Tangkhul
Kinaga cha Tangkhul
Kichina-Kitibeti
Kitangkhul Naga ni mojawapo ya lugha kubwa zaidi za Naga, kinachozungumzwa na watu wa Tangkhul wapatao 140,000 katika Wilaya ya Ukhrul ya Manipur, India, na Milima ya Somra ya Mkoa wa Sagaing, Myanmar. Watangkhul ni sehemu ya mfumo mpana wa kiethnopolitiki wa Naga (~Naga milioni 3 katika kaskazini-mashariki mwa India na Myanmar) lakini wanatofautiana kiisimu: Kitangkhulic ni mojawapo ya makundi yanayotofautiana zaidi ndani ya isimu ya Naga, likitenganishwa na lugha nyingine za Naga na Kuki-Chin kwa tofauti kubwa za kisarufi na kileksika. Kitangkhul kina sifa za kawaida za Kitibeto-Burman (toni, SOV, mofolojia ya kitenzi ya watu wengi) lakini sifa za kifonolojia za Kitangkhulic za kipekee. Shirika la Wamisionari la London (London Missionary Society) lilianzisha uandishi wa herufi za Kilatini mwanzoni mwa karne ya 20, na Agano Jipya lilitafsiriwa katika Kitangkhul (Pettigrew 1925).
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kinaga cha Tangkhul
Maji
ze
/ze/
Moto
mei
/mei/
Jua
nyithui
/ɲitʰui/
Mwezi
lai
/lai/
Nyota
sira
/siraː/
Mama
ina
/ina/
Baba
apa
/apa/
Mimi
i
/i/
Wewe
na
/na/
Jina
amin
/amin/
Jicho
mi
/mi/
Mkono
phei
/pʰei/
Moyo
mokyaba
/mokjaba/
Upendo
cha
/tʃa/
Mti
leiyik
/leijik/
Nyumba
shim
/ʃim/
Mbwa
ui
/ui/
Paka
mibu
/mibu/
Kula
ngui
/ŋui/
Kunywa
rai
/rai/
Moja
kha
/kʰa/
Mbili
khani
/kʰani/
Habari
hayau
/hajau/
Asante
ase
/ase/
Nzuri
kahei
/kahei/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sino-Tibetan zinazohusiana
| Maana | Kinaga cha Tangkhul | Kinaga cha Zeme | Hakha Chin | Kimizo | Kimeitei | Kiiban | Kikurtöp |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | ze /ze/ | nki /nki/ | ti /ti/ | tui /tui/ | ꯏꯁꯤꯡ /isiŋ/ | ai /ai/ | khwe /kʰwe/ |
| Moto | mei /mei/ | mei /mei/ | mei /mei/ | mei /mei/ | ꯃꯩ /mei/ | api /api/ | mi /mi/ |
| Jua | nyithui /ɲitʰui/ | sʰeu /sʰeu/ | ni /ni/ | ni /ni/ | ꯅꯨꯃꯤꯠ /numit/ | mata-ari /mataari/ | ningpe /niŋpe/ |
| Mwezi | lai /lai/ | kʰu /kʰu/ | thla /tʰla/ | thla /tʰla/ | ꯊꯥ /tʰaː/ | bulan /bulan/ | lai /lai/ |
| Nyota | sira /siraː/ | tara /taɾa/ | arfi /ʔarfi/ | arsi /arsi/ | ꯊꯋꯥꯟꯃꯤꯆꯥꯛ /tʰawanmitɕak/ | bintang /bintaŋ/ | karma /karma/ |
| Mama | ina /ina/ | nem /nem/ | nu /nu/ | nu /nu/ | ꯏꯃꯥ /ima/ | indai /indai/ | amai /amai/ |
| Baba | apa /apa/ | ape /ape/ | pa /pa/ | pa /pa/ | ꯏꯄꯥ /ipa/ | apai /apai/ | apai /apai/ |
| Mimi | i /i/ | ge /ge/ | kei /kei/ | kei /kei/ | ꯑꯩ /əi/ | aku /aku/ | ngat /ŋat/ |
| Wewe | na /na/ | na /na/ | nang /naŋ/ | nang /naŋ/ | ꯅꯪ /naŋ/ | nuan /nuan/ | wit /wit/ |
| Jina | amin /amin/ | min /miŋ/ | min /min/ | hming /hmiŋ/ | ꯃꯤꯡ /miŋ/ | nama /nama/ | ming /miŋ/ |
| Jicho | mi /mi/ | mik /mik/ | mit /mit/ | mit /mit/ | ꯃꯤꯠ /mit/ | mata /mata/ | mik /mik/ |
| Mkono | phei /pʰei/ | hak /hak/ | kut /kut/ | kut /kut/ | ꯈꯨꯠ /kʰut/ | jari /dʒari/ | lak /lak/ |
| Moyo | mokyaba /mokjaba/ | heisia /heisia/ | lung /luŋ/ | thinlung /tʰinluŋ/ | ꯊꯃꯣꯏ /tʰamoi/ | ati /ati/ | nying /ɲiŋ/ |
| Upendo | cha /tʃa/ | kihai /kihai/ | daw /daw/ | hmangaih /hmaŋai/ | ꯅꯨꯡꯁꯤꯕ /nuŋsiba/ | rinduai /rinduai/ | ga /ɡa/ |
| Mti | leiyik /leijik/ | rik /rik/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | ꯐꯨꯂꯥꯡ /pʰulaŋ/ | kayu /kaju/ | shing /ɕiŋ/ |
| Nyumba | shim /ʃim/ | ki /ki/ | inn /in/ | in /in/ | ꯌꯨꯝ /jum/ | rumah /rumah/ | khim /kʰim/ |
| Mbwa | ui /ui/ | hui /hui/ | ui /ui/ | ui /ui/ | ꯍꯨꯏ /hui/ | ukui /ukui/ | khwi /kʰwi/ |
| Paka | mibu /mibu/ | kʰemi /kʰemi/ | minu /minu/ | zawhte /zɔʔte/ | ꯍꯧꯗꯣꯡ /houdoŋ/ | mayau /majau/ | byila /bila/ |
| Kula | ngui /ŋui/ | so /so/ | ei /ei/ | ei /ei/ | ꯆꯥꯕ /tʃaːba/ | makai /makai/ | za /za/ |
| Kunywa | rai /rai/ | hʷu /hʷu/ | din /din/ | in /in/ | ꯊꯛꯄ /tʰakpa/ | ngirup /ŋirup/ | thung /tʰuŋ/ |
| Moja | kha /kʰa/ | kha /kʰa/ | pakhat /pakʰat/ | pakhat /pakʰat/ | ꯑꯃ /ama/ | satu /satu/ | thê /tʰe/ |
| Mbili | khani /kʰani/ | kena /kena/ | pahnih /pahniʔ/ | pahnih /pahniʔ/ | ꯑꯅꯤ /əni/ | dua /dua/ | zon /zon/ |
| Habari | hayau /hajau/ | hangba /haŋba/ | na dam maw /na dam maw/ | chibai /tʃibai/ | ꯈꯨꯔꯨꯝꯖꯔꯤ /kʰuɾumdʒaɾi/ | salam /salam/ | kuzu zangpo /kuzu zaŋpo/ |
| Asante | ase /ase/ | kazi /kazi/ | ka lawm /ka lawm/ | ka lawm e /ka lɔːm e/ | ꯊꯥꯒꯠꯆꯔꯤ /tʰaːɡattʃaɾi/ | terima kasih /terima kasih/ | kadrinche /kadrintɕe/ |
| Nzuri | kahei /kahei/ | ahei /ahei/ | tha /tʰa/ | tha /tʰa/ | ꯐꯕ /pʰaba/ | manah /manah/ | lekpo /lekpo/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.