Kurtöp

Kikurtöp

Kichina-Kitibeti

FamiliaKichina-Kitibeti Wasemaji~10K HatiKwa kiasi kikubwa ni ya mdomo; othografia ya Kilatini (Hyslop, kwa msingi wa uandishi wa Kirumi wa Dzongkha) ndiyo inayotumika kivitendo na inatumika hapa. Othografia ya Kitibeti/Uchen (Joyig) ilibuniwa lakini haitumiki kivitendo, na hakuna orodha ya maneno ya Kurtöp kwa hati ya Kitibeti iliyochapishwa. NchiBhutan Lugha rasmiHapana (Kidzongkha ndiyo lugha pekee ya taifa ya Bhutan) Uhai wa lughailiyo katika hatari ISO 639-3xkz

Kikurtöp ni lugha ya Kisino-Tibet ya tawi la Bodish ya Mashariki katika mashariki mwa Bhutan, kinachozungumzwa katika Lhuntse Dzongkhag (eneo la gewog ya Kurtoe) na watu wapatao 10,000. Kimsingi ni lugha ya mdomo: wazungumzaji huandika kwa Dzongkha, na ingawa Hyslop alibuni hati ya Kirumi na ile ya Kitibet/Uchen, ni ile ya Kirumi pekee inayotumika kivitendo, kwa hivyo maumbo yaliyopo hapa yametolewa kwa unukuzi wa Kirumi (toni, urefu wa irabu na vianzio changamano vya Kikurtöp havifananishwi na tahajia ya Kitibet cha Kale). Kikitofautiana kiisimu na lugha ya taifa Dzongkha (ambayo ni ya Kitibetic, si Bodish ya Mashariki), Kikurtöp ni cha tawi la Bodish ya Mashariki pamoja na Bumthang, Khengkha, na Chocha-ngachakha — kundi dogo la lugha za walio wachache za Bhutan zinazohifadhi sifa zilizopotea katika Kitibetic kikuu. Sarufi rejea ya Hyslop ya mwaka 2017 (A Grammar of Kurtöp) ndiyo nyaraka kuu ya kisasa, ikifichua mwingiliano changamano wa toni na irabu, uthibitisho wa kimofolojia (evidentiality), na mabadiliko yaliyotokana na mgusano na Dzongkha na Tshangla. Licha ya idadi ndogo ya wazungumzaji, Kikurtöp kinaonyesha uhai wa kadiri kutokana na kutengwa kijiografia, lakini UNESCO huainisha lugha za Bodish ya Mashariki kuwa hatarini kutokana na mwelekeo wa polepole kuelekea Dzongkha katika elimu na vyombo vya habari.

Inakozungumzwa

Maneno 31 ya msingi katika Kikurtöp

Maji

khwe

/kʰwe/

Moto

mi

/mi/

Jua

ningpe

/niŋpe/

Mwezi

lai

/lai/

Nyota

karma

/karma/

Mama

amai

/amai/

Baba

apai

/apai/

Mimi

ngat

/ŋat/

Wewe

wit

/wit/

Jina

ming

/miŋ/

Jicho

mik

/mik/

Mkono

lak

/lak/

Moyo

nying

/ɲiŋ/

Upendo

ga

/ɡa/

Mti

shing

/ɕiŋ/

Nyumba

khim

/kʰim/

Mbwa

khwi

/kʰwi/

Paka

byila

/bila/

Kula

za

/za/

Kunywa

thung

/tʰuŋ/

Moja

thê

/tʰe/

Mbili

zon

/zon/

Habari

kuzu zangpo

/kuzu zaŋpo/

Asante

kadrinche

/kadrintɕe/

Nzuri

lekpo

/lekpo/

Vyanzo

Ulinganishaji wa maneno

Imelinganishwa na lugha za Sino-Tibetan zinazohusiana

Maana KikurtöpKidzongkhaKisikkimKibaltiKiladakhiKitibet cha kale cha kawaidaKitibet cha Khams
Maji khwe /kʰwe/ ཆུ /tɕʰu/ ཆུ /tɕʰu/ ཆུ /tɕʰu/ ཆུ /tɕʰu/ ཆུ /tɕʰu/ ཆུ /tɕʰu/
Moto mi /mi/ མེ /me/ མེ /me/ མེ /me/ མེ /me/ མེ /me/ མེ /me/
Jua ningpe /niŋpe/ ཉི་མ /ɲima/ ཉི་མ /ɲima/ ཉི་མ /ɲima/ ཉི་མ /ɲima/ ཉི་མ /ɲima/ ཉི་མ /ɲima/
Mwezi lai /lai/ ཟླ་བ /dawa/ ཟླ་བ /dawa/ ཟླ་བ /dawa/ ཟླ་བ /zlawa/ ཟླ་བ /dawa/ ཟླ་བ /dawa/
Nyota karma /karma/ སྐར་མ /kaːma/ སྐར་མ་ /kaːma/ སྐར་མ /skarma/ སྐར་མ /skarma/ སྐར་མ /karma/ སྐར་མ /karma/
Mama amai /amai/ ཨ་མ /ama/ ཨ་མ /ama/ ཨ་མ /ama/ ཨ་མ /ama/ ཨ་མ /ama/ ཨ་མ /ama/
Baba apai /apai/ ཨ་པ /apa/ ཨ་པ /apa/ ཨ་ཕ /apʰa/ ཨ་པ /apa/ /pʰa/ ཨ་ཕ /apʰa/
Mimi ngat /ŋat/ /ŋa/ ང་ /ŋa/ /ŋa/ /ŋa/ /ŋa/ /ŋà/
Ukurasa 1/4

Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.