivitendo, kwa hivyo maumbo yaliyopo hapa yametolewa kwa unukuzi wa Kirumi (toni, urefu wa irabu na vianzio changamano vya Kikurtöp havifananishwi na tahajia ya Kitibet cha Kale). Kikitofautiana kiisimu na lugha ya taifa Dzongkha (ambayo ni ya Kitibetic, si Bodish ya Mashariki), Kikurtöp ni cha tawi la Bodish ya Mashariki pamoja na Bumthang, Khengkha, na Chocha-ngachakha — kundi dogo la lugha za walio wachache za Bhutan zinazohifadhi sifa zilizopotea katika Kitibetic kikuu. Sarufi rejea ya Hyslop ya mwaka 2017 (A Grammar of Kurtöp) ndiyo nyaraka kuu ya kisasa, ikifichua mwingiliano changamano wa toni na irabu, uthibitisho wa kimofolojia (evidentiality), na mabadiliko yaliyotokana na mgusano na Dzongkha na Tshangla. Licha ya idadi ndogo ya wazungumzaji, Kikurtöp kinaonyesha uhai wa kadiri kutokana na kutengwa kijiografia, lakini UNESCO huainisha lugha za Bodish ya Mashariki kuwa hatarini kutokana na mwelekeo wa polepole kuelekea Dzongkha katika elimu na vyombo vya habari.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kikurtöp
Maji
khwe
/kʰwe/
Moto
mi
/mi/
Jua
ningpe
/niŋpe/
Mwezi
lai
/lai/
Nyota
karma
/karma/
Mama
amai
/amai/
Baba
apai
/apai/
Mimi
ngat
/ŋat/
Wewe
wit
/wit/
Jina
ming
/miŋ/
Jicho
mik
/mik/
Mkono
lak
/lak/
Moyo
nying
/ɲiŋ/
Upendo
ga
/ɡa/
Mti
shing
/ɕiŋ/
Nyumba
khim
/kʰim/
Mbwa
khwi
/kʰwi/
Paka
byila
/bila/
Kula
za
/za/
Kunywa
thung
/tʰuŋ/
Moja
thê
/tʰe/
Mbili
zon
/zon/
Habari
kuzu zangpo
/kuzu zaŋpo/
Asante
kadrinche
/kadrintɕe/
Nzuri
lekpo
/lekpo/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sino-Tibetan zinazohusiana
| Maana | Kikurtöp | Kidzongkha | Kisikkim | Kibalti | Kiladakhi | Kitibet cha kale cha kawaida | Kitibet cha Khams |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | khwe /kʰwe/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Moto | mi /mi/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ | མེ /me/ |
| Jua | ningpe /niŋpe/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ | ཉི་མ /ɲima/ |
| Mwezi | lai /lai/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /zlawa/ | ཟླ་བ /dawa/ | ཟླ་བ /dawa/ |
| Nyota | karma /karma/ | སྐར་མ /kaːma/ | སྐར་མ་ /kaːma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /skarma/ | སྐར་མ /karma/ | སྐར་མ /karma/ |
| Mama | amai /amai/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ | ཨ་མ /ama/ |
| Baba | apai /apai/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་པ /apa/ | ཨ་ཕ /apʰa/ | ཨ་པ /apa/ | ཕ /pʰa/ | ཨ་ཕ /apʰa/ |
| Mimi | ngat /ŋat/ | ང /ŋa/ | ང་ /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋa/ | ང /ŋà/ |
| Wewe | wit /wit/ | ཁྱོད /tɕʰøː/ | ཁྱེད་རང་ /kʰeraŋ/ | ཁྱང /kʰjaŋ/ | ཁྱེད་རང /kʰeːraŋ/ | ཁྱོད /tɕʰø/ | ཁྱོད /cʰø˥/ |
| Jina | ming /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང་ /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ | མིང /miŋ/ |
| Jicho | mik /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ | མིག /mik/ |
| Mkono | lak /lak/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག /lak/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ | ལག་པ /lakpa/ |
| Moyo | nying /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང /ɲiŋ/ | སྙིང་ /ɲiŋ/ |
| Upendo | ga /ɡa/ | དགའ་བ /ɡawa/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /ɡaba/ | དགའ /ɡa/ | དགའ་བ /ɡawa/ | དགའ་པོ /ɡapo/ |
| Mti | shing /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང /ʃiŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ | ཤིང་ /ɕiŋ/ |
| Nyumba | khim /kʰim/ | ཁྱིམ /tɕim/ | ཁྱིམ /tɕim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ | ཁྱིམ /tɕʰim/ | ཁང་པ /kʰaŋpa/ |
| Mbwa | khwi /kʰwi/ | ཁྱི /tɕi/ | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /kʰi/ | ཁྱི /tɕʰi/ | ཁྱི /kʰi/ |
| Paka | byila /bila/ | བྱི་ལ /bila/ | ཞི་མི /ʑimi/ | བྱི་ལ /bjila/ | བྱི་ལ /pila/ | བྱི་ལ /bila/ | ཞི་མི /ʑimi/ |
| Kula | za /za/ | བཟའ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | ཟ /za/ | བཟའ /za/ | ཟ /za/ |
| Kunywa | thung /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | ཐུང་ /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང /tʰuŋ/ | འཐུང་ /tʰuŋ/ |
| Moja | thê /tʰe/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ | གཅིག /tɕik/ |
| Mbili | zon /zon/ | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས་ /ɲiː/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɲis/ | གཉིས /ɲiː/ | གཉིས /ȵiː/ |
| Habari | kuzu zangpo /kuzu zaŋpo/ | སྐུ་གཟུགས་བཟང་པོ་ལ /kuzu zaŋpo la/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ | ཨ་སི་ལམ /asilam/ | ཇུ་ལེ /dʑule/ | བཀྲ་ཤིས་བདེ་ལེགས /tʂaʃi deleks/ | ཨ་རོ /aro/ |
| Asante | kadrinche /kadrintɕe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ | བཀའ་དྲིན་ཆེ /kadrintɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰukdʑe tɕʰe/ |
| Nzuri | lekpo /lekpo/ | ལེགས་ཤོམ /lekɕom/ | ལེགས་པོ /lekpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ | ཡག་པོ /jakpo/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.