Tacawit
Kishawiya
Kiafro-Asia
Kishawiya (kwa jina lao wenyewe Tacawit, pia Chaouia) ni lugha ya Kiberber cha Kaskazini cha Kizenati ya familia ya Kiafro-Asia, inayozungumzwa na takriban watu milioni 2 katika Milima ya Aurès mashariki mwa Algeria (wilaya za Batna, Khenchela, Oum El Bouaghi, Souk Ahras, Tébessa). Washawiya, wanaojitambulisha kama Aurasi au Ichawiyen, ni wazao wa makabila ya kihistoria ya Kiberber ya Aurès waliopinga kwa muda mrefu mashambulizi ya Warumi, Wavandali, Wabyzantine, na Waarabu. Malkia wa hadithi wa Kiberber Kahina (al-Kahina), aliyeongoza upinzani wa Aurès dhidi ya ushindi wa Kiarabu wa Bani Umayya kaskazini mwa Afrika mwishoni mwa karne ya 7, ni shujaa wa kitamaduni wa Kishawiya. Kiisimu, Kishawiya kinahusiana kwa karibu na Kikabyle (kab) lakini kikiwa na mifumo tofauti ya upalataishaji (palatalization) na msamiati, kama inavyodhihirishwa na badiliko la /k/ kuwa /tʃ/ katika nafasi nyingi. Utambuzi wa Algeria wa Tamazight baada ya 2002 umeimarisha hadhi ya kitaasisi ya Kishawiya.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kishawiya
Maji
aman
/aman/
Moto
times
/times/
Jua
ittij
/itːiʒ/
Mwezi
ayur
/ajuɾ/
Nyota
itri
/iθri/
Mama
ima
/ima/
Baba
baba
/baba/
Mimi
nec
/nətʃ/
Wewe
cek
/ʃək/
Jina
isem
/isəm/
Jicho
tiṭ
/titˤ/
Mkono
afus
/afus/
Moyo
ul
/ul/
Upendo
tayri
/tajɾi/
Mti
aseklu
/asekːlu/
Nyumba
axxam
/axːam/
Mbwa
aydi
/ajdi/
Paka
mucc
/mutʃː/
Kula
etš
/etʃ/
Kunywa
su
/su/
Moja
ijj
/ijː/
Mbili
sen
/sən/
Habari
azul
/azul/
Asante
tanmirt
/tanmiɾt/
Nzuri
ighwdha
/iʁʷða/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Afro-Asiatic zinazohusiana
| Maana | Kishawiya | Kitarifit | Kitamazight cha Atlas ya Kati | Kikabyle | Kitashelhit | Kitamazight Sanifu cha Moroko | Kituareki (Tamasheq) |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | aman /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | aman /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ | ⴰⵎⴰⵏ /aman/ |
| Moto | times /times/ | ⵜⵎⵙⵙⵉ /θmesːi/ | ⵜⵉⵎⵙ /times/ | times /timəs/ | ⵜⵉⵎⵙⵉ /timsi/ | ⵜⵉⵎⵙⵙⵉ /timsːi/ | ⵜⵎⵙⵉ /təmsi/ |
| Jua | ittij /itːiʒ/ | ⵜⴼⵓⵢⵜ /θfujθ/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | iṭij /itˤiʒ/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | ⵜⴰⴼⵓⴽⵜ /tafukt/ | ⵜⴰⴼⵓⴽ /tafuk/ |
| Mwezi | ayur /ajuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | aggur /aɡːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːuɾ/ | ⴰⵢⵢⵓⵔ /ajːur/ | ⴰⵢⵓⵔ /ajor/ |
| Nyota | itri /iθri/ | ⵉⵜⵔⵉ /iθri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | itri /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | ⵉⵜⵔⵉ /itri/ | ⴰⵜⵔⵉ /atri/ |
| Mama | ima /ima/ | ⵢⵎⵎⴰ /jemːa/ | ⵢⵎⵎⴰ /jemːa/ | yemma /jəmːa/ | ⵉⵎⵎⴰ /imːa/ | ⵉⵎⵎⴰ /imːa/ | ⴰⵏⵏⴰ /anːa/ |
| Baba | baba /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | baba /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴱⴰⴱⴰ /baba/ | ⴰⴱⴱⴰ /abba/ |
| Mimi | nec /nətʃ/ | ⵏⵜⵛ /nətʃ/ | ⵏⴽⴽ /nəkː/ | nekk /nəkː/ | ⵏⴽⴽⵉ /nəkːi/ | ⵏⴽⴽ /nəkː/ | ⵏⴽⴽ /nækː/ |
| Wewe | cek /ʃək/ | ⵛⴽ /ʃək/ | ⵛⴽⴽ /ʃəkː/ | kečč /kətʃː/ | ⴽⵢⵢⵉ /kəjːi/ | ⴽⵢⵢⵉ /kəjːi/ | ⴽⵢ /kæj/ |
| Jina | isem /isəm/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | isem /isəm/ | ⵉⵙⵎ /ism/ | ⵉⵙⵎ /isəm/ | ⴻⵙⵎ /esæm/ |
| Jicho | tiṭ /titˤ/ | ⵜⵉⵟ /θitˤ/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | tiṭ /titˤ/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ | ⵜⵉⵟⵟ /titˤː/ |
| Mkono | afus /afus/ | ⴼⵓⵙ /fus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | afus /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ | ⴰⴼⵓⵙ /afus/ |
| Moyo | ul /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ul /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ | ⵓⵍ /ul/ |
| Upendo | tayri /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | tayri /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajɾi/ | ⵜⴰⵢⵔⵉ /tajri/ | ⵜⴰⵔⴰ /tara/ |
| Mti | aseklu /asekːlu/ | ⴰⵙⵖⴰⵔ /asʁaɾ/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /aseklu/ | ttejra /tːəʒɾa/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /aseklu/ | ⴰⵙⴽⵍⵓ /asəklu/ | ⴰⵛⴽ /aʃək/ |
| Nyumba | axxam /axːam/ | ⵜⴰⴷⴷⴰⵔⵜ /θadːaɾt/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡemːi/ | axxam /aχːam/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡemːi/ | ⵜⵉⴳⵎⵎⵉ /tiɡəmːi/ | ⴻⵀⵏ /ehən/ |
| Mbwa | aydi /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | aydi /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ | ⴰⵢⴷⵉ /ajdi/ |
| Paka | mucc /mutʃː/ | ⵎⵓⵛⵛ /mutʃː/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | amcic /amʃiʃ/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ | ⴰⵎⵓⵛⵛ /amutʃː/ | ⴰⵎⵓⵛ /amuʃ/ |
| Kula | etš /etʃ/ | ⵜⵛ /etʃ/ | ⵛⵛ /etʃː/ | ečč /ətʃː/ | ⵛⵛ /tʃː/ | ⵛⵛ /ətʃː/ | ⴽⵛ /əkʃ/ |
| Kunywa | su /su/ | ⵙⵓ /su/ | ⵙⵡ /səw/ | sew /səw/ | ⵙⵙⵓ /sːu/ | ⵙⵓ /su/ | ⵙⵓ /əsu/ |
| Moja | ijj /ijː/ | ⵉⵊⵊ /ijː/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | yiwen /jiwən/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | ⵢⴰⵏ /jan/ | ⵉⵢⵏ /ijən/ |
| Mbili | sen /sən/ | ⵜⵏⴰⵢⵏ /θnajən/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | sin /sin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | ⵙⵉⵏ /sin/ | ⵛⵛⵉⵏ /əʃːin/ |
| Habari | azul /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | azul /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⴰⵣⵓⵍ /azul/ | ⵎⴰ ⵜⵍⵍⴰ /ma təlːa/ |
| Asante | tanmirt /tanmiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanmːiɾt/ | tanemmirt /tanəmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanmːiɾt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːirt/ | ⵜⴰⵏⵎⵎⵉⵔⵜ /tanəmːiɾt/ |
| Nzuri | ighwdha /iʁʷða/ | ⵛⵏⵎⵓ /ʃenmu/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | yelha /jəlħa/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | ⵉⴼⵓⵍⴽⵉ /ifulki/ | ⵉⵀⵓⵙⵙⵏ /ihosːən/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.