Pinuyumayan
Kipuyuma
Kiaustronesia
Kipuyuma (Pinuyumayan) ni mojawapo ya lugha ndogo zaidi na zenye tofauti kubwa zaidi miongoni mwa lugha za Kiaustronesia za Kiformosa, tawi la msingi la Kiaustronesia ndani ya lugha za asili za Taiwan. Kundi la Kipuyuma linasimama tofauti na matawi mengine ya Kiformosa (Kiatayali, Kitsou, Kipaiwani, Kirukai, n.k.), jambo linalofanya Kipuyuma kuwa muhimu kwa isimu ya kihistoria ya Kiaustronesia — kinahifadhi sifa zilizopotea kwingineko. Kinazungumzwa na takriban watu 3,000 wa Puyuma katika vijiji vinane vya eneo la Beinan karibu na Taitung kusini-mashariki mwa Taiwan. Mila za kitamaduni ni pamoja na tambiko la uwindaji la Mangmahut na muundo wa jamii ya wakaazi wa tambarare wa Mangayaw, ambao ni wa kufuata ukoo wa mama — sifa ya pekee miongoni mwa makundi ya wenyeji wa Taiwan (mengi yao hufuata ukoo wa baba).
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kipuyuma
Maji
enay
/enai/
Moto
apuy
/apui/
Jua
kadaw
/kadaw/
Mwezi
bulan
/buɭan/
Nyota
vituwan
/vituwan/
Mama
ina
/ina/
Baba
ama
/ama/
Mimi
kuiku
/kuiku/
Wewe
yu
/ju/
Jina
ngadan
/ŋadan/
Jicho
mata
/mata/
Mkono
lima
/lima/
Moyo
kalumetan
/kalumetan/
Upendo
ulaw
/ulaw/
Mti
kawi
/kawi/
Nyumba
ruma
/ɾuma/
Mbwa
suwan
/suwan/
Paka
kating
/katiŋ/
Kula
kuman
/kuman/
Kunywa
enpa
/enpa/
Moja
sa
/sa/
Mbili
zua
/ʐua/
Habari
marayas
/maɾajas/
Asante
kasapakan
/kasapakan/
Nzuri
mauruway
/mauɾuwai/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian zinazohusiana
| Maana | Kipuyuma | Kipaiwan | Kitao (Yami) | Kitagalog cha Kale | Kitausug | Kibunun | Proto-Austronesia |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | enay /enai/ | zaljum /zaɭum/ | ranom /ranom/ | ᜆᜓᜊᜒᜄ᜔ /tubiɡ/ | tubig /tubiɡ/ | danum /danum/ | *daNum /daNum/ |
| Moto | apuy /apui/ | sapuy /sapui/ | apuy /apuj/ | ᜀᜉᜓᜌ᜔ /apuj/ | kayu /kaju/ | sapuz /sapuz/ | *Sapuy /Sapuy/ |
| Jua | kadaw /kadaw/ | qadaw /qadaw/ | araw /araw/ | ᜀᜇᜏ᜔ /araw/ | adlaw /adlaw/ | vali /vali/ | *waRi /waRi/ |
| Mwezi | bulan /buɭan/ | qiljas /qiɭas/ | vehan /vehan/ | ᜊᜓᜏᜈ᜔ /buwan/ | bulan /bulan/ | buan /buan/ | *bulaN /bulaN/ |
| Nyota | vituwan /vituwan/ | vituqan /vituqan/ | vituen /vituən/ | ᜊᜒᜆᜓᜁᜈ᜔ /bituʔin/ | bituun /bituʔun/ | bintuhan /bintuhan/ | *bituqen /bituqen/ |
| Mama | ina /ina/ | kina /kina/ | ina /ina/ | ᜁᜈ /ina/ | inaꞌ /inaʔ/ | tina /tina/ | *ina /ina/ |
| Baba | ama /ama/ | kama /kama/ | ama /ama/ | ᜀᜋ /ama/ | amaꞌ /amaʔ/ | tama /tama/ | *ama /ama/ |
| Mimi | kuiku /kuiku/ | tiaken /tiakən/ | yaken /jakən/ | ᜀᜃᜓ /ako/ | aku /aku/ | saikin /saikin/ | *aku /aku/ |
| Wewe | yu /ju/ | sun /sun/ | imo /ʔimo/ | ᜁᜃᜏ᜔ /ikaw/ | ikaw /ikaw/ | suu /suʔu/ | *iSu /iSu/ |
| Jina | ngadan /ŋadan/ | ngadan /ŋadan/ | ngaran /ŋaran/ | ᜅᜎᜈ᜔ /ŋalan/ | ngan /ŋan/ | ngaan /ŋaan/ | *ŋajan /ŋajan/ |
| Jicho | mata /mata/ | maca /matsa/ | mata /mata/ | ᜋᜆ /mata/ | mata /mata/ | mata /mata/ | *maCa /maCa/ |
| Mkono | lima /lima/ | lima /lima/ | kamay /kamaj/ | ᜃᜋᜌ᜔ /kamaj/ | lima /lima/ | ima /ima/ | *lima /lima/ |
| Moyo | kalumetan /kalumetan/ | varung /vaɾuŋ/ | paso /paso/ | ᜉᜓᜐᜓ /puso/ | pusuꞌ /pusuʔ/ | is-ang /isaŋ/ | *pusuq /pusuq/ |
| Upendo | ulaw /ulaw/ | nasaqaqa /nasaqaqa/ | makakdeng /makakdəŋ/ | ᜁᜊᜒᜄ᜔ /ibiɡ/ | lasa /lasa/ | madaidaz /madaidaz/ | — /—/ |
| Mti | kawi /kawi/ | kasiw /kasiw/ | kayo /kajo/ | ᜃᜑᜓᜌ᜔ /kahoj/ | kahuy /kahuj/ | kahu /kahu/ | *kaSiw /kaSiw/ |
| Nyumba | ruma /ɾuma/ | umaq /umaq/ | vahay /vahaj/ | ᜊᜑᜌ᜔ /bahaj/ | bāy /baːj/ | lumaq /lumaq/ | *Rumaq /Rumaq/ |
| Mbwa | suwan /suwan/ | vatu /vatu/ | ino /ino/ | ᜀᜐᜓ /aso/ | iruꞌ /iruʔ/ | asu /asu/ | *asu /asu/ |
| Paka | kating /katiŋ/ | ngiaw /ŋiaw/ | koving /koviŋ/ | ᜉᜓᜐ /pusa/ | kuting /kutiŋ/ | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | — /—/ |
| Kula | kuman /kuman/ | keman /kəman/ | kuman /kuman/ | ᜃᜁᜈ᜔ /kain/ | kaun /kaʔun/ | maun /maun/ | *kaen /kaen/ |
| Kunywa | enpa /enpa/ | temekel /təməkəl/ | minum /minum/ | ᜁᜈᜓᜋ᜔ /inom/ | minum /minum/ | muqun /muqun/ | *inum /inum/ |
| Moja | sa /sa/ | ita /ita/ | asa /asa/ | ᜁᜐ /isa/ | isa /isa/ | tasa /tasa/ | *isa /isa/ |
| Mbili | zua /ʐua/ | drusa /ɖusa/ | doa /doa/ | ᜇᜎᜏ /dalaˈwa/ | duwa /duwa/ | dusa /dusa/ | *duSa /duSa/ |
| Habari | marayas /maɾajas/ | masalu /masalu/ | akokay /akokaj/ | ᜋᜊᜓᜑᜌ᜔ /mabuhaj/ | kumusta /kumusta/ | uninang /uninaŋ/ | — /—/ |
| Asante | kasapakan /kasapakan/ | masalu /masalu/ | ayoy /ajoj/ | ᜐᜎᜋᜆ᜔ /salamat/ | magsukul /maɡsukul/ | uninang /uninaŋ/ | — /—/ |
| Nzuri | mauruway /mauɾuwai/ | nguanguaq /ŋuaŋuaq/ | mapia /mapia/ | ᜋᜊᜓᜆᜒ /mabuti/ | marayaw /marajaw/ | masial /masial/ | — /—/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.