Pinayuanan
Kipaiwan
Kiaustronesia (Paiwanic)
Kipaiwani ni lugha ya pili kwa ukubwa miongoni mwa lugha za Kiformosa, inayozungumzwa kusini mwa Taiwan (Pingtung, Taitung) na watu wapatao 96,000, ambapo takriban 10,000 huitumia kila siku kama lugha ya kwanza. Hutofautishwa na mgawanyiko wa rejista ya msamiati kati ya watu wa heshima na watu wa kawaida — machifu na wakuu hutumia tabaka la msamiati la peke yake. Wapaiwani wanajulikana kwa michoro ya nyoka aina ya "hatua mia" katika mila zao. Imetambuliwa rasmi kama mojawapo ya lugha 16 za asili za Kiaustronesia za Taiwan, na hufundishwa katika shule za msingi tangu mwaka 2001 kwa mfumo sanifu wa maandishi ya Kilatini.
Inakozungumzwa
Maneno 31 ya msingi katika Kipaiwan
Maji
zaljum
/zaɭum/
Moto
sapuy
/sapui/
Jua
qadaw
/qadaw/
Mwezi
qiljas
/qiɭas/
Nyota
vituqan
/vituqan/
Mama
kina
/kina/
Baba
kama
/kama/
Mimi
tiaken
/tiakən/
Wewe
sun
/sun/
Jina
ngadan
/ŋadan/
Jicho
maca
/matsa/
Mkono
lima
/lima/
Moyo
varung
/vaɾuŋ/
Upendo
nasaqaqa
/nasaqaqa/
Mti
kasiw
/kasiw/
Nyumba
umaq
/umaq/
Mbwa
vatu
/vatu/
Paka
ngiaw
/ŋiaw/
Kula
keman
/kəman/
Kunywa
temekel
/təməkəl/
Moja
ita
/ita/
Mbili
drusa
/ɖusa/
Habari
masalu
/masalu/
Asante
masalu
/masalu/
Nzuri
nguanguaq
/ŋuaŋuaq/
Vyanzo
Ulinganishaji wa maneno
Imelinganishwa na lugha za Austronesian (Paiwanic) zinazohusiana
| Maana | Kipaiwan | Kipuyuma | Kibunun | Proto-Austronesia | Kitao (Yami) | Kithao | Kimaranao |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Maji | zaljum /zaɭum/ | enay /enai/ | danum /danum/ | *daNum /daNum/ | ranom /ranom/ | nanum /nanum/ | ig /iɡ/ |
| Moto | sapuy /sapui/ | apuy /apui/ | sapuz /sapuz/ | *Sapuy /Sapuy/ | apuy /apuj/ | apuy /apuj/ | apoy /apoj/ |
| Jua | qadaw /qadaw/ | kadaw /kadaw/ | vali /vali/ | *waRi /waRi/ | araw /araw/ | fitulha /fituʎa/ | alongan /aloŋan/ |
| Mwezi | qiljas /qiɭas/ | bulan /buɭan/ | buan /buan/ | *bulaN /bulaN/ | vehan /vehan/ | furaz /fuɾað/ | bolan /bolan/ |
| Nyota | vituqan /vituqan/ | vituwan /vituwan/ | bintuhan /bintuhan/ | *bituqen /bituqen/ | vituen /vituən/ | fitu'ish /fituʔiʃ/ | bito-on /bitoʔon/ |
| Mama | kina /kina/ | ina /ina/ | tina /tina/ | *ina /ina/ | ina /ina/ | ina /ina/ | ina /ina/ |
| Baba | kama /kama/ | ama /ama/ | tama /tama/ | *ama /ama/ | ama /ama/ | ama /ama/ | ama /ama/ |
| Mimi | tiaken /tiakən/ | kuiku /kuiku/ | saikin /saikin/ | *aku /aku/ | yaken /jakən/ | yaku /jaku/ | ako /ako/ |
| Wewe | sun /sun/ | yu /ju/ | suu /suʔu/ | *iSu /iSu/ | imo /ʔimo/ | ihu /ʔihu/ | seka /sɵka/ |
| Jina | ngadan /ŋadan/ | ngadan /ŋadan/ | ngaan /ŋaan/ | *ŋajan /ŋajan/ | ngaran /ŋaran/ | tanan /tanan/ | ngaran /ŋaran/ |
| Jicho | maca /matsa/ | mata /mata/ | mata /mata/ | *maCa /maCa/ | mata /mata/ | maca /maθa/ | mata /mata/ |
| Mkono | lima /lima/ | lima /lima/ | ima /ima/ | *lima /lima/ | kamay /kamaj/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Moyo | varung /vaɾuŋ/ | kalumetan /kalumetan/ | is-ang /isaŋ/ | *pusuq /pusuq/ | paso /paso/ | putul /putul/ | pusoʔ /pusoʔ/ |
| Upendo | nasaqaqa /nasaqaqa/ | ulaw /ulaw/ | madaidaz /madaidaz/ | — /—/ | makakdeng /makakdəŋ/ | suka /suka/ | kalimo /kalimo/ |
| Mti | kasiw /kasiw/ | kawi /kawi/ | kahu /kahu/ | *kaSiw /kaSiw/ | kayo /kajo/ | lhalum /ʎalum/ | kayo /kajo/ |
| Nyumba | umaq /umaq/ | ruma /ɾuma/ | lumaq /lumaq/ | *Rumaq /Rumaq/ | vahay /vahaj/ | kayan /kajan/ | walay /walaj/ |
| Mbwa | vatu /vatu/ | suwan /suwan/ | asu /asu/ | *asu /asu/ | ino /ino/ | atu /atu/ | aso /aso/ |
| Paka | ngiaw /ŋiaw/ | kating /katiŋ/ | ngingiyaw /ŋiŋijaw/ | — /—/ | koving /koviŋ/ | posi /posi/ | pusa /pusa/ |
| Kula | keman /kəman/ | kuman /kuman/ | maun /maun/ | *kaen /kaen/ | kuman /kuman/ | kuman /kuman/ | mangan /maŋan/ |
| Kunywa | temekel /təməkəl/ | enpa /enpa/ | muqun /muqun/ | *inum /inum/ | minum /minum/ | naqayan /naqajan/ | minom /minom/ |
| Moja | ita /ita/ | sa /sa/ | tasa /tasa/ | *isa /isa/ | asa /asa/ | tata /tata/ | isa /isa/ |
| Mbili | drusa /ɖusa/ | zua /ʐua/ | dusa /dusa/ | *duSa /duSa/ | doa /doa/ | tusha /tuʃa/ | dowa /dowa/ |
| Habari | masalu /masalu/ | marayas /maɾajas/ | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | akokay /akokaj/ | ya /ja/ | kapian /kapijan/ |
| Asante | masalu /masalu/ | kasapakan /kasapakan/ | uninang /uninaŋ/ | — /—/ | ayoy /ajoj/ | mihu /mihu/ | salamat /salamat/ |
| Nzuri | nguanguaq /ŋuaŋuaq/ | mauruway /mauɾuwai/ | masial /masial/ | — /—/ | mapia /mapia/ | kapah /kapah/ | mapia /mapija/ |
Sehemu ya LangMap — mradi wa kuonyesha lugha kwa picha. Huu ni muhtasari tuli unaoweza kutambaliwa; ramani shirikishi hutoa sauti ya matamshi, vichujio, na mwonekano wa dunia.