Zeme
Kinaga cha Zeme
Sino-Tibetan
Zeme Naga (autonymously Zeme) is a Tibeto-Burman language of the Zeme group within Kuki-Chin-Naga, spoken by ~70,000 people across the borderlands of Nagaland, Manipur, and Assam in northeast India. The Zeme people are part of the broader Naga ethnopolitical complex (~3M Nagas across NE India and Myanmar) but linguistically distinct from the more famous Naga languages like Tangkhul, Sumi, and Mao. Zeme has classical Tibeto-Burman features: tonal (low/high), simple noun morphology, polypersonal verb agreement, and SOV constituent order. Naga literacy programs since the 1960s have produced Bible translations and educational materials in Zeme.
Inakozungumzwa
Maneno 20 ya msingi katika Kinaga cha Zeme
Maji
nki
/nki/
Moto
mei
/mei/
Jua
sʰeu
/sʰeu/
Mwezi
kʰu
/kʰu/
Mama
nem
/nem/
Baba
ape
/ape/
Kula
so
/so/
Kunywa
hʷu
/hʷu/
Upendo
kihai
/kihai/
Moyo
heisia
/heisia/
Mti
rik
/rik/
Nyumba
ki
/ki/
Mbwa
hui
/hui/
Paka
kʰemi
/kʰemi/
Mkono
hak
/hak/
Jicho
mik
/mik/
Habari
hangba
/haŋba/
Asante
kazi
/kazi/
Moja
kha
/kʰa/
Nzuri
ahei
/ahei/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Sino-Tibetan zinazohusiana
| Maana | Kinaga cha Zeme | Kinaga cha Tangkhul | Kikurtöp | Kimizo | Hakha Chin | Kilimbu | Kisikkim |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | nki /nki/ | ze /ze/ | khwe /kʰwe/ | tui /tui/ | ti /ti/ | ᤇᤘᤠ /tʃʰwaː/ | ཆུ /tɕʰu/ |
| Moto | mei /mei/ | mei /mei/ | mi /mi/ | mei /mei/ | mei /mei/ | ᤔᤡ /mi/ | མེ /me/ |
| Jua | sʰeu /sʰeu/ | nyithui /ɲitʰui/ | ningpe /niŋpe/ | ni /ni/ | ni /ni/ | ᤊᤠᤶᤑ /ɲaːmpʰʌ/ | ཉི་མ /ɲima/ |
| Mwezi | kʰu /kʰu/ | lai /lai/ | lai /lai/ | thla /tʰla/ | thla /tʰla/ | ᤗᤠᤒᤠ /laːba/ | ཟླ་བ /dawa/ |
| Mama | nem /nem/ | ina /ina/ | amai /amai/ | nu /nu/ | nu /nu/ | ᤔᤠᤔᤠ /aːmaː/ | ཨ་མ /ama/ |
| Baba | ape /ape/ | apa /apa/ | apai /apai/ | pa /pa/ | pa /pa/ | ᤀᤠᤒᤠ /aːbaː/ | ཨ་པ /apa/ |
| Kula | so /so/ | ngui /ŋui/ | za /za/ | ei /ei/ | ei /ei/ | ᤆᤠᤔᤠ /tʃaːmaː/ | ཟ /za/ |
| Kunywa | hʷu /hʷu/ | rai /rai/ | thung /tʰuŋ/ | in /in/ | din /din/ | ᤌᤢᤴᤔᤠ /tʰuŋmaː/ | འཐུང /tʰuŋ/ |
| Upendo | kihai /kihai/ | cha /tʃa/ | ga /ɡa/ | hmangaih /hmaŋai/ | daw /daw/ | ᤔᤡᤌᤡ /mitʰi/ | དགའ /ɡa/ |
| Moyo | heisia /heisia/ | mokyaba /mokjaba/ | nying /ɲiŋ/ | thinlung /tʰinluŋ/ | lung /luŋ/ | ᤛᤡᤰ /sik/ | སྙིང /ɲiŋ/ |
| Mti | rik /rik/ | leiyik /leijik/ | shing /ɕiŋ/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | ᤛᤡᤱ /siŋ/ | ཤིང /ɕiŋ/ |
| Nyumba | ki /ki/ | shim /ʃim/ | khim /kʰim/ | in /in/ | inn /in/ | ᤜᤡᤶ /him/ | ཁྱིམ /tɕim/ |
| Mbwa | hui /hui/ | ui /ui/ | khwi /kʰwi/ | ui /ui/ | ui /ui/ | ᤁᤣᤳᤇᤡ /keptʃi/ | ཁྱི /tɕʰi/ |
| Paka | kʰemi /kʰemi/ | mibu /mibu/ | byila /bila/ | zawhte /zɔʔte/ | minu /minu/ | ᤐᤡᤛᤡ /pisi/ | ཞི་མི /ʑimi/ |
| Mkono | hak /hak/ | phei /pʰei/ | lak /lak/ | kut /kut/ | kut /kut/ | ᤜᤢᤰ /huk/ | ལག /lak/ |
| Jicho | mik /mik/ | mi /mi/ | mik /mik/ | mit /mit/ | mit /mit/ | ᤔᤡᤰ /mik/ | མིག /mik/ |
| Habari | hangba /haŋba/ | hayau /hajau/ | kuzu zangpo /kuzu zaŋpo/ | chibai /tʃibai/ | na dam maw /na dam maw/ | ᤐᤣᤜᤢᤙᤣ /peːhuːje/ | ཁམས་བཟང /kʰamsaŋ/ |
| Asante | kazi /kazi/ | ase /ase/ | kadrinche /kadrintɕe/ | ka lawm e /ka lɔːm e/ | ka lawm /ka lawm/ | ᤐᤡᤍᤠᤱ /pidaːŋ/ | ཐུགས་རྗེ་ཆེ /tʰuktɕetɕe/ |
| Moja | kha /kʰa/ | kha /kʰa/ | thê /tʰe/ | pakhat /pakʰat/ | pakhat /pakʰat/ | ᤌᤡᤰ /tʰik/ | གཅིག /tɕik/ |
| Nzuri | ahei /ahei/ | kahei /kahei/ | lekpo /lekpo/ | tha /tʰa/ | tha /tʰa/ | ᤏᤢᤒᤠ /nuba/ | ལེགས་པོ /lekpo/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.